احمدی‌نژاد اینگونه می‌پسندد که همه مسایل با او هماهنگ شود

* حواشی برکناری ناگهانی منوچهر متکی از وزارت خارجه پس از چند هفته همچنان ادامه دارد، شما از تغییر و تحولات اخیر در وزارت خارجه چه ارزیابی می کنید؟
** به هر شکلی که به این برکناری نگاه کنیم، از این واقعیت گریزی نیست که این برکناری،یک برکناری ساده نبود.
از همان ابتدای سال 1384 روابط و مناسبات خیلی گرم و گیرایی بین احمدی نژاد و وزیر خارجه سابق وجود نداشت. متکی به هیچ وجه جزو آن حلقه اصلی و محارم وزرای نزدیک به احمدی نژاد حساب نمی آمد.
حتی در سال 1384- 1385 هم گفته می شد که احمدی نژاد چندان علاقه و تمایلی برای وجود منوچهر متکی به عنوان وزیر خارجه ندارند، ایشان به رئیس جمهور تحمیل شده، پس از گذشت دوره اول ریاست جمهوری احمدی نژاد بسیاری معتقد بودنده که بعید به نظر می رسد، ایشان مجددا متکی را برای 4سال دور بعدی ریاست جمهوری به کابینه خود راه دهد و برخی معتقد بودند که متکی در نهایت از کابینه دولت جدا خواهد شد، اینگونه گفته می شد که احمدی نژاد ایشان را کنار خوااهند گذاشت.
ولی به هر حال این اتفاق نیفتاد و احمدی نژاد متکی را تحمل کرد، باز هم تاکید می کنم که در 4 سال اول ریاست جمهوری احمدی نژاد متکی را تحمل کرد.
پس از گذشت این 4 سال، و پس از پیروزی مجدد بسیاری معتقد بودند در کابینه دوم دولت دهم قطعا نامی از متکی برده نخواهد شد، اما در میان بهت، شگفتی و ناباوری همه صاحب نظران مجددا متکی به کابینه راه یافت. من شخصا اینگونه فکر می کنم که دلیل اتفاق این بود که رئیس جمهور جانشین مناسبی برای متکی در آن اوضاع بحرانی تیر-مردادماه سال 88 پیدا نکرد و در آن برهه زمانی نمی شد فردی را جایگزین متکی کرد که مطلوب وی و مراکز قدرت باشد و در عین حال بتواند رای اعتماد نسبتا قابل توجهی از مجلس شورای اسلامی به دست بیاورد ، در حقیقت متکی سال گذشته خیرالموجودین کابینه دولت دهم بود.
اما با این حال و پس از انتخاب مجدد نارضایتی احمدی نژاد از متکی همچنان ادامه پیدا کرد تا زمانی که وی رسما 4 نفر را برای 4 نقطه مهم در عرصه بین الملل به عنوان نمایندگان ویژه رئیس جمهوری تعیین کرد. همان زمان بهترین وقت برای استعفای متکی مناسب بود، چرا که این حرکت بی توجهی نبود، بلکه به نوعی کنار گذاشتن غیرمستقیم و محترمانه منوچهر متکی از وزارت خارجه بود.
احمدی نژاد شاید اینگونه تصور می کردکه با انتخاب این 4 نماینده ویژه خود متکی شخصا استعفا بدهد ولی ما شاهد بودیم که ایشان بسیار مصر بود تا در وزارت خارجه باقی بماند، علی رغم اینکه بعضا بقایی و رحیم مشایی به عنوان نمایندگان ویژه رئیس جمهور پیام هایی را به آن مناطقی که مورد نظر احمدی نژاد بود ابلاغ می کردند، بدون اینکه اساسا وزارت خارجه در جریان این امور باشد.
* شما به همه حواشی این ماجرا تا قبل از برکناری به خوبی اشاره کردید، اما آیا در این 5 سال عملکرد وزیر امور خارجه قابل دفاع بوده است یا خیر؟
** به دلیل اهمیتی که سیاست خارجی در تنظیم روابط ما با سایر کشورها دارد وزارت خارجه و شخص وزیر خارجه شاید حدود 20 یا 25 درصد بر تعیین تکلیف سیاست خارجی ایران تاثیر می گذارد، اما 80 درصد دیگر آن از سوی سکانی دیگر جز وزارت خارجه تعیین و شکل می گیرد، به خصوص احمدی نژاد که در سیاست خارجی دیدگاه ها و نظرات خاص خود را دارد، مجلس شورای اسلامی، شورای عالی امنیت ملی و... هم این موارد بر روی سیاست خارجی ما تاثیر می گذارد.
اما به دلیل نارضایتی که احمدی نژاد از متکی داشت، آن 20 درصد هم در اختیار ایشان نبود، عملا متکی در این 5 سال نقش یک دکور را بازی می کرد.
ایشان در مسافرت ها و برنامه های بین المللی احمدی نژاد را همراهی و زمانی که رئیس جمهور سخنرانی می کرد احمدی نژاد را تشویق می کرد، غایت کار متکی در وزارت خارجه اینگونه بوده است و در سایر امور تاثیر چندانی نداشت.
