طرح انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها

هدف از طرح انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها
اثرپذیری جامعه از دو قشر استاد و دانشجو و نقش آنان در توسعه همه جانبه کشور از یک سو و لزوم اداره نهادهایی که صاحبنظران و نخبگانی چون دانشگاهیان اعضای آن هستند، توسط خود این اعضا از سوی دیگر، طراحان این طرح را بر آن داشته تا به استناد اینکه در حوزه‌های علمیه بحث مقبولیت مدیران در سلسله مراتب علمی، معنوی و مرید و مرادی حل شده است؛ اقدام به تدوین طرح «انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها» نمایند.
در مقدمه این طرح آمده است: «در دانشگاه‌ها برای اطمینان از مقبولیت مدیران و جلوگیری از بحران عدم پذیرش مدیریت‌ها، لازم است مدیران توسط همه اعضا انتخاب شوند، چرا که قطعا دانشجویان نظر اساتید خود را می‌پذیرند و اساتید نیز با منتخب خود همکاری می‌نمایند، لذا این امر به نفع دانشگاه‌ها و وزارتخانه‌ها خواهد بود.»
بر اساس این طرح پنج ماده‌ای، رئیس دانشگاه بر اساس انتخاباتی که با نظارت کمیته‌ای متشکل از نماینده وزیر، نماینده هیات امنای دانشگاه و یک نفر از استادان عضو هیات مدیره دانشگاه و یک عضو هیات علمی صورت می‌گیرد، انتخاب می‌شود. بر اساس این طرح کمیته مذکور سه نفر از افرادی را که بیشترین رای را کسب کنند، به ترتیب تعداد آرا به وزیر پیشنهاد می‌نمایند تا وزیر یک نفر را پس از مراحل قانونی و در چارچوب وظایف و اختیارات قانونی خود برای مدت پنج سال منصوب کند.
ایرج ندیمی، عضو فراکسیون اقلیت و از طراحان این طرح در تبیین هدف از ارائه این طرح از تفاوت انتخاب در مجامع دانشگاهی با انتخاب در مجامع اداری دانست.
وی یادآور شد که اساتید دانشگاه شانیت علمی خود را متناسب با موقعیت اداری نمی‌دانند، چرا که برای آنها کلاس و درس از آنچنان اهمیتی برخوردار است که مقامات اداری اگر دارای شانیت علمی و گذراندن دوره‌ها و تجربیات نباشد، وزنی برای آن قائل نمی‌شوند. بر همین اساس اگر افرادی برای ریاست دانشگاه‌ها انتخاب شوند که به دلیل سوابق علمی و اخلاقی میان اساتید از برجستگی لازم برخوردار باشند، مطمئنا مجامع آموزشی با ابعاد جامع‌تری اداره می‌شود.
نکته دیگر مورد توجه این استاد دانشگاه آن است که استادان به لحاظ اثرگذاری‌ای که بر دانشجویان دارند، در صورت عدم توافق با مسئول دانشگاه می‌توانند این موضوع را در میان دانشجویان پراکنده کرده و آنها را نسبت به اساس اداره دانشگاه بدبین سازند. ندیمی با اشاره به اینکه هیجانات درون دانشگاهی با اشخاص برون دانشگاهی کنترل نمی‌شود، ابعاد تاثیرپذیری دانشجویان از مقامات خارج از دانشگاه را به مراتب کمتر از مقامات درون دانشگاه ارزیابی می‌کند. وی با تاکید بر لزوم اهمیت بخشیدن به جلوگیری از آثار مخالفت به جهت تحمیل فردی از بیرون دانشگاه به ریاست آن؛ بهتر می‌داند که با مشخص‌شدن معیارهایی، این مطلب در درون دانشگاه‌ها حل شود تا علاوه بر حفظ شان درون دانشگاهی، موقعیت و ارزش‌های اساسی دانشگاه محفوظ بماند، چرا که در عزل و نصب‌های برون دانشگاهی کمتر به موقعیت‌های خاص دانشگاهی توجه می‌شود. این عارضه اغلب بهانه‌ای برای ابراز هیجانات به شمار می‌رود.
