رمز موفقیت ترکیه، اتکا به آرای مردمی است

* اصلاحات قانون اساسی در ترکیه توانست در همه پرسی رای بیاورد. این رفراندوم چه تاثیری در عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا دارد؟
** نقش ارتش در ترکیه در اثر این رفراندوم تضعیف شد از سوی دیگر احتمال محاکمه نظامیان در دادگاه های غیرنظامی مطرح شده است; و همین امر موجب می شود که قدرت از این پس توسط نظامیان دست به دست نشود. در مورد قضات دادستان ها قوه قضاییه دادگستری را سعی کردند به گونه ای باشد که بیشتر ترکیبی از انتخابی و انتصابی باشد تا حکومت از تسلط دولت پادگانی خارج شود و جامعه ترکیه دموکراتیزه می شود. دولت مدنی در ترکیه در حال گسترش است.
در اتحادیه اروپا هم کمیسیون حقوق بشر گزارش هایی که ارائه داده بودند که بیشتر به نقض حقوق بشر و مسائل ارتش و تقدم دولت بر جامعه مدنی به جای تقدم جامعه مدنی بر دولت اشاره شده بود و ترک ها سعی کردند این ایرادها را بر طرف کنند. رفع این ایرادها از زمان اجویت آغاز شد و امروز هم ادامه دارد.
* ترکیه روابطش را با آسیا گسترده تر کرده است. این گستردگی روابط تا حدی است که برخی از آن به چرخش به سوی شرق تعبیر می کنند اما این گسترش روابط به سوی شرق ترکیه را از اتحادیه اروپا بی نیاز می کند؟
** خیر اینطور نیست. ترکیه سعی می کند که بین تمام زیر سیستم هایی که با آنها ارتباط دارد، توازن ایجاد کند و این به معنای قربانی کردن یک طرف به نفع طرف دیگر نیست. ترکیه امروز بیشتر ظرفیت سازی انجام می دهد. پیشتر خاورمیانه و شرق و حتی آفریقا در دیپلماسی ترکیه مورد غفلت واقع شده بودند.
امروز ترکیه به گسترش روابط خود با کشورهای منطقه، حتی روسیه می اندیشد و مسائلی مانند انرژی را هم مد نظر قرار می دهد و حتی به انرژی هسته ای می اندیشد و در این ارتباط با کره جنوبی هم وارد مذاکره شده بودند که البته مذاکراتشان با شکست مواجه شد. از سوی دیگر ترکیه روابط خود با چین را هم گسترش داده است.
احمد داوود اوغلو; وزیر امور خارجه ترکیه چند هفته پیش به چین سفر کرده بود و سعی کرد روابط کشورش را با این کشور گسترش دهد. امروز ترکیه می خواهد خود را به عنوان چین منطقه مطرح کند.
در چند هفته گذشته ترکیه 26 سند همکاری با استان های همجوار ایران امضا کرده اند. چراکه آنها می خواهند ظرفیت های خود را در این منطقه افزایش دهند. ترکیه امروز به عضویت گروه بیست درآمده، ششمین اقتصاد بزرگ اروپاست و شانزدهمین اقتصاد جهان است. برخی مساله را امروز مطرح می کنند که ترکیه به دنبال قدرت بزرگ عثمانی است و به سمت شرق حرکت می کند اما اینطور نیست.
ترکیه هم عضو ناتو است و هم استقرار سپر دفاع موشکی در این کشور مطرح شده و هم از اعضای نهادهای اروپایی محسوب می شود.
در زمینه حقوق بشر 16 هزار شکایت از ترکیه به اتحادیه اروپا ارسال شده است و بر همین اساس بسیاری در اروپا اعلام کردند که به دلیل نقض حقوق بشر ترکیه اجازه ورود به اتحادیه اروپا را ندارد. یک سری ایرادهای واقعی هم وجود دارد که اتحادیه اروپا مطرح می کند. اما واقعیت این است که ترکیه به دلیل مسلمان بودنش و هویت ترک بودنش، اتحادیه اروپا سخت گیری می کند. از سوی دیگر گاهی هم مساله قبرس را مطرح می کنند و آنها هم معتقد هستند که با قبرس باید مانند تایوان برخورد کرد. اگر فرض کنیم که تحریم های قبرس ترک نشین لغو شود، ترک ها هم حاضرند که بنادرشان را به سوی قبرس یونان نشین بازکنند.
