سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی(ره)‌ (بخش پنجم)

تورج حاتمی
1ـ سیاست بین‌الملل در سطح نظام رفتار فردی
امام خمینی(ره) بر این اعتقاد هستند که ریشه اصلی همه بدبختیها، مفاسد و مشکلات نظام بین‌الملل و نظامهای سیاسی در نبودن تهذیب نفس تصمیم‌گیرندگان سیاسی است. «تمام مفاسد از خود آدم است از نفس انسانی است. از جای دیگر به ما چیزی نمی‌رسد، هر چه می‌رسد از ماست و مفاسدی که در دنیا به بشر وارد می‌شود، از فساد خود آدم است فساد حکومت‌هاست، نفسهای خبیثه است.»(1)
«اگر همه انبیا در یک محل جمع شوند، اختلافی با یکدیگر نخواهند داشت چرا که ایشان ریشه اختلافات اصولی را در هوای نفس می‌دانند.»(2)
حضرت امام خمینی(ره) در جایی دیگر می‌فرمایند:
«تمام جنگهای عالم از این انانیت انسان پیدا می‌شود.»(3)
«هوای نفس (انسانها را) وادار می‌کند که به کشوری حمله کنند. این جنگ‌افروزیهایی که الان می‌بینید دارد می‌شود روی همین معناست، روی هوای نفس است.»(4)
«قدرت اگر چنانچه به دست افراد غیر مهذب بیفتد خطر دارد.»(5)
تمام این نزاعهایی که در عالم واقع می‌شود... تمام اینها از همین سرکشی نفس است.»(6)
حضرت امام(ره) ضمن تاکید به اینکه ریشه تمام خشونتها، جنگها و منازعات داخلی و بین‌المللی در هوای نفس، قدرت‌طلبی، خواهشهای نفسانی سیاستگذاران و تصمیم‌گیرندگان سیاسی‌ است، راه‌حل این معضل را در تهذیب نفس و اخلاق‌گرایی می‌دانند.
از نظر امام(ره) اخلاق‌گرایی به معنای پایبندی به اصول فطری بشری و عرف مقبول بشریت است که تمام ملتها باید به آن پایبند باشند و می‌فرمایند:
«هیچ رژیمی به اندازه اسلام پایبند اخلاق و ارزشهای انسانی نیست.»(7)
2ـ صلح‌گرایی
امام خمینی(ره) بر این اعتقاد بودند که اسلام، اصل را بر صلح‌طلبی قرار داده است اما تحقق این امور مهم را بدون پیش‌بینی تمهیدات و سازوکارها و ضمانت اجرایی لازم، مفید نمی‌داند لذا در صورتی صلح‌گرایی می‌تواند منجر به تحقق صلح و ثبات پایدار در جهان باشد که ملتها به قرادادهای فیمابین و عرف بین‌المللی پایبند و بر ضرورت رعایت اصول و قواعد بشری التزام عملی داشته باشند.
همچنین امام خمینی (ره) اعتقاد دارند که صلح و ثبات در صورت نفی خود‌خواهی و سرکشی‌های نفسانی و تحقق محیطی امن، پایدار می‌ماند لذا در صورتی که منشاء نزاعها و اختلافها یعنی خودخواهی و خودگرایی به خداگرایی جهت یابد بشریت روی صلح و آرامش و ثبات را در جهان خواهد دید.(8)
امام خمینی (ره) تاکید بر این که اسلام دین صلح و آرامش می‌باشد بر ضرورت رعایت یک سلسه اصول و قواعد برای تحقق صلح پایدار تاکید دارند و می‌فرمایند:
اسلام می‌خواهد که همه در آرامش باشند، همه در صلح باشند.»(9)
«میل داریم که بین همه کشورها آرامش و صلح باشد.»(10)
«ملتهای اسلامی... صلح‌جویی و زندگانی مسالمت‌ آمیز را با تمام دولتها و ملتها طالب می‌باشند.»(11)
«امیدواریم که صلح جهانی بر پایه استقلال ملتها و عدم مداخله در امور یکدیگر و مراعات اصل حفظ تمامیت ارضی کشور‌های منطقه بنا گردد.»(12)
«ما اعلام می‌کنیم که نظر تجاوز به هیچ یک از کشور‌های اسلامی و غیر اسلامی نداریم.»(13)