مشایی دیپلمات

گروه سیاسی: برکناری منوچهر متکی از مقام وزارت امور خارجه آن هم‌زمانی که وی در ایران حضور نداشت باعث شد گمانه‌زنی‌هایی در مورد علت این برکناری با آن شکل در رسانه‌ها و گعده‌های مختلف شکل بگیرد. براساس یکی از این گمانه‌زنی‌ها نقش اسفندیار رحیم‌مشایی – ولو غیرمستقیم- در این برکناری قابل اعتناست و گویا روزنامه کیهان هم طرفدار این فرضیه است. حسین شریعتمداری مدیرمسوول روزنامه کیهان طی یادداشتی در این زمینه نوشت: «عزل آقای منوچهر متکی از وزارت امور خارجه و انتصاب همزمان آقای دکتر علی‌اکبر صالحی به سرپرستی این وزارتخانه که عصر دیروز طی دو حکم جداگانه از سوی ریاست محترم جمهوری صورت‌ پذیرفت، اقدامی کاملاً قانونی و در حوزه اختیاراتی بوده است که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رئیس‌جمهور محترم کشورمان داده است. اما در قانون اساسی نیامده است که رئیس‌جمهور مکلف است وزیر امور خارجه کابینه خود را دقیقاً هنگامی که به عنوان ماموریت رسمی در یک سفر خارجی به‌ سر می‌برد، از وزارت برکنار کند، یا در هیچ رساله‌ای به رئیس‌جمهور محترم توصیه نشده است که مثلاً «مستحب است وزیر امور خارجه در آستانه تاسوعا و عاشورای حسینی(ع) عزل شود و تاخیر در برکناری او تا پایان تاسوعا و عاشورا، کراهت داشته و خلاف احتیاط است.» شریعتمداری در پایان یادداشت خود در این رابطه نوشت: «چند ماه قبل وقتی آقای رئیس‌جمهور چند تن از نزدیکان خود از جمله آقای اسفندیار رحیم‌مشایی را به عنوان نماینده ویژه خود در امور خاورمیانه، آفریقا، آسیا و... منصوب کرد، این اقدام ایشان با اعتراض آقای متکی روبه‌رو شد که معتقد بود انتصاب نماینده ویژه، حرکتی موازی در سیاست خارجی و آسیب‌رسان است و اما پس از تاکید رهبر معظم انقلاب بر اجتناب و پرهیز دولت از موازی‌کاری در سیاست خارجی، رئیس‌جمهور محترم احکام صادره را لغو کرد و مسوولیت نمایندگان ویژه را به «مشاور» تغییر داد. ولی سه روز قبل آقای اسفندیار رحیم‌مشایی حامل پیام رئیس‌جمهور به ملک عبدالله پادشاه اردن بود. این ماموریت آقای مشایی با جایگاه رسمی وی به عنوان رئیس دفتر رئیس‌جمهور همخوانی چندانی ندارد و به پست و جایگاه «مامور ویژه» شبیه‌تر است.
شاید این ماموریت با اعتراض آقای متکی روبه‌رو شده باشد و... شاید هم علت دیگری در میان باشد... و در هر دو حالت، شایسته‌تر آن بود که ریاست محترم جمهوری لااقل تا بازگشت آقای متکی از ماموریت خارج کشور، صدور حکم عزل ایشان را به تاخیر می‌انداختند تا خدای نخواسته تصور نشود رئیس‌جمهور محترم تاب کمترین انتقاد به رئیس دفتر خویش را ندارند.» همان‌طور که سخنگوی وزارت امور خارجه در آخرین نشست مطبوعاتی خود به آن اشاره کرد از مدت‌ها پیش بحث تغییر وزیر امور خارجه ایران یعنی متکی در میان بوده است اما آن‌گونه که گفته می‌شود انتقاد اخیر وی به فعالیت‌های دیپلماتیک مشاور رئیس‌جمهوری ایران در امور خاورمیانه باعث شده است وی به عنوان وزیر امور خارجه راهی سنگال شود و عزل شده به تهران بازگردد.مشایی پیشتر از اینها نیز فعالیت‌های جسته‌‌گریخته‌ای در عالم سیاست خارجی تهران داشت اما به نظر می‌رسد پس از به دست گرفتن نبض مرکز ایرانیان مقیم خارج و منصوب شدن به عنوان مشاورت رئیس‌جمهوری در امور آسیایی این نقش پررنگ‌تر شده است و همین باعث ناخرسندی وزارت امور خارجه شده باشد. این فرضیه وقتی پررنگ می‌شود که پاره‌ای خبرهای غیررسمی و از جمله تحلیل مندرج در یادداشت حسین شریعتمداری، برکناری متکی یک روز پس از سفر مشایی به اردن و رساندن پیام دعوت محمود احمدی‌نژاد به ملک عبدالله دوم پادشاه اردن صورت گرفت و پس از این برکناری نیز مشایی دیداری با سفیر سوئیس و سپس دیداری نیز با سفیر قرقیزستان داشت؛ دیدارهایی که شاید در حالت عادی کمتر خودنمایی کنند اما در فضای کنونی، توجه‌برانگیز شده است.
