تنوع قومیت‌ها تهدید یا فرصت؟

بهاءالدین ادب / نماینده سنندج، دیواندره و کامیاران
ملت ایران، از انواع اقوام فارس، ترک، لر، آذری، ترکمن، عرب و بلوچ تشکیل شده است. سوال این است که، تنوع اقوام تشکیل دهنده ملت ایران، تهدید ملی است؟ یا فرصت ملی؟ بدیهی است، قاعده کلی تبدیل تهدید‌ها به فرصت و بالعکس، در این مورد هم صادق است. به عبارت دیگر شیوه مدیریت و نحوه عملکرد حاکمیت می‌تواند، هر فرصتی را به تهدید و هر تهدیدی را به فرصت تبدیل کند. بنده به عنوان یک نفر «کرد» به عرض می‌رسانم، که متاسفانه، شیوه عملکرد حاکمیت، در گذشته و در حال حاضر، به صورتی است که یک فرصت بزرگ و طلایی یعنی تنوع فرهنگی اقوام را همواره مساله و تهدید تلقی و لذا با چنین نگرشی عدم وحدت و وفاق نیز تحصیل شده است.
قطعا منافع ملی حکم می‌کند که نگرش به تنوع اقوام و بالنتیجه فرهنگ ویژه آنها، باید از منظر و دیدگاه مثبت صورت پذیرد. یعنی نگرش به تنوع فرهنگ‌ها از منظر یک فرصت باشد، نه تهدید. از قدیم‌ الایام به جای آنکه از نقطه قوت و امکان تنوع فرهنگ‌ها، به نفع منافع ملی استفاده شود، تلاش در جهت مسخ کردن فرهنگ‌های غیرفارس و متحدالشکل کردن همه اقوام در قالب فرهنگ پارسی بوده است. به طور طبیعی همین حرکت اولیه موجب و موجد عکس العمل و واگرایی نزد اقوام ایرانی شده است. عدم رعایت عدالت همه جانبه در همه زمینه‌ها، عدم توجه به شایسته‌سالاری فارغ از قومیت و نژاد و مذهب و... عدم حاکمیت قانون و اعمال سلایق در برخورد با اقوام غیرفارس، همه و همه میزان حساسیت و آسیب اولیه را که تلاش برای مسخ هویت فرهنگی دیگر اقوام غیرفارس ایجاد کرده بود، شدیدتر و حادتر نموده است.
چرا هیچگاه از خود سوال نکرده‌ایم که دلیل عدم جذب صددرصد اقوام مختلف ساکن ایران به حکومت مرکزی چیست؟ علل ایجاد وضعیت موجود چه می‌باشد؟ مگر تنها کشور دارای تنوع قومیت، کشور ما است(...)
آنان [خیلی از کشورهای دنیا که تنوع اقوام در آن وجود دارد] تنوع فرهنگی را تبدیل به فرصتی برای ایجاد درآمد و توسعه ارتباطات و اطلاعات و جلب و جذب مغزها کرده‌اند. ما چه کرده‌ایم؟ تمام نقاط مرزی کشور، یعنی محل سکونت اقوام ایرانی را در محرومیت و توسعه‌نیافتگی نگاه داشته‌ایم. حلقه بسته مدیران را تشکیل و مناصب و مسئولیت‌ها و مدیریت‌های کلان و میانه را حق مسلم عده محدودی تلقی و پست‌ها را به صورت گردشی بین همین عده محدود دو معدود تقسیم می‌کنیم. فرصت تنوع فرهنگی اقوام را یک تهدید تلقی و تلاش در مسخ و از بین بردن فرهنگ اصیل ایشان می‌نماییم. در خصوص تعداد قابل توجهی از این اقوام غیرفارس، نگرشمان نگرش امنیتی و شهروند درجه یک و درجه دو می‌باشد. از پتانسیل‌ها و امکانات انسانی و مادی و طبیعی سرزمین محل این اقوام در عرصه‌های ملی استفاده نمی‌کنیم. کسانی را تحت عناوین خاص بدون آنکه جایگاه قانونی آنها، در