کارگزاران سازندگی از فراز تا فرود (بخش دوم)

فصل سوم: پیدایش کارگزاران سازندگی از نگاه‌های مختلف
1- از نگاه مسئولان حزب
برای رهیافت به تحلیلی جامع از پیدایش و مواضع حزب بررسی نگاه مسئولان به دلایل پیدایی حزب ضرورت دارد. در یک دسته‌بندی کلی و با رعایت اختصاص اهم دلایل پیدایش حزب از نگاه مسئولان عبارتست از:
الف ـ تضمین روند سازندگی در کشور
دبیر دفتر سیاسی حزب در این باره معتقد است:
الان تکلیف و وظیفه داریم که کارهایی را که برای تضمین حرکت سازندگی در کشور شروع شده انجام دهیم و یکی از جاهایی که می‌تواند این حرکت را تضمین کند مجلس است.
به این منظور در انتخابات مجلس پنجم تصمیم گرفتیم وارد میدان شویم و نامزد اعلام کنیم.
ب ـ افزایش مشارکت مردمی
کارگزاران سازندگی، «افزایش مشارکت مردمی» در پروسه‌هایی مانند انتخابات را دلیل دیگری برای پیدایش حزب می‌دانند. یکی از اعضای شورای مرکزی حزب می‌گوید:
به دلیل اینکه مسئولان نظام در تهییج مردم برای شرکت در انتخابات این گروه هم براساس همین دعوت‌ها وارد صحنه انتخابات شدند.
ج ـ احساس خطر از انحصارطلبی
دبیر کمیته فرهنگی حزب در این باره می‌گوید:
کارگزاران به عنوان یک حرکت منطقی و متعهدانه شروع شد، چرا که احساس کردیم چشم‌انداز آینده کشور گویی به سمت انحصارطلبی پیش می‌رود و مجلس، چهره‌ای از یک سلیقه و گرایش خاص و به طبع آن دولت متکی به چنین مجلسی در آینده شکل می‌گیرد. بعضی از افرادی که در دولت با احساس وظیفه و توجه به این مساله درصدد برآمدند تا شیوه‌ای اتخاذ کنند که در آن تا حدودی حرکتی را که به سمت یک طرفه و منحصر شدن چهره سیاسی کشور به لحاظ آرایش نیرو بود، متعادل سازند.
د ـ بازگرداندن جمعی از افراد انقلابی به صحنه
برخی از موسسان حزب معتقدند که پیدایش حزب برای این بود که جمعی از نیروهای مبارز انقلابی مورد تایید حضرت امام خمینی(ره) که به دلایلی از صحنه اداره کشور کنار رفته‌اند آنها را به عرصه سیاست و اجتماع دعوت کنند.
دبیر کل حزب می‌گوید:
چون در مجلس چهارم فهرست جناح چپ در تهران به کلی حذف شد و جناح راست یکدفعه رای آورد، به نظر ما اگر این روند تداوم پیدا می‌کرد، تضمینی کافی برای مطرح شدن حرف‌ها، ایده‌ها، به کارگیری همه نیروها و استفاده از همه امکانات وجود نداشت. لذا ما به این نتیجه رسیدیم که برای رفع این مشکل باید حالت انحصار را شکست و اجازه داد عده دیگری نیز وارد این گود شوند تا از افکار، اندیشه‌ها، نیروها و توانایی‌های آنان استفاده شود. پس زمینه ایجاد کارگزاران همان بینشی بود که ما در 18 سال گذشته به آن رسیدیم و عملا تجربه کردیم.
‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هـ ـ براساس ضرورت‌های مقطعی
پیش‌تر گفته‌شد که بسیاری از صاحب‌نظران، کارگزاران را بیشتر گروه فشار یا حزب موسمی و فصلی می‌دانند که براساس ضرورت‌های مقطعی به وجود می‌آیند و با انقضای ضرورت، به کار خود خاتمه می‌دهند. از جمله دلایل پیدایش حزب از نگاه دبیر کل حزب باید به این نکته اشاره کرد:
... همان‌گونه که در جریان انتخابات مجلس نیز اعلام شد، جمعی از کارگزاران سازندگی یک گروه سیاسی دارای آیین‌نامه و اساسنامه نیست بلکه به سبب ضرورت‌های مقطعی دوران انتخابات مجلس به وجود آمد.