انتخابی علمی و مدنی؛ مهمترین هدف
برخی از کارشناسان معتقدند با انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها، شرایط برای انگیزه خودباوری دانشگاهیان هموار خواهد شد و این اقدام به مراتب بهتر از مبنا قرار گرفتن روابط حزبی، سیاسی و دولتی است.
این نظر را ندیمی، نماینده مجلس اینگونه بازگو می‌کند، «معرفی روسای دانشگاه‌ها صرفا از طریق شوراها و یا اشخاص خاص، نگرانی انطباق طولانی آنان با دانشگاهیان را می‌آفریند که هزینه‌های مختلفی را نصیب کشور می‌کند.»
پرهیز از سیاسی‌کاری در نوع انتصاب روسای دانشگاه‌ها از منظری دیگر مورد توجه علی عباسپور تهرانی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس و نماینده اصولگرایان نیز هست. به اعتقاد او با تغییر دولت‌ها، دانشگاه‌ها نباید دچار تلاطم‌های سیاسی شوند، چرا که دانشگاه‌ها به عنوان محیط‌های علمی جامعه متضمن خدمت به علم و توسعه علمی جامعه هستند و تلاطم‌های سیاسی به علم و دانش در دانشگاه‌ها ضربه می‌زند.
این نماینده تهران انتصاب مدیران و روسای دانشگاه‌ها در دوران تصدی وزرای سابق علوم را انتصاب‌های بسیار ناپخته و کاملا سیاسی ارزیابی می‌کند و با بیان اینکه فجیع‌ترین تحولات ریاستی در دانشگاه‌های کشور در سال‌های 76-75 رخ داده است؛ از عزل سریع روسای دانشگاه‌ها که بعضا در رتبه‌های بالای دانشگاهی بوده‌اند و جانشینی افرادی با مدرک استادیاری و بدون سابقه یاد می‌کند. عباسپور بر همین اساس تاکید دارد که مکانیزم انتخاب روسای دانشگاه‌ها باید به گونه‌ای باشد که دانشگاه‌ها به آرامش علمی و بدون تنش سیاسی برسند. برای این منظور شخصیت‌هایی باید در راس دانشگاه‌ها قرار بگیرند که شخصیت‌شان مورد اعتماد تمامی جریان‌های سیاسی تجربه شده باشد.
تجربه شده در خارج از ایران
به اعتقاد ناظران دانشگاهی انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها یکی از راه‌های تجربه شده در دنیای خارج است.
رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در نقد طرح انتخابی‌شدن روسای دانشگاه‌ها با اشاره به اینکه در کشورهای پیشرفته دنیا، کسانی از موسسین و اعضای هیات امنای دانشگاه‌ها که دارای نفوذ علمی، مدیریتی و مقبولیتی هستند؛ کاندیدای ریاست دانشگاه‌ها می‌شوند و بهترین فرد را برای ریاست دانشگاه انتخاب می‌کنند، خاطر نشان کرد: در ایران نیز با توجه به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و شورای عالی انقلاب فرهنگی، باید هیات امنای دانشگاه‌ها تعدادی افراد شاخص و برگزیده را ترجیحا از همان دانشگاه - مثلا سه نفر - به وزیر معرفی کنند و وزیر از میان آنها کسی را که به مصلحت سیستم وزارت آموزش عالی دارند، به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی کند که شورا تایید نهایی را انجام دهد. عباسپور بر اساس بند «الف» تبصره ماده 49 برنامه پنج ساله چهارم مبنی بر سپردن سرنوشت دانشگاه‌ها به هیات‌های امنا، بهتر دانست که از این مکانیزم مقبول در دنیا به عنوان یک الگوی مناسب استفاده شود و هیات‌های امنای دانشگاه‌ها در تعیین ریاست آن به ایفای نقش بپردازند.