پولشویی دزد همیشه پنهان جامعه
ب.بهاءالدین
پولشویی عبارت از فرایند تبدیل پولهایی نامشروع ناشی از فعالیتهای غیرقانونی، به داراییهای مشروع و قانونی، بنابراین در فرایند پولشویی، نخست منشاء پول غیرقانونی است و دوم این که پنهان است و اگر آشکار شود جرم محسوب و قابل پیگیری و قابل مصادره میشود. بنابراین تبدیل داراییهای پولی از حالتی که بهطور غیرقانونی خلق شده که اگر به نحوی افشا شود منجر به خسارت و یا مصادره آن دارایی شود، به نوعی که این آلودگی مالی تطهیر شود و یا این که این دارایی در مأمنی بدون ضرر و خطر قرار گیرد، در آن صورت «ارزش اضافی» قابل ملاحظهای را نصیب صاحب آن میکند و بنابراین از نظر اقتصادی پولشویی فرایندی سودآور محسوب میشود. در جامعه افراد به خصوصی در این مسیر قرار گرفته، تخصص و مهارتهای زیادی را کسب کردهاند و از این بابت صاحب ثروت کلانی نیز شدهاند.
پولشویی از نظر جرمشناسی در ردیف اعمال خلافی مانند: جنایت، تضییع حقوق دیگران، سرقت، تجاوز به اموال دیگران، قاچاق، قمار، مبادله مواد مخدر و انواع اعمال خلاف انسانی و اجتماعی قرار میگیرد. در واقع پولی که در فرآیند پولشویی حاصل میشود، از یکی از این منشئات است. در جریان پولشویی مقادیر معتنابهی پول رایج مملکت وارد کانالهای حرام و غیرقانونی میشود و پول پاک آلوده میشود، آنگاه افرادی همان پولهای آلوده را با تمهیدات و ترفندهایی به واسطه خانواده و یا شرکتها و یا مؤسسههای حقوقی وابسته به آنها، تطهیر کرده و دوباره وارد جریان پولی کشور میشود. پولشویی علاوه بر فساد اخلاقی و اجتماعی، فساد اقتصادی نیز به دنبال دارد.
در این فرایند انضباط مالی جامعه، گردش پولی و کالایی کشور، اقتصاد ملی، امنیت اقتصادی، امور مالیاتی، سلامت نقل، و انتقالات اموال و... مورد هدف قرار میگیرد. به این ترتیب کل نظام جامعه دچار اختلال و تردید میشود. در کشورهایی که دارای اقتصاد پیشرفته و یا دارای برنامه توسعه اقتصادی مناسب و سالماند، فرایند پولشویی به شدت تحت نظارت قرار میگیرد و برای مبارزه با آن تمهیدات لازم به کار گرفته میشود. از جمله اینکه در جریان بانکسپاری وجوه نقد سقفی را برای الزام به گزارش توسط بانکها در نظر گرفتهاند. این سقف مثلاً در کشور آمریکا ده هزار دلار است و بالاتر از آن باید که گزارش شود. در کشور ما در لایحهای که به مجلس ارائه شد تحت عنوان لایحه مبارزه با پولشویی و اجرای آن بر عهده «پلیس مالی» گذاشته شد. پولشویی اینگونه تعریف شده است.
هرگونه فعل و یا ترک فعل که برای قانونی جلوه دادن وجوه یا اموال با منشأ غیرقانونی صورت گیرد، پولشویی محسوب میشود و از نظر این قانون جرم است. طبق مفاد همین لایحه وجوه یا اموال غیرقانونی، وجوه یا اموالی است که از طریق فعالیتهای خلاف قانون مانند: ارتشاء، اختلاس، تبانی در معاملات دولتی، کارهبرداری، قاچاق کالا و جرایم مربوط به مواد مخدر، فحشاء قمار و یا سرقت حاصل شده باشد یا خلاف قانون نزد اشخاص باقی مانده است.