جالب است اشاره کنم که ترکیه می خواهد وزن خود را تا اندازه ای بالا ببرد تا اتحادیه اروپا مجبور شود که به الحاق کامل به اتحادیه اروپا دعوت کند.
* عبدالله گل هم چندی پیش اعلام کرده بود که آیا می خواهیم به اتحادیه اروپا بپیوندیم یا خیر؟ وی اعلام کرده که ممکن است که از پیوستن به اتحادیه اروپا انصراف دهند. چه پیامی پشت این صحبت های رئیس جمهور ترکیه وجود دارد؟
** این اتحادیه اروپاست که امروز بیشتر نیازمند ترکیه است. ترکیه در پروژه ناباکو حضور دارد، این کشور در پروژه باکو- جیحان هم حضور دارد. همه این مسائل باعث می شود که ترکیه نقش مهمی در انتقال انرژی به اروپا داشته باشد. اروپایی ها امروز بسیار تحت تاثیر روسیه هستند و برای اینکه از این تاثیر کاسته شود به ترکیه نیازمند هستند. ترکیه هم فشار می آورد و می خواهد از سوی دیگر برگ برنده ای داشته باشد. اکنون در پروژه ناتو شروطی را مطرح کرده است.
* ترکیه برای نصب سپر دفاع موشکی شرایطی را در نشست اخیر ناتو در لیسبون مطرح کرد. آیامی توان این شروط را به معنای مخالفت ترکیه با نصب این سپر دفاع موشکی در کشورش دانست؟
** خیر; این دیدگاه اشتباهی بود که انجام شده است و من هم آن را خواندم. ترکیه با نصب این سپر دفاع موشکی مخالفت نکرده است که این مساله در لیسبون مورد بررسی قرارگرفت و در ارتباط با آن تصمیم گیری شد و در نهایت با آن سه شرط موافقت شد. ترک ها اعلام کردند که کشورهایی مانند ایران تهدیدی برای ناتو نیستند و همین مساله باعث شد که در این نشست به نام ایران اشاره ای نشود. مسائل فنی، مسائل مربوط به موشک و امنیتی بودن و اطلاعاتی در این پروژه بسیار مهم است. هنوز ترکیه در ارتباط با این مساله می اندیشد تا چطور در زمینه سپر دفاع موشکی توازنی ایجاد کند و تفکری ایجاد کند که هم بتواند خواسته های ایالات متحده و ناتو را تامین کند و هم ایران و همسایگانش را تهدید نبیند. اگر ترکیه بخواهد در این مسیر قرار بگیرد باید این اطمینان خاطر به همسایگانش داده شود.
* ترک ها با چه دیدگاهی به این مساله نگاه می کنند؟
** من فکر می کنم که با دیدگاهی مثبت نگاه می کنند. چرا باید ترک ها چنین موقعیتی را از دست بدهند. این موقعیت برای امنیت کشورشان هم از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اگر بتواند ترکیه فرمولی را بیابد که هم منافع همسایه ها و هم خواسته های غرب و ناتو را تامین کند حتما با این مساله موافقت خواهد کرد.
* هدف از استقرار سپر دفاع موشکی در این کشور و اصرار این کشورها برای چیست؟
** هدف از سپر دفاع موشکی، آن گونه که آمریکایی ها بیشتر به دنبال آن هستند و ناتو کمتر، مقابله با تهدیدات موشکی است. اگر قرار باشد که هدف استقرار این سامانه مقابله با تهدیدات موشکی باشد، باید در جای خاصی مستقر شود. آن ها اصرار دارند که این سامانه در نزدیکی مرزهای ایران باشد. اما پیشنهاد ترکیه این است که این سامانه در صورت استقرار در تمام خاک ترکیه پراکنده شود. وقتی این سامانه پراکنده شود، از نظر هماهنگی و کارآمدی، تحت الشعاع قرار می گیرد. چون سامانه سپر دفاع موشکی باید در جایی مستقر شود که بتواند در زمان مناسب پرتاب شدن موشک را به رادار و مرکز گزارش دهد تا موشک های رهگیر پرتاب شوند. از نظر فنی، اگر این سامانه در نقطه ای دیگر مثلا در مرکز ترکیه مستقر شود، کارایی لازم را نخواهد داشت.
