بحران جزایر
فرهمند علیپور
تیرگی روابط میان ایران و امارات عربی متحده بر سر جزایر سهگانه روزبهروز ابعاد تازهتری پیدا میکند، دیروز (سهشنبه) شبکه خبری العالم به نقل از سردار محمدرحیم دهقان فرمانده منطقه یکم دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خبر از توفیق یک قایق اماراتی با 5 سرنشین در آبهای ساحلی جزیره ایرانی "سری" داد. دو روز پیش نیز گارد ساحلی ایران 6 قایق اماراتی را که وارد آبهای ساحلی جزیره قشم شده بودند را توقیف و 23 سرنشین آن را تحویل مراجع قضایی نمود.
به نظر میرسد این اقدامات در پاسخگویی به تجاوز ناو اماراتی و ربودن لنج ایرانیست. بحران اخیر ما بین امارات و ایران (و برخی دیگر از کشورهای حوزه خلیجفارس هم مانند قطر). پس از نود و یکمین نشست اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس در شهر ساحلی جده عربستان به مرحلهای حادتر نزدیک شد.
بیانیه این نشست یک روزه که حاوی حمایت از ادعاهای امارات عربی متحده درباره جزایر سهگانه ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک و محکومیت ایران به دلیل آنچه که انتقال این جزایر توسط ایران خوانده میشود.
از نظر وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس (کویت، عربستان، بحرین، قطر، امارات عربی متحده و عمان) حق حاکمیت بر آبهای ساحلی سرزمین، حریم هوایی و مناطق ویژه اقتصادی جزایر متعلق به امارات عربی متحده است.
یک روز پس از پایان اجلاس و محکومیت تهران! یک فروند ناوچه اماراتی با ورود و تجاوز به حریم آبهای ایران لنج صیادی "القاسمی" را در اطراف جزیره ابوموسی ربود و آن را به شارجه (یکی از امارتهای هفتگانه امارات عربی متحده) منتقل کرد.
با نگاهی کوتاه به اقدامات گذشته این شیخنشینها نظیر حمله مسلحانه 3 فروند قایق تندروی عمانی در اوایل اردیبهشت و به قبل رساندن یک سرنشین آن، و همچنین حمله اخیر قطر (24 خرداد) به یک لنج صیادی به شماره 9345 در محدوده آبهای بینالمللی ایران و قطر منجر به کشتهشدن یک خدمه شد میتوان اینطور نتیجه گرفت که یکسر اقدامات هماهنگ و برنامهریزی شده جهت بروز تیرگی روابط کشورهای جنوب خلیجفارس و دریای عمان با همسایه قدرتمند و تأثیرگذار شمالی (ایران) در حال اجرا است.
همچنین اقدامات اخیر را میتوان در راستای مذاکرات و مصوبات اخیر شورای همکاری خلیجفارس و بیانیه آنها در خصوص مالکیت جزایر سهگانه کشورمان و احتمال ارجاع این پرونده به دادگاه لاهه دانست.
مذاکرات بین ایران و امارات تاکنون براساس یادداشت تفاهم سال 1971 درباره جزایر سهگانه صورت گرفته است. واپسین بیانیهای که از ادعاهای امارات درباره حاکمیت جزایر سهگانه حمایت میکرد مربوط به اجلاس سران کشورهای عضو شورای همکاری بود که در نخستین روز دیماه سال گذشته در کویت گردهم آمده بودند.
در آن بیانیه که امضای چند امیر و شیخ و یک پادشاه را ذیل خود داشت. خواهان به کارگیری تمام ابزارهای مسالمتآمیز برای برقراری حاکمیت امارات بر جزایر شده بود. گرچه درخواستهای سران و وزیران تفاوتی با یکدیگر ندارد. اما لحن سران به مراتب دیپلماتیکتر از موضع وزراء بود. که تهران را اشغالگر خواندهاند. هرچند در اجلاس سران نیز پهلو گرفتن کشتیهای ایرانی در بندر کویت ممنوع شده بود.
از دیدگاه سیاست بینالملل
پس از اقدامات کشورهای حوزه خلیجفارس به خصوص امارات برخی نسبت به مواضع وزارت امور خارجه در برابر اینگونه اقدامات هشدار دادند و خواهان جدیت وزارت امورخارجه در مقابله با اینگونه تحرکات شدند. حال بحران ایران و امارات را از منظر سیاست بینالملل بررسی میکنیم، برخلاف حقوق بینالمللی که برپایه معاهدات مقررات، قواعد و رویههای بینالمللی استوار است، پایه سیاست بینالمللی را موقعیت و توانایی هر کشور در جامعه بینالمللی تعیین میکند.