مراحل پولشویی
پولشویی در تشکیلات اقتصاد زیرزمینی قرار میگیرد و در چنین فضای آلودهای رشد میکند و گسترش مییابد. ثروت هنگفتی که در جریان پولشویی نصیب عاملان این جریان میشود به سبب ارزش اضافی قابل ملاحظهای که ایجاد میکند، جاذبه شگفتی را نیز به وجود میآورد. اما چنین ثروتی به خودی خود آلوده است. به آلودگی یک فرایند جنایی.
ضمن این که این ثروت در مخاطره نیز قرار دارد. این ثروت هم باید تطهیر شود و هم به یک مأمنی هدایت شود. بنابراین داشتن یک مسیر پاککننده و یک پناهگاه مطمئن همواره مطلوب عاملان پولشویی است. متأسفانه در این فرایند معمولاً مورد اعتمادترین نهادهای اجتماعی به خدمت گرفته میشوند.
مرحله تبدیل نقدینگی
گرچه کارهای خلاف و به ویژه قاچاق در عین پرسود بودن آن متضمن ریسک فراوان نیز هست. اما تطهیر این داراییهای آلوده به حرام نیز کار آسانی نیست و مراحل بسیار سخت و پرپیچ و خم را طی میکند. به ویژه در کشورهایی که کنترل پولی وجود دارد، این عمل به سختی انجام میگیرد. یکی از شناختهترین راههای تطهیر پولی، عمل بانکسپاری است. بانکها مأمن مناسبی برای پول مودیان به حساب میآیند، هم دولت و هم بانکها با اینگونه مسایل آشنایی دارند. به این ترتیب پولشویان باید دولت و مأموران دولت را به طریقی گمراه کنند و یا رشوه بدهند که آنهم هزینه سنگینی را میطلبد. پولشویان اگر نتوانند از گزارش دادن بانکها مصون بمانند، با این بداقبالی روبرو میشوند که خطرات پر هزینهتری را بپذیرند، اما باز هم بانکسپاری بهترین راهحل است.
ولی در صورتی که معامله و عاملان آن در یک شبکه بینالمللی شکل گرفته باشند و پولهای سپرده شده ضرورتاً به کار گرفته شود، در آن صورت مسایل و مشکلات دیگری مانند عملیات تبدیل ارزی و انتقال را به دنبال خواهد داشت. معمولاً تبدیل پول داخلی و انتقال فیزیکی پولهای خارجی تابع قوانین و مقررات خاص هر کشور و در قلمرو از قوانین و دستورالعملهای مدنی، تجاری، اقتصادی، سیاسی و... عمل میشود و در عین حال متضمن هزینه است. در صورتی که عاملان پولشویی در جریان این نقل و انتقالات قادر باشند این قوانین را دور بزنند و از مزایای چشمپوشی بانکها بهرهمند شوند و از مرزهای کنترل ارزی خارج شوند، آنگاه مرحله پولشویی را انجام دادهاند.
مرحله انتقال پول
در فرایند پولشویی تعداد زیادی تشکیلات مالی و غیرمالی، هم داخلی و هم خارجی، هر کدام به نوعی درگیر آن میشوند، از جمله دستگاههای قانونگذاری و وکلا، حسابداری و دستاندرکاران امور مالی کارکنان هواپیمایی، مشاوران سرمایهگذاری و حتی سازمانهای رسمی و دولتی...که متأسفانه هر کدام به گونهای آگاهانه یا ناآگاهانه ابزار دست عاملان پولشویی قرار میگیرند. در واقع این گروهها که همه اعتباری در جامعه دارند، فرایند پولشویی را بر عهده میگیرند. حضور گروههایی که در فرایند پولشویی و بر حسب اعتبار خود پولهای آلوده را تطهیر میکنند، بیشتر در مرحله انتقال پول چشمگیر است و بانکها بیشترین نقش را ایفا میکنند.
