امام خمینی (رض) و کرامت انسانی در گفتوگوی ایسنا با حجتالاسلام مقدم
آفت عظیمی به دنبال اسلام است
در میان همهی وجوه شخصیتی حضرت امام(ره) وجه انسانی شخصیتی ایشان برجستگی ویژهای دارد. امام(ره) حفظ کرامت انسان را در برابر بیدادها و تبعیضها میخواهد، اما او این نابسامانیها را به صورت مجزا نمیبیند، بلکه آن را در یک نظام جستوجو میکند و راه حل مشکل را نه حل فرد فرد مشکلات انسانی بلکه حل اساسی آن در متن یک نظام که بر پایهی عدل و حرمت انسان بنا شده است میداند. از دیدگاه امام(ره) حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش از اساسیترین وجوه کرامت انسان است که همواره مورد دعوت انبیاء نیز بوده است.از دیدگاه امام(ره) سبب استقرار و بقای نظام، مردم هستند و انسان در متن نظام اسلامی دارای حق آزادی اندیشه، بیان و نیز انتقاد است. میفرماید نباید گمان کنیم هرچه میگوییم و انجام میدهیم کسی را حق اشکال نیست، بلکه تخطئه یک هدیهی الهی برای رشد انسان است. اهتمامی که امام به استقرار قانونی نظام، تصویب قانون اساسی از سوی مردم و شکلگیری نهادهای جامعه در چارچوب قانون اساسی داشتند، مثالزدنی است.نگاه امام خمینی (ره)، در رابطه با همه مسائل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی برگرفته از نگاه و نگرش امام(ره) نسبت به مبانی، مسائل و قواعد اسلامی است.
در نگاه امام خمینی (ره)، انسان از کرامت و آزادی برخوردار است
حجتالاسلام والمسلمین مقدم، معاون امور بینالملل دفتر تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) در آستانهی سالروز رحلت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در گفتوگو با خبرنگار سرویس تاریخ خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در تبیین نگاه حضرت امام (ره) نسبت به مقوله آزادی یادآورشد :« بر این باورم که از مجموعه نوشتهها و گفتههای امام(ره) میتوان دریافت تلقی امام(ره) از آزادی به شناخت فرهنگی دینی و اسلامی که از انسان دارد، بازمیگردد. انسان در نگاه قرآن موجودی است که آزاد آفریده شده است. وظیفه و رسالت انسان این است که فقط بندگی حق را پذیرا باشد و هیچ قید و بندی جز عبودیت و بندگی حق و خدا بر انسان سایه نیفکنده است.»
این عضو مجمع روحانیون مبارزه با تاکید بر این که انسان آزاد آفریده شده و هیچ قید و بندی بر او قرار نگرفته، افزود:« طبیعتا این انسان فقط و فقط در برابر خداوند پاسخگوست و در برابر او مسوولیت دارد؛ لذا هیچ محدودیت و استیلایی بر انسان وجود ندارد که بخواهد آزادی انسان را محدود کند.»
وی همچنین با یادآوری این که نگاه امام(ره) نسبت به آزادی انسان، برگرفته از نگاه انسانشناختی ایشان بود، افزود:« امام(ره) انسان در فرهنگ اسلام را این گونه میشناسد. در دیدگاه امام(ره) خداوند بزرگ این موجود را آزاد آفریده، هیچ استیلایی بر او قرار نگرفته، فقط خالق و مدبر او خداست و این انسان در برابر خدا قرار گرفته؛ بنابراین انسان را موجودی آزاد میداند؛ اما در این میان رویکردهای دیگر هم مطرح میشود که چه چیزی آزادی انسان را مقید میکند. در کلمات امام خمینی (ره)، بر قانون بیشتر تاکید و انسان در برابر قانون قرار داده شده است. بخشی از قانونی که امام (ره) مطرح میکند، قوانین اعتباری است که در جامعه برای ساز و کارهای زندگی اجتماعی انسان تدوین میشود. بخش عمدهای از این قوانین هم از نگاه امام (ره) شریعت اسلامی است. انسان در دایرهی قوانینی که از سوی خداوند برای ادارهی انسان و جامعه انسانی آمده است نیز محدودیت پیدا میکند و از نگاه امام خمینی (ره)، انسان به لحاظ مبنای انسانشناختی که دارد از کرامت و آزادی برخوردار است.»
