زوال سکولاریسم در ایران

م.سعیدزاده
یکی از نکات مهم جامعه شناختی که از تحلیل حوادث پس از انتخابات مُستفاد می‌گردد این است که علی‌رغم وجود تنوعات قومی، کلیّت جامعة ایرانی بافتی عمیقاً مذهبی و ارزشمدار دارد. به گونهای که ایرانیان در طول سده‌های اخیر مقدسات اسلام را در زمرة اساسی‌ترین منافع ملی خود قلمداد کرده و همواره نشان داده‌اند که هرگاه ارزشها و باورهای دینیشان مورد هجمه قرار گیرد، حاضر به مماشات با هیچ گروه یا جریان سیاسی نیستند.‏
این نکته‌ای بود که جریان اصلاحات چه در دوران جلوس بر اریکة قدرت و چه در دوران حاشیه‌نشینی هرگز به درک صحیح آن نایل نشد و همین برداشت نادرستِ جامعه‌شناسانه زمینة بروز خطاهای فاحش محاسباتی را در عملکرد سیاسی اصلاح‌طلبان فراهم ساخت. جالب است که بسیاری از رهبران و مهره‌های کلیدی اصلاحات پیوسته دچار عارضة استقرای ناقص بوده‌اند تا جایی که به مجرد دریافت تعدادی بازخورد مثبت از سوی اقشار خاصی از جامعه ـ معمولاً نخبگان، دانشجویان و فرهنگیان نو اندیش و طبقات مرفه ـ ناخودآگاه یک استقرای ناقص برقرار کرده و در این توهم مطبوع غرق می‌شدند که آرمانهای مطلوب آنها ریشه در بطن و متن کل جامعة ایرانی دارد و هواخواه ایشان نه فقط طیفی از دانشجویان و روشنفکران بلکه قاطبة ملت ایران هستند.‏در آستانة انتخابات ریاست جمهوری نیز ابتلا به عارضة استقرای ناقص بود که منجر به تحلیلهای غلط و خلاف‌واقعِ جریان اصلاحات از وضعیت سیاسی ـ اجتماعی کشور گردید و آنان را مُجاب ساخت که بلاشک پیروزمندانه از میدان انتخابات خارج خواهند شد.
رویایی که چون تحقق نیافت، جای خود را به کابوس آشوبها و فتنه‌گریها سپرد. اگر رهبران اصلاحات درک واقعبین‌انهای از بافت مذهبی جامعة ایرانی داشتند، هیچگاه اشتباه فاحش و نابخشودنیِ کشاندن هواخواهانشان به خیابانها در ظهر عاشورای حسینی برای هتک حرمت یکی از مقدسترین شعایر شیعیان را مرتکب نمی‌شدند. اشتباهی که آتش در انبار باروت ملت ایران انداخت و به خروش سراسری آنان در حماسة نهم دی انجامید. جریان فتنه بسیار ناشیانه خیلی زود ماهیت غیرمذهبی و سکولار خود را نمایان ساخت و در کمال ناباوری با عکس‌العمل قاطع و کوبندة ملت روبرو گردید لذا پس از نهم دی به دلیل وقوف یافتن بر قلّت جمعیت خود مجبور به انفعال و عقب‌نشینی شد.
درنتیجه شاهد بودیم که بار دیگر در معادلات سیاسی ـ اجتماعی ایران عنصر مذهب در نقش شاخص تعیین‌کننده ظهور یافت و از این حیث می‌توان بحران پس از انتخابات را به ماقبل و مابعد حرمت‌شکنی عاشورا تقسیم نمود.‏پیش‌بینی می‌شود که در آینده نیز وضع به همین منوال تداوم خواهد یافت و مذهب را باید همواره معیاری کلیدی در رفتارشناسی جامعة ایرانی قلمداد کرد. لذا جریانهای سکولار و لائیک بخت چندانی برای موفقیت در عرصة سیاسی ایران نخواهند داشت و هر جناح و حزبی که از لحاظ نمودن باورهای عمیقاً مذهبی ملت ایران در محاسبات خود غفلت ورزد و در شعارهایش از نفی و طرد مقدسات دینی دم زند، همچون اصلاح‌طلبان محکوم به زوال و حاشیه‌نشینی خواهد بود