نکته دیگر مساله مدیریت سامانه سپر دفاع موشکی است که ترکیه خواهان آن است. زمانی که آمریکایی ها مساله استقرار سپر دفاع موشکی در چک و لهستان را مطرح کرده بودند، مقامات چک هم این درخواست را داشتند که مدیریت آن در دست چک باشد. در آن زمان آمریکایی ها مخالفت کردند، البته نه به صورت قطعی، ولی گفتند که باید این مساله را بررسی کنیم. بنابراین بعید به نظر می رسد که آمریکایی ها و ناتو با مدیریت رادار ها و اطلاعات سپر دفاع موشکی توسط ترکیه موافقت کنند.
بنابراین به نظر می رسد این دو پیشنهاد، پیشنهاداتی است که قبول آن برای ناتو و آمریکا سخت است و می تواند کل موضوع استقرار سپر دفاع موشکی در خاک ترکیه را زیر سوال ببرد و در همه شرایط ساقط شود.
* در ارتباط با روابط ترکیه با اسرائیل چه فکر می کنید؟ آیا این اختلافات موجود فقط در ظاهر است؟
** میان نهادهای قدرت در ترکیه و اسرائیل اختلافی وجود ندارد. این که گفته می شود این اختلافات ظاهری است کاملا اشتباه است چرا که هیچ اشتباهی در این سطح وجود ندارد. ارتباط دو ارتش با یکدیگر، در این دو بخش بدنه نظامی هیچ اختلافی وجود ندارد و آنها با یکدیگر کار وهمکاری می کنند.
اما در بخش دیگری اختلافات عمیقی وجود دارد. نمی توان این بخش را هم نادیده گرفت. یعنی در مسائلی مانند حمله به کشتی کاروان آزادی، افکار عمومی ترکیه، مساله کشته شدن شهروندان ترک در اسرائیل، توهین به سفیر ترکیه در اسرائیل، مساله اردوغان و پرز وجود تظاهرات و راهپیمایی در ترکیه و اعتراض آقای اردوغان به اینکه شما خیلی آدم می کشید، شکست میانجی گری میان سوریه و اسرائیل با حضور ترکیه، حمایت ترکیه از غزه در ارتباط با اسرائیل اینها همه نشان می دهد که مسائلی هم وجود دارد یعنی دولت اسلامگرا و دولت اردوغان و عبدالله گل نهادهای مدنی را در دست دارند و آنها با اسرائیل اختلاف دارند اما نهادهای نظامی مشکلی ندارند.
* نتیجه این اختلافات چه می شود؟ آیا روابط بین ترکیه و اسرائیل به سمت بدتر شدن می رود یا اینکه این روابط بهبود پیدا خواهد کرد؟
** بستگی به وضع نیروهای داخلی در داخل ترکیه دارد. البته ترکیه اختلافاتش بسیار حقوقی است. آنها به دنبال این هستند که در کمیته حقوق بشر سازمان ملل اسرائیل محکوم شود، غرامت بپردازند و از نظر حقوقی محکوم شود. آنها نمی خواهند که اسرائیل نابود شود و نگاهی که ما داریم را ندارند. آنها به دنبال این هستند که حقوق شهروندان فلسطینی نقض نشود، و محاصره غزه پایان پیدا کند.
* نظرتان راجع به آینده ترکیه در منطقه چیست؟ آیا با این رشدی که در سال های اخیر داشته می تواند در آینده نزدیک به یک قدرت اصلی تبدیل شود یا خیر؟
** ترکیه برای رسیدن به این هدف به چند فاکتور نیازمند است. یک زمانی ترکیه زیرساخت های خود را محکم کرد، کشورش را اقتصادی تعریف و برایش هدفی به نام توسعه معنی کرد. هم به توسعه سیاسی داخلی می اندیشد و هم به جایگاه ترکیه در سطح منطقه و هم جایگاهش در نظام بین الملل. مشخص است که تفکری در ترکیه وجود دارد.