سیاست بینالملل از این دیدگاه با روابط بینالملل بهطور خاص به روابط کشورها براساس قدرت تأثیرگذاری آنها در جامعه جهانی برمیگردد. بنابراین کشورهایی در این تعریف به عنوان بازیگر بینالمللی شناخته میشوند که پتانسیلها و تواناییهای یادشده را داشته باشند و این همان حلقه مفقود شده در سیاست خارجی ایران پس از انقلاب 1979 است. به عبارت دیگر سیاست خارجی ایران همواره میان دو حوزه مفهومی روابط بینالمللی و سیاست بینالمللی نتوانسته تمیز قائل شود.
دستگاه دیپلماسی ایران بیشتر متمایل به روابط بینالمللی معطوف بوده و توجه چندانی به سیاست بینالمللی و بازیگران آن (قدرتهای بزرگ و ابرقدرتها) نشده است. به همین علت است که ایران با وجود داشتن رابطه با اکثر قریب به اتفاق کشورها، کشوری تا حدودی منزوی در جامعه جهانی به شمار میرود.
چرا که ایران فاقد رابطه مستحکم و حتی عادی با بازیگران اهل سیاست بینالملل است. امروزه کشورهایی چون امارات عربی متحده و آذربایجان از این سیاست به خوبی بهرهبرداری میکنند و حتی بعضاً در مقاطعی ایران را در تنگنا و فشار قرار دادهاند، که کار چندانی هم از دست دیپلماسی ایران برنمیآید.
موقعیت جزایر:
جزیره ابوموسی با 12 کیلومتر مربع به همراه تنب بزرگ 11 کیلومتر مربع و تنب کوچک که 2کیلومتر مربع مساحت دارند، دنباله چینخوردگیهای زاگرس محسوب میشوند. ابوموسی یک از 6 جزیره استان هرمزگان و نزدیکترین پهنه خشکی از خاک ایران به خط استواست. در طول 222 کیلومتری بندرعباس و 75 کیلومتری بندرلنگه واقع است. نام جزیره ابوموسی به صورتهای مختلف در تاریخ ایران به کار گرفته شده است. که از آن جمله میتوان به "ابوموسی"، "غضنفر"، "بوم موسی"، "بوموف"، "بابا موسی" و "گپ سبز" اشاره کرد.
این جزیره با طول و عرض 4 و نیم کیلومتر به عنوان یکی از مراکز صدور نفت خام با ظرفیتی قابل توجه محسوب میشود که همین موضوع اهمیت آن را مضاعف میکند. به دلیل نبود آب شیرین و اراضی مناسب کشاورزی مردم ابوموسی ماهیگیرند، در این جزایر معادن خاک سرخ نیز وجود دارد. جزیره تنب بزرگ به مساحت بیش از 15 کیلومتر از فاصله 14 مایل دریایی از جنوبغربی جزیره قشم واقع شده است. تنب کوچک نیز که مثلثی شکل است. در 6 مایلی غرب جزیره تنب بزرگ قرار دارد.
آنچه تاریخ به ما نشان میدهد اینست که جزایر از زمان ماد تا امروزه جزء لاینفک خاک ایران به حساب میآیند. در سال 1852 بریتانیا که از سال 1819 به بهانه حفظ امنیت در خلیجفارس استقرار یافته بود در راه تثبیت سلطه خود، حکام منطقه را در کنفرانس جمع کرد و آنها قراردادی را با عنوان صلح جاویدان امضاء کردند که به موجب آن بریتانیاییها اجازه یافتند نه تنها به بهانه مبارزه با دزدان دریایی بلکه به بهانه حفظ امنیت خلیجفارس بتوانند در هر حادثهای که در کرانههای خلیجفارس اتفاق میافتد مداخله کنند.
در سال 1819 میلادی بریتانیا در پی این کوششها جزایر سهگانه ایرانی را به اشغال خود درآورد. دولت ایران در دهه نخست قرن 13 بارها بر حق حاکمیت خود بر جزایر تنب و ابوموسی اعلام کرد. و در اسفندماه 1308 هم وزارت خارجه ایران، نامه اعتراض را مبنی بر برافراشتن پرچم بریتانیا برفراز جزایر ابوموسی و تنب بزرگ به وزیر مختار بریتانیا در تهران گماشت.
در نیمه دم سال 1971 دو کشور توافق کردند که یک روز پیش از خروج نیروهای بریتانیا از خلیجفارس، ایران نیروهای خود را به جزایر مسکونی ابوموسی و تنب بزرگ و جزیره غیرمسکونی تنب کوچک اعزام که بدین ترتیب پس از حدود 80 سال سیاست استعمار، پس از گفتگوهای طولانی و پیگیر، دوباره جزایر تحت حاکمیت برحق ایران قرار گرفت. امارات متحده عربی بر پایه همین توافق است که پس از 32 سال بر ادعاهای خود مبنی بر مالکیت جزایر سهگانه ایرانی اصرار دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