قانون تعریف شده باشد، بر آنها گمارده و اجازه داده‌ایم هر طور که این اشخاص صلاح می‌دانند بر مقدرات فرهنگی و مذهبی و ملی ایشان حاکمیت و سلایق خود را اعمال نمایند. آنانی که فرصت تنوع فرهنگی و تنوع اقوام ایرانی را یک مساله عنوان می‌کنند بدانند که این مساله معلول و نتیجه عملکرد و نگرش ایشان است. در واقع اگر امروز مساله اقوام یا برخی از اقوام در کشور وجود دارد علت آن را باید در عملکرد و نگرش بعضی از مسئولان و تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران کلان کشور دید. اگر سخنی یا حرکتی از اقوام شنیده یا دیده می‌شود، یک عکس العمل طبیعی، در قبال عملکرد این نوع مسئولان است. به عنوان مثال بارها از زبان مسئولان محترم تراز اول کشور شنیده شده است که کردها اصیل‌ترین ایرانیان هستند. هیچکس حق ندارد که خود را از کردها ایرانی‌تر بداند. بنده به عنوان یک کرد و وکیل مردم می‌گویم ترجمه و معنای فرمایشات فوق‌الذکر این است که ایران وطن کردها است و خانه و ماوای ایشان. این صاحبخانه در خانه خویش نه تنها از اولویت برخوردار نیست، بلکه از حقوق برابر با دیگران نیز برخوردار نمی‌باشد. حتی در همین شرایط نابرابر هم او را راحت نمی‌گذارند. مرتبا زیر ذره‌بین است. فرهنگش مورد هجمه است. کودکش و جوانش حق ندارد، در مدرسه کردی فرا بگیرد. پیش‌نمازش را خودش حق ندارد انتخاب کند. به گاه رزم و جنگ در خط مقدم است و در زمان صلح فراموش شده! قانون را می‌خواند و می‌فهمد، در ضمن می‌بیند، همین قانون در عمل به گونه‌یی دیگر، در مورد او اجرا می‌شود! چند روز پیش، فرمایشات وزیر محترم اطلاعات را در کنفرانس مطبوعاتی ایشان خواندم. بسیار شرح زیبا و عالمانه‌یی، در خصوص وظایف وزارت اطلاعات و ماموریت‌های این وزارتخانه مهم داده بودند. اشاراتی هم به بحث اقوام داشتند. توقع بنده این است که وزارت اطلاعات و وزیر محترم آن با شفافیت مناسب بفرمایند که راه حل تبدیل تهدید به فرصت درخصوص اقوام ایرانی چیست؟ زیرا از صحبت‌های ایشان این طور مستفاد می‌شد که مهم‌ترین تهدید امنیت ملی از خدشه‌دار شدن وحدت ملی است. وحدت با ارعاب و سخنان زیبا و نصیحت حاصل نمی‌شود. راهکار ایجاد وحدت ملی از نظر وزارت اطلاعات چیست؟ از چه طریقی می‌توان همه اقوام ایرانی از جمله کردها را صددرصد جذب و جلب نمود؟
در پایان و در جهت تثبیت وحدت ملی و همچنین امنیت ملی و بالنتیجه حصول و توسعه منافع ملی، توصیه و درخواست بنده، از عموم مسئولان محترم و موثر در اداره کشور این است که تنوع قومی را یک فرصت ببینند نه یک تهدید. راه عملیاتی کردن این فرصت طلایی و بهره‌گیری از ثمرات شیرین این امکان بالقوه، در همه عرصه‌ها چون روز روشن است. مگر آنکه خدای نخواسته، عمدتا چشم خویش را به روی حقیقت ببندیم و وجود آفتاب را انکار کنیم. ان‌شاءالله که چنین نبوده و چنین نیز مباد.