2- کارگزاران از نگاه دیگران
ظهور کارگزاران سازندگی، در جامعه ایران بازتاب‌های گوناگون داشت؛ طوری که با صدور بیانیه کارگزاران، موافقت‌ها و مخالفت‌ها شکل واقعی به خود گرفت. در اولین واکنش، جناح اکثریت مجلس چهارم راه‌اندازی این جریان را به دلیل حضور وزیران و شخصیت‌های اجرایی عالی‌رتبه کشور در آن غیرقانونی دانسته و متن بیانیه آنها را اهانت به مجلس شورای اسلامی و بی‌انصافی نسبت به جناح اکثریت مجلس ارزیابی کرد.
تعداد 150 نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مخالف بیانیه کارگزاران سازندگی در فرآیند سیاسی نظام بودند و معتقد بودند که این گروه به بهانه اعلام حمایت از پیام و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب و حمایت از هاشمی رفسنجانی توهین و جسارت بزرگ به مجلس کرده‌اند؛ به طوری که در قسمتی از اعتراض آنها نسبت به بیانیه چنین آمده است:
در جایی که این مجلس وقتی شعار حمایت از جناب حجت‌الاسلام والمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی این شخصیت مهم انقلاب را مطرح کرد و در عمل نیز به آن پای فشرد که از داخل و خارج به ایشان حمله می‌شد. این آقایان با تنگ‌نظری اعلام کردند که دوران بلوغ، رشد و کمال مجلس با ‍[پایان] ریاست‌ جناب آقای هاشمی سپری شده است. در حالی که در تاریخ چهار دوره قانونگذاری کارنامه مجلس چهارم در امر توجه به کارشناسی آن هم کارشناسی سازمان یافته با هیچ یک از دوره‌ها قابل مقایسه نبوده است. چگونه این آقایان که مشروعیت کار خود را از مجلس چهارم گرفته‌اند به بهانه دفاع از سازندگی چنین جسارتی را روا داشتند. در حالی که برنامه دوم توسعه همانند برنامه اول مصوب مجلس شورای اسلامی بوده است.
اعتراض نمایندگان در حالی که به دنبال آن بعضی جناح‌ها، اعضای کارگزاران سازندگی را گروهی نامتجانس و ناهمگون می‌دانند و فاقد برنامه و تشکیلات مشخص دانسته که تنها برای ضرورت مقطعی گرد هم آمده‌اند.
مدیر مسئول روزنامه کیهان نیز اقدام کارگزاران را‌‌ ورود قوه مجریه به عرصه مبارزات انتخاباتی دانسته که با اصل تفکیک سه قوه در قانون اساسی مغایرت داشته و باقی ماندن این بدعت را باعث مخدوش شدن اعتبار مجلس و به زیر سئوال رفتن حرمت آرای مردم می‌داند.
وی در این مورد می‌نویسد:
اگر قرار باشد قوه مجریه در انتخابات نمایندگان دخالت کند. به طور طبیعی‌، در پی حمایت از نامزدهایی خواهد بود که همسو با قوه مجریه و برنامه‌ها و دیدگاه‌های دولت باشد و نمایندگانی که از این طریق به مجلس راه یابند معمولا از خود، رای و نظری نداشته و تابع خواست و نظر دولت و سلیقه دولتمردان خواهد بود و بیم آن می‌رود مجلس از حضور آزاداندیشانی که تنها به مصالح اسلام و ملت می‌اندیشند، خالی شود.
وی با اشاره به اینکه این گروه از اعضای دولت می‌باشند و نباید در سلامت و انگیزه‌ اهداف آنها تردیدی داشت؛ پیدایش این گروه را ضرورت مقطعی دانست که در انتخابات دوره پنجم مجلس برای این گروه به وجود آمد و در ادامه می‌افزاید: «بایستی به این نکته توجه کرد که معمولا تشکیل یک جناح با تکیه بر ضرورت‌های مقطعی، نمی‌تواند دیرپا و ماندگار باشد. چرا که با از میان رفتن آنها ضرورت مقطعی، جناح نیز علت پیدایش اولیه خود را از دست داده و فرو می‌پاشد».
این تحلیل‌ها در حالی مطرح می‌شود که جانشین حزب، کارگزاران را یک مجموعه منسجم که هدف‌شان فقط رفتن به مجلس نیست و هدف‌شان رساندن کشور به سوی بهترین و جامع‌ترین افراد که با استفاده از آنها مجلسی مفید و سازنده باشد، می‌داند.