البته برگزاری دیدارهای دیپلماتیک، لحظه‌ای نیست و برنامه‌ریزی آن نیازمند زمان است و دیدار سه‌شنبه مشایی با سفرای سوئیس و قرقیزستان هم از این قاعده مستثنی نیست اما تقارن آن با برکناری متکی، برخی تحلیل‌های موجود را تقویت کرده است؛ تحلیل‌هایی که ممکن است درست یا نادرست باشند. اما در حالی که این شایعه ورق به ورق در روزنامه‌ها و صفحه به صفحه در سایت‌های مختلف خبری چرخ می‌خورد که انتقاد به فعالیت‌های دیپلماتیک وی مایه برکناری متکی شده است، این دیدارها بیشتر خودنمایی و معناداری می‌کنند چرا که مشایی پیش از این بارها و بارها به کشورهای خارجی مانند سوئیس، هند، قطر و... سفر و پیام‌هایی از سوی رئیس جمهوری ایران تسلیم مقامات این کشورها کرده بود. اختلاف‌نظر میان وزرای خارجه و روسای جمهوری تقریباً در تمام دنیا بسیار طبیعی است و در ایران نیز در تمامی دولت‌ها این اختلاف‌نظر وجود داشته است. این اختلاف سلیقه از آنجایی نشات می‌گیرد که سیاستمداران همواره از دستگاه سیاست خارجی خود خواسته‌هایی دارند که در استانداردهای‌ دیپلماتیک یا غیرممکن هستند یا زمانبر اما این مساله در دولت دهم باعث شد محمود احمدی‌نژاد در قامت ریاست‌جمهوری دهم ایران چندی پیش چند نفر را به عنوان نمایندگان ویژه خود در حوزه‌های مختلف بین‌الملل انتخاب کند که یکی از آنها اسفندیار رحیم‌مشایی بود. این امر با مخالفت و انتقاد وزارت امور خارجه و برخی از کارشناسان و مقامات دیگر ایران روبه‌رو شد، این اختلاف‌نظر نهایتاً با اعلام نظر مقام معظم رهبری در این زمینه ختم شد. ایشان طی سخنرانی‌ای بر عدم موازی‌کاری در عرصه سیاست خارجی تاکید فرمودند. این‌گونه بود که نمایندگان ویژه رئیس‌جمهوری در حوزه‌های مختلف از جمله آسیا، افغانستان، خزر و... به عنوان «مشاور» منصوب شدند.به هر حال مشایی که بارها توسط منتقدانش به دلیل نظریه‌پردازی در حوزه سیاست و ورود به مباحث دینی مورد انتقاد قرار گرفته است، این‌بار در عرصه دیپلماسی و به مثابه دیپلمات مورد توجه ویژه رئیس‌جمهوری در کانون انتقادها قرار گرفته و حال باید دید سخنان احمدی‌نژاد درباره دلایل برکناری متکی به ابهام پیرامون نقش خواسته و ناخواسته مشایی خاتمه خواهد داد یا خیر؟