دور تازه عقب‌نشینى سوریه از لبنان

با افزایش فشارهاى آمریکا به سوریه و لبنان که در پى ترور رفیق حریرى وارد مرحله تازه اى شده بود، مقامات سورى تصمیم گرفتند تا ششمین مرحله از عقب نشینى ارتش سوریه را از مناطق لبنان، در چارچوب اجراى مفاد پیمان طایف را به اجرا درآورند.وزیر دفاع لبنان ضمن اعلام این خبر در مورد شمار نیروهاى سوریه و مراکزى که تخلیه مى شوند، توضیح نداد. معاون وزیر امور خارجه سوریه نیز روز پنجشنبه اعلام کرد که عقب نشینى بخشى از نیروهاى سوریه از لبنان در چارچوب دوجانبه از امروز (پنجشنبه) آغاز شد.
«عمر کرامى» نخست وزیر لبنان چندى پیش اعلام کرده بود که شمار نیروهاى سوریه در لبنان نزدیک به 16 هزار نفر است که به تدریج و با توافق دوجانبه، این کشور را ترک خواهند کرد. این در حالى است که برخى منابع خبرى لبنان از وجود 30 هزار نظامى سوریه در این کشور خبر داده اند.چند روز پیش مقامات سوریه اظهارات «عمرو موسى» دبیرکل اتحادیه عرب را که گفته بود سوریه به زودى براى خارج ساختن نیروهایش از لبنان دست به اقداماتى خواهد زد ناشى از سوءتفاهم خوانده بود.
«مهدى دخل الله» وزیر اطلاعات سوریه در این زمینه گفت که موسى در سخنان بشار اسد رئیس جمهورى سوریه در جریان دیدارشان دچار سوءتفاهم شده است و موضع سوریه این است که نیروهاى این کشور در لبنان تنها جابه جا خواهند شد. عمرو موسى پس از دیدارش با بشاراسد گفته بود که سوریه در راستاى پیمان طایف که در پایان جنگ داخلى لبنان در سال 1989 امضا شد، متعهد به خارج ساختن نیروهایش از لبنان شده است.
براساس توافقنامه طایف که به جنگ داخلى 15 ساله لبنان پایان داد، مقرر شد در صورت برقرارى امنیت و ثبات در لبنان، نیروهاى سوریه در دشت بقاع واقع در نزدیکى مرزهاى سوریه مستقر باشند و این کار با هماهنگى دولت هاى دو کشور صورت گیرد. استقرار نیروهاى سوریه در این منطقه براى اوایل دهه 90 میلادى برنامه ریزى شده بود، ولى هیچ گاه صورت واقعیت به خود نگرفت.
به هر حال ششمین مرحله عقب نشینى ارتش سوریه از لبنان در حالى صورت مى گیرد، که احزاب مخالف لبنانى طى چند روز گذشته فعالیت هاى خود را در اعتراض به حضور نیروهاى سورى در کشورشان افزایش دادند. این فعالیت ها در پى ترور حریرى نخست وزیر سابق این کشور و احضار سفیر سوریه در واشینگتن توسط وزارت خارجه آمریکا جانى دوباره گرفت. اوضاع لبنان در روزهاى اخیر زمانى بحرانى شد که سازمان ملل اعلام کرد هیات تحقیقى را براى بررسى پیرامون ترور حریرى به این کشور اعزام خواهد کرد.
«کاندولیزا رایس» وزیر خارجه آمریکا نیز گفت که «دیوید ساترفیلد» معاون اول خود را براى تحقیق در مورد این حادثه و رفع ابهام از آن به منطقه خواهد فرستاد. این وضعیت باعث شد تا عمر کرامى نخست وزیر لبنان احتمال کناره گیرى خود را مطرح کند. در واقع اجراى سناریوى تشدید بحران در لبنان که با ترور نخست وزیر سابق این کشور کلید خورد، نتیجه فشارهاى آمریکا و در کنار آن فرانسه به سوریه و دولت طرفدار دمشق در لبنان زمینه چینى شد.
آمریکا چندى است که فشارهاى فراوانى را بر سوریه براى عقب نشینى نیروهایش از لبنان اعمال کرده است و در این راستا از حربه شوراى امنیت هم براى پیشبرد اهداف خود در لبنان استفاده کرد و بالاخره توانست قطعنامه 1559 را علیه سوریه و لبنان به تصویب برساند.تحلیلگران معتقدند که اگرچه مقامات سورى استقرار نیروهاى نظامى خود را در لبنان ناشى از نیازهاى امنیتى قلمداد مى کنند، اما انجام ششمین مرحله از عقب نشینى در این شرایط بیانگر آن است که سوریه متوجه خطرهاى ناشى از عدم فراخوانى نظامیان خود شده است.