معاون بینالملل دفتر تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) در ادامه گفتوگو با ایسنا خاطرنشان کرد:« قوانین در جوامع، حوزهی آزادیها را در ارتباط با انسانها مشخص میکنند. دین متکفل معنوی و اجتماعی انسان است. قوانینی که آورده همه در جهت این است که به هدف تربیتی برسند. اما برخی از افراد تصور میکنند دین اساسا در مقابل آزادیهاست،البته شاید بیشتر آزادیهای اجتماعی مورد نظر آنها باشد.»
اسلام مورد نظر امام (ره) در تقابل با حق تعیین سرنوشت مردم نبود
وی همچنین با بیان اینکه سرنوشت اجتماعی- سیاسی انسانها به خودشان واگذار شده است، افزود: « بر این اساس از همان آغازی که امام (ره) طلیعهی رهایی مردم را از حکومت دیکتاتوری شاه دیدند، تاکید کردند که جمهوری اسلامی، ایشان در عین حال که اسلام را به عنوان مکتب و اعتقاد مردم میدید، اما نگاهشان به اسلامی بود که بر پایهی جمهوریت قرار داشت و در تقابل با آزادی و حق تعیین سرنوشت جامعه نبود؛ بلکه با آن سازگاری داشت، لذا در قانون اساسی مشاهده میکنیم تمام مولفههای مردمسالاری، مانند حق تعیین سرنوشت و انتخاب آزادانه برای همهی انسانها در تمام مراحل در نظر گرفته شده است.»
مقدم همچنین یادآورشد:« عدهای روی حکومت و دولت اسلامی تاکید میکنند، به لحاظ این که قائل به حضور مردم نیستند و در واقع انتخاب و آزادی سرنوشت را برای مردم به عنوان یک حق نمیبینند، امام خمینی (ره) در عین اسلامیت نظام سعی میکرد جمهوریت نظام را هم قربانی نکند و این دو را در کنار یکدیگر مطرح میکردند.»
وی که امتیاز عمده نگاه فقهی امام خمینی (ره) را در این که ایشان حکومت و نظام اسلامی را به عنوان اصل و اساس همه چیز میدیدند ، میدانست، افزود:« بر این اساس برخی از احکام و قوانین را که در ارتباط با یک حکومت، نظام و سیستم به عنوان قوانین یا احکام حکومتی وضع میکردند، بر همهی احکام دیگر فقهی راجح و برتر میدیدند.»
امام (ره)هیچگاه جامعه را محصور به قوانین فقهی گذشته نمیکردند
مقدم در ادامه با اشاره به جایگاه قوانین اولیه و ثانویه در فقه اسلامی اظهار داشت:« امام(ره) پدیدهای را در فقه مطرح کرد با این عنوان که پارهای از احکامی که حکومت اسلامی در پرتو مصالح و مفاسد وضع میکند به دیگر احکام اسلامی ارجحیت دارد و این طور نیست که قوانین اولیه اسلامی دست و پای جامعه را ببندد.»
آرای فقهی امام خمینی (ره)، هیچگاه مانعی در روند نظام حکومتی نشد
مقدم همچنین با یادآوری فرمایشات امام (ره)، مبنی بر اینکه احکام فقهی با در نظر گرفتن دو عنصر زمان و مکان باید اجتهاد شود، تاکید کرد: «بسیاری از فقهیان ما خود را به زمان خاصی محدود کردهاند و این امر مشکلاتی را ایجاد میکند. حال این که باید دید هر حکمی در چه شرایطی صادر شده است. مسالهی زمان ومکان از نظر امام (ره) به عنوان دو عنصر تعیینکننده در اجتهادها و استنباط ها مطرح شده و به خاطر همین بود که نگاه فقهی امام خمینی (ره)، از دیگر نگاههای فقهی متمایز بود. آرای فقهی امام خمینی (ره)، هیچگاه مانعی در روند نظام حکومتی نشد.»
این عضو مجمع روحانیون مبارز تاکید کرد:« امام(ره) به آزادی قائل بودند و آزادی را در عرصه سیاسی اجتماعی باور داشتند. امام خمینی (ره)، معتقد بودند این رای مردم است که پایه و اساس است، لذا حکومت در نگاه ایشان، حکومت جمهوری اسلامی بود. برخی افراد مردم را ابزاری برای قدرت خودشان میخواهند؛ از این رو به جمهوری به آن معنا باور ندارند. آنچه برای امام خمینی (ره) مطرح بود این بود که ما وکیل و وصی مردم نیستیم. باید ببینیم مردم چه انتخاب میکنند. این مساله تا آنجا برای امام(ره) اهمیت داشت که قانون اساسی و شکل نظام را به رای مردم گذاشت.»