احمد داوود اوغلو چندی پیش اعلام کرده بود که ترکیه، ایران، آلمان و فرانسه منطقه خاورمیانه هستند. اگر حزب عدالت و توسعه بتواند از پرونده های ارگنکون، مداخلات بین المللی و اثر مربوط به مداخلاتی که آمریکا و اسرائیل در ترکیه انجام می دهند جلوگیری کند و از روندی که پیش رو قرار گرفته است منحرف نشود به نظر می رسد که می تواند به یک قدرت بزرگ در منطقه تبدیل شود، البته در داخل هم باید مشکلات خود با کردها، شمال عراق و در رابطه با ارمنستان و قبرس حل کند و پایگاه انرژی هم شده است به نظر می رسد که به این سمت پیش می رود. امروز اعلام شده است که ترکیه بهشت امن سرمایه گذاری به همراه آلبانی و چین است.
* شاید چند سال پیش اگر صحبت از به حاشیه رانده شدن ارتش در ترکیه به شکل امروز می شد، کسی باور نمی کرد که یک دولت بتواند ارتش را اینگونه به حاشیه براند. چه فاکتوری باعث شد که دولت اسلام گرای اردوغان بتواند چنین حرکتی را انجام دهد و ارتش را مودبانه از صحنه سیاسی کنار بگذارد؟
** دو فاکتور لازم بود تا این مساله اتفاق بیفتد. یکی مساله نیروهای بین المللی بود و دیگری مساله اتحادیه اروپا. اتحادیه اروپا می گفت ارتش در ترکیه باید همان نقشی را بازی کند که ارتش در اروپا بازی می کند و نباید در مسائل سیاسی دخالت کند و گفته شده بود که ارتش به تشکیل دولت پادگانی کمک می کند. این خودش مانعی برای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا بود. در سطح داخلی اسلامگرایان و یا حزب عدالت و توسعه از این توصیه اتحادیه اروپا هم به نفع منافع حزبی و هم به نفع منافع ملی و هم به نفع کشورشان نهایت بهره برداری را کردند.
از یک سو هم از یک حمایت بین المللی برخوردار شدند و بعد هم با رفراندوم از حمایت داخلی برخوردار شدند. به طور کلی تمام فعالیت های حزب عدالت و توسعه انتخابی است.
رئیس جمهور و نخست وزیرش انتخابی است. نمایندگان پارلمان انتخابی است. اکنون می خواهند انتخاب بعضی از قضات را هم انتخابی کنند.
بنابراین هر کجا که می خواهند پیش بروند متکی بر آرای عمومی هستند و این رمز موفقیت حزب عدالت و توسعه است. پس از آن نهاد سازی و توسعه سیاسی به معنای واقعی و نه شعاری رمز موفقیت آنهاست.
ارتش یک گروه نوسازی شده در ترکیه است و اولین نقطه ای بود که در معرض غرب و مدرنیزه قرار گرفت و نقش مهمی در نوسازی ترکیه ایفا کرد و جایگاه ویژه ای در جمهوری ترکیه دارد. اما امروز شرایط ترکیه ایجاب می کند که ارتش به نقش اصلی خود بازگردد.
* واکنش ارتش در مقابل این مسائل چه بود؟
** ارتش با قتل های زنجیره ای و پرونده ارگنکون و حمله به مسائل مربوط به خشونت هایی که در منطقه کردنشین انجام داد، واکنش شدیدی نشان داد و بیانیه های عجیبی هم در همین راستا صادر کرد ولی در مقابل اراده عمومی و جامعه بین المللی نتوانستند مانند سابق یعنی دهه 1960-1970 و یا حتی 1980 رفتار کنند.
کاری که دادگاه قانون اساسی به عنوان ابزار ارتش می خواست، انجام دهد و حزب عدالت و توسعه را از صحنه سیاسی ترکیه حذف کند موفق نبود. ارتش فشار آورد که حزب را منحل کنند ولی نتوانستند.
* نظر شما در مورد اعتراض مردم ترکیه به استقرار سپردفاع موشکی چیست؟
** مردم شهر توکات واقع در شمال ترکیه با حضوردر خیابان ها، مخالفت خود را با استقرار سپردفاع موشکی ناتو درکشورشان اعلام و به دولت ترکیه درمورد همکاری با این طرح هشدار دادند.
تظاهر کنندگان معتقدند، هدف از استقرار سپر دفاع موشکی ناتو درخاک ترکیه، دنیای اسلام و کشورهایی است که در قبال سیاست های اشغالگرانه آمریکا مقاومت می کنند.