آمادگى سوریه براى اجراى قطعنامه 1559
از سوى دیگر وزارت امور خارجه سوریه در بیانیه اى آمادگى دمشق را براى همکارى در اجراى قطعنامه 1559 شوراى امنیت دایر بر خروج نیروهاى بیگانه از لبنان و خلع سلاح گروه هاى مسلح در این کشور، اعلام کرد.در این بیانیه آمده است: با توجه به سفر موفقیت آمیز «ترى رود لارسن» فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد به سوریه و لبنان، تشدید فشارهاى تبلیغاتى و سیاسى علیه سوریه پیش از پایان ماموریت لارسن براى اجراى قطعنامه 1559، براى دولت و ملت سوریه شگفت آور است.
در این بیانیه که «ولید المعلم» قائم مقام وزیر خارجه سوریه در حضور خبرنگاران قرائت کرد، تمایل شدید دمشق براى همکارى با فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد با هدف دستیابى به راهکارهاى مناسب ابراز شده است.
در این بیانیه همچنین پایبندى سوریه بر اجراى توافقنامه طایف و دیگر توافقنامه هاى دوجانبه میان سوریه و لبنان تکرار و تاکید شده است که جابه جایى نیروهاى سوریه در گذشته و اقدامات مشابه در آینده بر اساس توافق با لبنان و توافقنامه طایف خواهد بود.
ولید المعلم افزود: تسریع در روند عقب نشینى از لبنان مستلزم توانمندى نیروهاى ارتش و امنیتى لبنان براى پرکردن خلاء ناشى از این عقب نشینى است به طورى که به امنیت لبنان و سوریه ضربه وارد نشود.
براساس این بیانیه، سوریه بر ضرورت اجراى هرچه سریع تر تحقیقات در ترور رفیق حریرى و همراهانش براى روشن شدن حقایق به دور از اتهام هاى انفعالى و سخنان غیرمسئولانه تاکید دارد.وزارت امور خارجه سوریه همچنین آمادگى خود را براى کمک به لبنان در این تحقیقات براى کشف حقایق و رسوا کردن عاملان جنایت اعلام کرد.
ورود کمیته تحقیق سازمان ملل به لبنان
اعضاى کمیته بین المللى تحقیق به ریاست «پیتر جرالد» معاون فرمانده پلیس ایرلند براى اجراى تحقیقات درباره ترور «رفیق حریرى» نخست وزیر پیشین لبنان پنجشنبه شب وارد بیروت شدند.
اعضاى کمیته چهار نفره در میان تدابیر شدید امنیتى فعالیت خود را آغاز مى کنند و در دیدار با مقام هاى لبنانى از جزئیات انفجار که به ترور حریرى منجر شد، آگاه مى شوند.آنان همچنین با بازدید از مکان انفجار تحقیقات براى روشن شدن نحوه وقوع آن و بررسى خودروهاى زیان دیده یا لاشه خودروهایى که در آتش سوخته است آغاز مى‌کنند.
منابع آگاه در بیروت، ماموریت دشوارى را براى کمیته اعزامى بین المللى پیش بینى مى کنند و معتقدند که اسناد و مدارک بسیارى مانند نوار ویدئو، فیلم و همچنین مدارکى که در مکان وقوع انفجار جمع آورى شده در انتظار اعضاى کمیته است و آنان همچنین باید آزمایش DNA انجام دهند و از خاک مکان انفجار نمونه بردارى کنند.به گفته این منابع، مردم و محافل لبنانى به تجربه و خبرگى کمیته بین المللى دل بسته اند تا ضمن مشخص کردن نوع انفجار و مواد به کار گرفته شده، جزئیات بیشترى از این رویداد تروریستى روشن شود.
کمیته اعزامى بین المللى در پایان ماموریت خود گزارشى درباره ماموریت و نتایج تحقیقات خود در اختیار کوفى عنان دبیرکل سازمان ملل قرار مى دهد تا پس از بررسى، تدابیر لازم براى افشاى جزئیات ترور حریرى اتخاذ شود.به عقیده کارشناسان امور سیاسى اقدام سورى ها موجب خواهد شد به طور موقت مطالبات محافل لبنانى مخالف دولت فروکش کند، زیرا خواست آنان مبتنى بر مفاد توافقنامه طایف است. با این حال به نظر مى رسد که به زودى محافل لبنانى مخالف دولت، خواهان عقب نشینى نیروهاى اطلاعاتى سوریه از این کشور نیز خواهند شد.
آمریکا و فرانسه نیز این اقدام سوریه را گامى مثبت ارزیابى خواهند کرد، ولى فشارهاى آنان علیه دمشق همچنان ادامه خواهد داشت. این خواست آمریکا و فرانسه به احتمال قریب به یقین به التهاب بیشتر در روابط متشنج دمشق و واشینگتن و پاریس منجر خواهد شد.