استنباط حقوقی این است که ما خود را یک حزب سیاسی تلقی نمی‌کنیم و بنا نداریم به عنوان یک حرکت سیاسی در درازمدت اساسنامه داشته باشیم و دغدغه ما فقط مجلس پنجم است. البته در انتخابات ریاست جمهوری فعالانه شرکت می‌کنیم.
این در حالی مطرح می‌شود که می‌بینیم این گروه به شکل یک حزب، در انتخابات با ایجاد ستادهای استانی که یکی از ویژگی‌های احزاب است، شرکت کرد.
وزیر خارجه سابق، معتقد است که اعضای قوه مجریه نباید مانند افراد عادی فارغ از مسئولیت‌های اجرایی، فهرستی ارائه دهند. زیرا در ذهن مردم این سوء‌ ظن پدید می‌آید که وزیران که امکانات دولتی را در اختیار دارند و دارای اعمال نفوذ هستند، از امکانات موجود در جهت منافع خود استفاده کنند.
بعضی از احزاب و گروه‌های سیاسی معتقدند که کارگزاران از «بیت‌المال» و «امکانات دولتی» برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کنند و این عمل خلاف «قانون انتخابات» و «قانون اساسی» است. این عده به تبلیغات زودرس کارگزاران قبل از انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی انتقاد می‌کردند. همان طوری که روزنامه کیهان، در ستون کوتاه از «انتخابات» چنین آورده است: «در سطح شهر تهران و به خصوص در ایستگاه‌های اتوبوس تابلوهای تبلیغاتی شرکت در انتخابات از سوی «کارگزاران» نصب شده است». همچنین کیهان در ادامه بر تعداد 300 تابلوی تبلیغاتی اشاره می‌کند که شعار کارگزاران و مسئولان اجرایی سطح شهر تهران نصب کرده‌اند...».
یکی از نمایندگان مجلس پنجم از اینکه یک جریان جدید وارد صحنه سیاسی کشور شده است آن را مثبت ارزیابی می‌کند، اما استفاده از امکانات دولتی از جمله شهرداری برای تبلیغ افکار و شعارها را «جریان جدید» و «انحرافی» دانسته و خواستار مقابله با آن گردید. زیرا وی معتقد است که مخارج انتخابات باید از راه‌های قانونی کسب شود و «مسئولان نباید از امکانات و عناوین دولتی در انتخابات استفاده کنند».
یکی از اعضای موسس سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز ظهور کارگزاران را مثبت ارزیابی کرده و معتقد است کارگزاران راهی که در پیش گرفته‌اند، ادامه دهند نه اینکه در میانه راه از اهداف خود بازمانند.
بعضی از شخصیت‌ها ظهور کارگزاران را در لوای حمایت از هاشمی، حرکتی برای تشکیل مجلس فرمایشی و دست‌نشانده تلقی کردند.
آنچه که مسلم است ظهور و پیدایش حزب کارگزاران سازندگی با «اقبال» و «ادبار» جناح‌ها، احزاب و شخصیت‌های مختلف روبه‌رو بود.
بعضی از آنها ظهور آن را به فال نیک گرفته و حرکت آنها را شجاعانه و ترفندی برای گرم کردن تنور انتخابات دانسته‌اند. از جمله دبیر کل خانه کارگر بر این باور است:
«حضور کارگزاران را در عرصه سیاسی نظام به فال نیک می‌گیریم و معتقدیم زمینه ظهور همه گروه‌های سیاسی در انتخابات فراهم باشد.»
بعضی دیگر به دیده شک و تردید به ظهور کارگزاران در صحنه سیاسی کشور نگاه کردند.
با امضای بیانیه 16 نفره، این توهم در داخل و خارج ایجاد شد که دولت آن وحدت و انسجام خود را از دست داده است. لذا چه تضمینی وجود دارد که اینها از امکانات دولتی و شغلی خود به نفع کاندیداهای مورد نظر استفاده نکنند؟».
به هر صورت حزب کارگزاران سازندگی از زمان پیدایش تاکنون، همواره مورد نقد جناح‌های سیاسی بوده است. هر دو جناح عمده، بر «ماندن کارگزاران در قدرت به هر قیمتی» اشتراک نظر دارند و هر دو سعی دارند همواره خط فاصله خود را با آن حفظ کنند و این نشان از پارادوکس کارگزاران در اندیشه، رفتار و عمل حزبی است.