بنابراین ما نمی توانیم در مورد عملکرد متکی به داوری بنشینیم چراکه در این 5 سال ایشان در موضوع خاصی وارد عمل نشده و تاثیری در هیچ کدام از سیاستگذاری ها نداشت.
* یعنی متکی در انتخاب و تعیین محل خدمت سفرا هم نقشی نداشت؟
** در حال حاضر که بسیاری از سفارت خانه ها با سرپرست اداره می شود و در همین ارتباط علا»الدین بروجردی رئیس کمیسیون و امنیت ملی و سیاست خارجه هفته گذشته اعلام کرد که در این مورد بارها به وزارت خارجه تذکر داده شده است. که در این دوره 5 ساله حتی برای کشورهای بسیار پرت و ناشناخته آفریقایی متکی حق تعیین سفیر برای آن مناطق را نداشت و باید با موافقت رئیس جمهور این کار صورت می گرفته است.
مسافرت های رئیس جمهور و مهمانان خارجی که به ایران سفر می کردند و هیچ کدام از این موارد ارتباطی با وزارت خارجه پیدا نمی کرد، بنابراین وزارت خارجه و وزیری که تاثیری بر عملکرد کشورمان در حوزه دیپلماسی نداشته است ما چگونه می توانیم عملکردشان را مورد ارزیابی قرار دهیم و نکات مثبت و منفی آن را بیان کنیم.
* این برداشت را از صحبت های شما می کنم که رئیس جمهور به دنبال این است که محور سیاست خارجی در کشورمان باشد؟
** بله، عملکرد احمدی نژاد دقیقا همین مورد را نشان می داد و اینگونه می پسندند که همه مسائل با ایشان هماهنگ شود.
* شما در گفته هایتان به شکل برکناری اشاره ای نکردید، رئیس جمهور با این برکناری حجم گسترده ای از انتقادات را تحمل کرد، انتقاداتی که حتی ازسوی حلقه یاران نزدیک شان به سوی احمدی نژاد روانه شد؟
** در خصوص برکناری باید گفت . در این مدت 5سال، بغضی در دل رئیس جمهور جمع شده بود که چه طور باید کاری را انجام دهد که دیگر متکی را برمسند وزارت خارجه نبیند، که در مجموع این نارضایتی که رئیس جمهور از متکی داشت، باعث شد که در نهایت با این شکل برکناری موافقت کند.
این نوع برکناری تنها یک مسئله را به خوبی نشان می دهد و آن هم این است که قبل از اینکه احمدی نژاد مقصر باشد، اتفاقا شخص متکی مقصر بود که کار را به این مرحله رساند و به دلیل اینکه بر وزیر بودن در همه حال اصرار و پافشاری می کرد، باعث شد که در نهایت رئیس جمهور او را به این شکل کنار بگذارد. من معتقدم متکی باید خیلی، خیلی زودتر از اینکه به این مرحله می رسید، استعفا می داد تا حرمت خود را حفظ کند و اگر اقدام به استعفا می کرد، امروز شاهد این برخورد اهانت آمیز نبود.
من به هیچ وجه قصد دفاع از عملکرد رئیس جمهور را ندارم و قصد ندارم، بگویم ایشان در این رابطه درست عمل کرد. خیر، اینگونه نیست. درحالیکه رئیس جمهور سنگال در هنگام مذاکرات به وزیر خارجه خبر برکناری اش را اعلام کند و ایشان بدون عرف دیپلماتیک به کشور بازمی گردد، چطور کسی می تواند از این اقدام دفاع کند. این حرکت کاملا توهین آمیز و اهانت به فرد و یک کشور است.
* با این وجود چرا متکی حاضر نشد در این مدت 5 سال حتی به استعفا فکر کند؟
** ایشان از سوی مراکز قدرت به ریاست جمهوری سفارش و حمایت هم شده است. اما ایشان در همه حال و در هر شرایطی نباید اصرار می کرد که در مسند وزارت خارجه باقی بماند این اصرار باعث شد که متکی در نهایت با این شکل برکناری روبه رو شود.
* این برکناری واکنش های مختلفی را در پی داشت، مقامات ریاست جمهوری اعلام کرده اند که متکی در جریان برکناری بوده است، ثمره هاشمی مشاور رئیس جمهور نیز در وبلاگ خود نوشته که ایشان در جریان برکناری بوده است و حتی اعلام کردند متکی قصد نداشته وزارت خارجه را رها کند! متکی هم واکنش های محکمی و صریحی نشان داد، نظر شما در رابطه با حواشی پس از این برکناری چیست؟
** آنچه که در این جریان مسلم است، عدم آگاهی منوچهر متکی از شکل و زمان برکناری بوده است، در حالی که اگر قرار بر برکناری بود در تهران می ماند و به سنگال سفر نمی کرد، بنابراین در این مورد حق با متکی است. اما شکل برکناری نشان می دهد که تنها مقصر این ماجرا متکی است که کار را به این مرحله رساند و به این صورت تحقیر شد و از این بابت متکی را مقصر می دانم.
* انتخاب علی اکبر صالحی را به عنوان سرپرست وزارت خارجه چطور ارزیابی می کنید؟
** به نظر من صالحی به مراتب وزیر امور خارجه موفق تر و تاثیرگذارتری از متکی خواهد بود.