آمریکا پیشتر قصد داشت این طرح را در لهستان و جمهوری چک اجرایی کرده و موشک ها را درآن کشورها مستقر کند، ولی چون با مخالفت مردم این کشورها روبه رو شد، اکنون ترکیه به عنوان کشور هدف انتخاب شده است. در روزهای اخیر سعی شد ازاین موضوع سو» استفاده و موضوع به تبلیغاتی سیاه علیه ترکیه بدل شود. در حالی که این کشور با تمام کشورهای منطقه در رابطه با سیستم دفاعی به مشورت و تبادل نظر پرداخت اسناد جدید ویکی لیکس روابط آمریکا با متحدانش را هدف گرفته است،یکی از این متحدان کشور ترکیه است.طبق گفته پایگاه اینترنتی ویکی لیکس قرار است سه میلیون سند مکاتبات سفارتخانه های آمریکا را منتشر سازد که بسیاری از آنها غیردیپلماتیک اند و انتقادهایی از مقامات انگلیسی رابه همراه داشته است.
کاخ سفید سفرای خود را به ماموریت های رسمی جهت آماده سازی متحدانش برای هر گونه لطمه ای که این اسناد ممکن است به رابطه آنها با آمریکا وارد سازد، اعزام کرده است. لوئیس ساسمن سفیر آمریکا در لندن در ملاقات با مقامات رسمی دولت انگلیس به آنها درباره آنچه که انتظار می رود با انتشار جزئیات این مکاتبات روی دهد، هشدار داد.
همچنین انتظار می رود این مکاتبات دیدگاههایی در خصوص موضوعات وسیع از جمله بحران اقتصادی و سیاست دفاعی و خارجی را شامل شود. دو سال قبل ادعا شد اوباما پس از ملاقات با کامرون به عنوان رهبر وقت جناح مخالف در لندن وی را یک آدم بی عرضه خوانده بود. مقامات آمریکایی تاکید کردنداین اسناد شامل گفت وگو های سازش با سران ناراضی سیاسی کشورهای مختلف و مطالب مهم است که می تواند دیپلماسی آمریکا را با مخاطره جدی مواجه کند.
* ادعای جنجالی ویکی لیکس در خصوص ترکیه را چطور ارزیابی می کنید؟
** سایت جنجالی ویکی لیکس فاش کرده که ترکیه در کمک به گروه تروریستی القاعده نقش داشته است. در زمینه موافقت ترکیه با حمل غیرقانونی سلاح به عراق و کمک به القاعده در عراق را منتشر کرد و اخیرا هم اعلام کرده که به ایران سلاح فروخته است که البته مقامات ترک نسبت به این اتفاق واکنش نشان دادند. ویکی لیکس همچنین از کمک آمریکا به شورشیان کرد موسوم به پ ک ک خبرداده است.
ویکی لیکس فاش کرده است ارتش آمریکا بارها ترکیه را به عدم کنترل مناسب مرزهای خود و قصور در مرزبانی که به رسیدن کمک و تجهیزات به القاعده منجر شده ، متهم کرده است.
این در حالیست که سایر اسناد ویکی لیکس ثابت می کند آمریکا از شورشیان کرد که از سال 1984 با شعار جدایی طلبی علیه ترکیه مبارزه می کنند و از سوی وزارت خارجه آمریکا از سال 1979در فهرست سازمانهای تروریستی قرا ر دارند، حمایت کرده است.
ارتش آمریکا در سندی که از سوی ویکی لیکس فاش شده; تروریست های کرد را مبارزان راه آزادی و از شهروندان ترک برشمرده و بر آزادی همه زندانیان عضو این گروه، تاکید کرده است. سند محرمانه ارتش آمریکا همچنین حاکی است آمریکا به شورشیان پ ک ک مستقر در عراق با وجودی که این گروه در داخل خاک ترکیه اقدام به عملیات ترو ریستی می کرد، سلاح می داده است.
دفاتر و سفارت خانه های آمریکا در سراسر جهان ، به کشورهای متبوع در خصوص فاش شدن قریب الوقوع این اسناد محرمانه، هشدار داده اند.
* ترکیه در حمایت از القاعده در عراق نقش داشته است؟
** بر اساس اسناد سایت ویکی لیکس، ترکیه در حمایت از القاعده در عراق نقش داشته است و اینطور گفته شده است. من فکر نمی کنم، البته واکنش مقامات ترک را هم به خوبی به دنبال داشت.