بانکها با سازش یا چشمپوشی و یا هر علت دیگری که خوشایند آنها نیست، میتوانند با دور زدن قانون بپذیرند و برای آن حساب باز کنند و یا بدون در نظر گرفتن منشأ آنها اجازه سرمایهگذاری دهند و یا بدون گزارش، موجودی این مشتریها را انتقال دهند. بانکها حتی میتوانند اجازه دهند اینگونه ذخایر فاقد وجاهت قانونی در معاملات کشوری و دولتی مشارکت کنند. بنابراین در فرایند پولشویی بانکها بیشترین نقش را در انتقال آن بر عهدهدارند. به ویژه در عصری که ابزارهای الکتریکی و رایانهایهای بانکها میتواند در هاله وسیعی از ابهامات و انحرافات گم شود. بانکها در این فرایند در عصر حاضر تجربههای زیادی را آموخته و به کار میبرند.
در فرایند تهطیر و تبدیل پولی علاوه بر خدمات و همکاریهای بانکی، از روش حسابهای بینام و نشان که روش اطمینانبخشی هم شناخته شده مانند انجام معاملات به نام دیگران نیز استفاده میشود. در این روش عوامل پولشویی از طریق خرید سهام بینام، به مقاصد خود نائل میآیند. از ویژگیهای این روش این است که نام و نشان صاحبان دارایی نامشروع در هیچ جایی برده نمیَود. روش دیگر که ممکن است در فرایند انتقال و تبدیل پول مورد استفاده قرار گیرد، توافقاتی که بین خریداران و فروشندگان کالا در دو کشور مختلف صورت بگیرد.
در این روش فاکتورهای با ارزشی به مراتب بیش از قیمتهای واقعی صادر میشود. در این روش مقادیر قابل ملاحظهای پول را میتوان بین دو کشور رد و بدل کرد. در هر حال عاملان پولشویی در هر لحظه عملیات مختلفی را انجام میدهند. آنها تلاش میکنند پول خود را به همان حالت پول محلی نگه دارند و به مؤسسههای مالی داخلی بسپارند، یا ممکن است آن را با قبول هزینه به خارج از کشور انتقال دهند و یا ممکن است با آن ارز کشور ثالثی را خریداری و آنگاه با پول کشور خود به چکهای بانکی شخصی تبدیل کنند و یا این که پول خود را به بانکهای مطمئنی مانند سوییس بسپارند و...
مقابله با پولشویی
متأسفانه در کشور ما، حجم اقتصاد زیرزمینی بسیار بالا و گسترده میباشد و عمل خلاف پولشویی در گستره وسعی وجود دارد؛ لهذا راههای مبارزه با این پدیده شوم، باید به طور جدی در برنامههای دولت قرار گیرد. بانکها که شناختهشدهترین پناهگاه عاملان پولشویی هستنید. به همان اندازه نیز گلوگاه حساس به دام انداختن پولشویان به حساب میآید. از جمله تکنیکهای مقابله با پولشویی در این گلوگاه، الزام بانکها به ارائه گزارش سپردههای نقدی است.
پولشویی از جمله جرایمی است که در زیرمجموعه جرایم بزرگتری به نام «جرم اختفای مالی» قرار میگیرد که جرم بسیار سنگینی است که معمولاً گانگسترها و تروریستها اقتصادی مرتکب آن میشوند. مالهای که از انواع طرق زورستانی، اخاذی و غیرمشروع حاصل میشود. درآمدهای هنگفتی معمولاً از قبیل جامعه به دست میدهد که نیاز به گم کردن دارد و با پولشویی است که به مرحله تطهیر میرسند و بنابراین قبل از هر چیز ضرورت دارد برای مبارزه با این جریان کشف، بسترسازیهای لازم انجام پذیرد و قوانین مملکتی تجهیز و به کار گرفته شوند.
پولشویی دردی پنهان است همیشگی، نتیجه آن رنجوری و بیماری یک اقتصاد است و شاید هم زاییده یک اقتصاد ناخوش، در کشور ما نسخهای برای درمان این درد، تجویز شده است و به مثابه یک جرم با آن برخورد نمیشود. پولشویی زخم کهنه و فراموش شدهای که خورهوار، ریشه اقتصاد را میخورد و اگر این زخم سرباز کند، تعفن آن مجالی برای بقای اقتصاد باقی نمیگذارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
