گام «اسد» برای مهار بحران

یوسف غروی قوچانی
شاید بتوان گفت لحن و گفتار بشار اسد، رئیس‌جمهور جوان سوریه در برابر نمایندگان پارلمان این کشور، به‌طور قابل ملاحظه‌ای تحت تاثیر تهدیدها و زورگویی‌های علنی آمریکا و اسرائیل، قرار گرفته بود. البته از انصاف نگذریم، بشار در حال حاضر اگر تلویحا با تهدیدهای غیرعملی واشنگتن مواجه است، بی‌شک با تهدید عملی و مستقیم اسرائیل - که ممکن است به اهداف نظامی و استراتژیک سوریه حمله کند - روبرو است. بویژه این که تل‌آویو، مقامات دمشق را به تدارک آخرین انفجار در مرکز پایتخت فلسطین اشغالی متهم کرد و بعلاوه این که وزیر خارجه اسرائیل مدعی شد مدارکی در دست دارد که این اتهام را ثابت می‌کند.
پبداست رژیم صهیونیستی می‌کوشد از فضای نامناسب و بی‌سابقه‌ای که در اثر ترور رفیق حریری و فعل و انفعالات بعدی، بر مقامات سوری سایه افکنده، حداکثر بهره را ببرد و به امتیازاتی نایل آید که هیچ‌گاه، سابق بر این، خواب آن را هم نمی‌دید. اسرائیل از رهگذر بحران کنونی امیدوار است سوری‌ها با فراخواندن نیروهایشان از لبنان، فرصتی برای انعقاد قرارداد صلح جداگانه با لبنان فراهم آورند و سپس در مرحله بعدی، از موضع مسلط و برتری‌جویانه، سوری‌ها را به چشم‌پوشی از تقاضاهای خود مبنی بر عقب‌نشینی اسرائیل از بلندی‌های جولان مجبور سازد. این در حالی است که تاکنون مقامات دمشق، تحقق هرگونه سازش در منطقه را منوط به حل و فصل مشکلات موجود میان اسرائیل و دو کشور سوریه و لبنان کرده بودند.
با این حال، سخنرانی اسد جوان، این تاثیر فوری را در میان مخالفان لبنانی در پی داشته که در صفوف متحد - و در عین حال ناهمگن - آنها، شکاف انداخته است. ولید جنبلاط که رهبر اصلی معارضان است - و بعد از ملاقات با رهبران عربستان و کویت لحن آشتی‌جویانه‌ای دنبال کرده است - از عقب‌نشینی تدریجی نیروهای سوری استقبال کرد؛ اما مارونی‌ها، مواضعی شبیه جورج بوش اتخاذ کردند که به چیزی جز عقب‌نشینی کامل و غیرمشروط این نیروها از لبنان رضایت نمی‌دهند. علاوه بر این، این سخنرانی‌ به احتمال قوی بازتاب دیگری در صحنه تحولات داخلی لبنان در پی خواهد داشت و آن عبارت از شروع رایزنی‌های قانونی امیل لحود، رئیس‌جمهور برای انتخاب نخست‌وزیر آینده این کشور است. چنین امری می‌تواند از ایجاد خلاء قانونی - که خواسته مارونی‌ها بوده و بسترساز دخالتهای خارجی است - جلوگیری کند. هرچند تکیه‌گاه‌های اصلی ساخت سیاسی سوریه - حزب بعث، ارتش و طایفه علوی - که اسد جوان، همانند پدرش در زمامداری بر آنها متکی است، همچنان دست‌نخورده باقی مانده است. اما سخنرانی بشار، به هیچ‌وجه فروغ و صلابت و گفتار حافظ اسد را که از معدود رهبران باهوش و زیرک دنیای عرب بود، به اذهان متبادر نمی‌کند.