جهش اقتصادی با کدام ابزار؟

سینا اطهری
رئیس‌جمهور که این روزها آماده خداحافظی از کاخ ریاست جمهوری در مجموعه سعدآباد تهران است با عنوان کردن مسائل عبرت‌آموز دولت خود معتقد است که ایران آماده جهش اقتصادی شده است!
آقای خاتمی، ظاهراً دولت آینده را نسبت به برخی معضلات موجود در دولت خود آگاه می‌کند. وی در جمع کارکنان سازمان مالیاتی مطرح می‌کند که اگر پول نفت برای تقویت بخش خصوصی بکار گرفته شود، حجم دولت کاهش یابد، سازوکارهای اخذ مالیات اصلاح شود، فضای روانی مناسب در جامعه بوجود آید و درآمدهای نفتی در امور تولیدی بکار گرفته شود، مطمئناً اشتغال ایجاد و سفره‌های مردم رنگین‌تر خواهد شد؛ هرچند اختلاف طبقاتی نیز از بین خواهد رفت!
آیا بهتر نبود این جمله‌های شرطیه در 8 سال گذشته اظهار می‌شد! اگر مازاد پول فروش نفت در حساب ذخیره ارزی بدرستی خرج می‌شد امروز وضع بخش خصوصی این گونه نبود. گفته می‌شود کمتر از 3 میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی به بخش خصوصی پرداخت شده است، حال آنکه ورودی این «حساب نسل آینده» طی چهار سال گذشته 30 میلیارد دلار بوده است؛ گفته شده که سود موجودی حساب ذخیره ارزی در نزد بانک مرکزی طی برنامه سوم توسعه، یک میلیارد و 200 میلیون دلار است!
اگر پول نفت برای تقویت بنیه بخش خصوصی بکار گرفته می‌شد امروز، سیستم خدمات غیرمولد و دلالی ترویج پیدا نمی‌کرد. اگر حجم دولت کاهش پیدا می‌کرد، افراد سیاسی در پست‌های کلیدی بکار گمارده نمی‌شدند و «رشوه»های سیاسی در بین برخی خدمات مقامات و دستگاه‌های دولتی پدیدار نمی‌شد.
دولت در حالی آماده انتقال است که حجم آن به شدت افزایش یافته و قرار است در برنامه چهارم توسعه 20 درصد آن حذف شود.
اگر در 8 سال گذشته که نه، در چهار سال گذشته سازوکارهای اخذ مالیات اصلاح می‌شد دیگر شاهد فرارهای مالیاتی بزرگ از جانب برخی شرکت‌های دولتی نبودیم و کسری بودجه دولت، سالانه افزایش نمی‌یافت. تحقق درآمدهای مالیاتی همواره دغدغه دولت است اما دولت آقای خاتمی در این باره شیوه‌های اخذ مالیات را اصلاح کرد که کار پسندیده‌ای بود اما باید پرسید آیا اصلاح اخذ مالیات از حقوق بگیران که همواره «خوش حسابان» دولتی محسوب می‌شوند، باید به حساب عملکرد مطلوب گذاشت. چرا دولت از چگونگی اخذ مالیات از شرکت‌های دولتی، گزارشی شفاف ارائه نمی‌دهد تا افکار عمومی در جریان کامل «تعامل مالیاتی» در این بخش قرار گیرد.
دولت معتقد است اگر فضای روانی مناسب در جامعه بوجود آید و درآمدهای نفتی در امور تولید بکار گرفته شود، روند اشتغالزایی هموارتر می‌شود و سفره‌های مردم نیز رنگین‌تر خواهد شد!
افکار عمومی می‌پرسد: ترزیق فضای روانی تورم‌زا در بازار عرضه و تقاضا در 8 سال گذشته از چه مراکزی انجام شده است. چرا فعالان اقتصادی هر وقت مورد پرسش قرار می‌گیرند که از بازار چه خبر؟
می گویند هر روز بدتر از دیروز....قیمت‌ها همچنان بالا می‌رود. ... بازار خراب است
آیا دولت محترم و مسئولان تصمیم‌گیر، یک فعال اقتصادی را سراغ دارد که دل خوشی از بازار عرضه وتقاضا داشته باشد. آقای خاتمی دو سال پیش در محوطه ساختمان هیئت دولت گفت: بازار عرضه و تقاضا نامتعادل است؛ امروز هم باید بر این نکته تأکید کرد که به علت نامتعادل بودن این بازار، فضای روانی جامعه به نظر می‌رسد در جایگاه مناسبی که مد نظر آقای خاتمی باشد، قرار ندارد. گلایه آقای خاتمی از فضای روانی کنونی جامعه را قبول داریم.
باید تأکید کرد پول نفت در 4 سال گذشته که حجم مازاد درآمد نفتی هر روز رو به افزایش بوده است، در امر تولیدی جامعه و بالابردن شاخص تولید ناخالص داخلی بسیار کم بکار گرفته شده است. دولت امروز مدعی است از 50 درصد حق بخش خصوصی در حساب ذخیره ارزی، فقط توانسته‌ایم کمتر از 3 میلیارد دلار پرداخت کنیم؛ این موضوع و اعتراف نشانه چیست؟ مگر قرار نبود که بخش خصوصی از 50 درصد حساب ذخیره ارزی در امر تولیدی استفاده کند؟ آیا واردات آنقدر افزایش یافته است که دیگر رمقی برای رسیدگی به مشکلات تولید داخلی باقی نمانده است؟ چرا حساب ذخیره ارزی از مسیر اهداف اولیه خود منحرف شد؟
در کنار این عوامل، جلب و جذب سرمایه‌های خارجی از 3 سال پیش در دستور کار دولت قرار گرفت. امروز آیا بیش از 4 میلیارد دلار از این بخش، جذب کشور شده است؟ اگر مناقصه‌های نفتی را کنار بگذاریم- که خود حدیث مفصل دارد- می‌بینیم که آنقدرها هم در مرحله جهش اقتصادی قرار نداریم.
جهش اقتصادی، ابزارهای اصلی خود را دارد. دولت معتقد است برای تک رقمی کردن نرخ تورم، جراحی بزرگی انجام داده است اما خونریزی این جراحی هم اکنون هم ادامه دارد و در شرایطی که دولت برخی موفقیت‌های اقتصادی خود را در کنار بیکاری، فزاینده تورم بالای 14 درصد، دلار 920 تومانی و واردات انبوه و گسترده می‌بیند، چگونه باید گفت که در مرحله جهش اقتصادی قرار داریم.
پول نفت را نمی‌توان بدون برنامه وارد جامعه کرد. کار را باید از همین جا آغاز کرد زیرا هیچ عقل سلیمی نمی‌تواند این سیاست را در پیش بگیرد به این بهانه که سفره‌های مردم را بواسطه تحویل ماهانه پول نفت، رنگین کند. مردم منتطرند تا پول نفت در امور سرمایه‌گذاری و تولید کشور بکار گرفته شود تا ضمن ایجاد اشتغال، اختلافات طبقاتی کاهش یابد. مردم، رنگین شدن سفره‌های خود را اینگونه می‌خواهند؛ کاری که در چند سال گذشته انجام نشد و مردم چشم امید به «دولت مردمی» آینده دارند. برنامه‌های اقتصادی را باید جوری انجام داد که در 4 سال آینده نگویند: فعلاً اول راهیم.