عدهای جمهوریت را کمرنگ کردهاند
وی اضافه کرد:« امام(ره) معتقد بود حق تعیین سرنوشت با مردم است، امام خمینی (ره)، در عین این که نظام اسلامی را طلب میکرد، جمهوری اسلامی را هم طلب میکرد. امام خمینی (ره)، در دامن اسلام قرار گرفت و از آزادی و استقلال حمایت کرد. امام(ره) اسلامی را مطرح کرد که در مقابل آن آزادی و استقلال و کرامت قرار نگرفته است. عدهای جمهوریت را کمرنگ کردهاند یا میخواهند آن را نادیده بگیرند و چون این مساله است پاسخگوی مردم نیستند و به نظر مردم اعتنایی ندارند.»
مقدم در ادامه با بیان خاطرهای از امام(رض) به نقل از آیتالله توسلی، گفت:« آقای توسلی نقل میکنند که من خدمت امام خمینی (ره) رسیدم. گفتم به یکی از جوانان به شکلی اعتراض کردهاند و گفتهاند چرا شلوار لی پوشیدهای. امام (ره) ناراحت شدند و فرمودند به اینها چه ربطی دارد که کسی چه چیزی میپوشد. امام خمینی (ره) میگفت مگر من وکیل و وصی مردم هستم که آنها چه لباسی را میپوشند وچه رنگی را انتخاب میکنند. اینها مسایل شخصی افراد است. ما این مساله را در خانواده امام خمینی (ره)، هم میبینیم. خانوادهی امام (ره) خانوادهای بسیار راحت، روشن و آگاه هستند.»
وی افزود: «حاج حسن آقا نکتهای را اشاره کردند که فرق میان اسلام امام(ره) با اسلام برخی آقایان در دو نکته بود. امام خمینی (ره)، اسلام را به صورت مجموعهای هماهنگ مطرح میکردند. ایشان به کاریکاتور و عکس مثال زدند. کاریکاتور عکسی نامتناسب از واقعیت است. نگاه امام(ره) به اسلام نگاهی هماهنگ بود، نه کاریکاتوریزه. اما متاسفانه پارهای از آقایان فقط بخشی از اسلام را پررنگ و از بقیه غفلت میکنند. ما در مواقعی نسبت به چند مو که از روسری بیرون میآید حساسیت نشان میدهیم، اما نسبت به فقر عمومی حساسیتی نشان نمیدهیم! این اسلام کاریکاتوری است. غیبت کردن را مهم نمیدانیم اما برخی چیزهای دیگر را مهم میدانیم. به تعبیر امیرالمومنین(ع) نباید اصل را رها کنیم و به فروع بپردازیم.»
امام(ره) میان سنت قومی و دینی تفکیک قائل میشدند
وی همچنین خاطرنشان کرد:«حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن خمینی در تبیین دیدگاههای امام(ره) میگفتند که در نگاه امام(ره) ایشان میان سنتهای دینی و سنتهای بومی خلط نمیکردند. در جامعهی ما خیلی از سنتها، سنتهای بومی است. مثل چادر. چادر به اسلام ربطی ندارد. آنچه اسلام بر آن تاکید میکند پوشش است. چادر سنت بومی ماست. ما چون اینها رابا هم خلط کردهایم نتیجه این میشود که ممکن است یک خانم که پوشش مناسب اسلامی داشته باشد، اگر چادری سرش نبود فکر کنیم پوشش ندارد.»
مقدم در ادامه با بیان خاطرهای دیگر از امام راحل به نقل از یکی از دوستانش گفت:«یکی از دوستان ما میگفت ما در پاریس خدمت امام خمینی (ره)، رفتیم. یکی از این خانمها آمد مانتو و روسری داشت. از امام(ره) پرسیدند که آیا این حجاب ایراد دارد. امام نگاهی کردند و گفتند نه، حجاب شما اسلامی است. امام(ره) میان سنت قومی و دینی تفکیک قائل میشدند. متاسفانه خیلی از سنتهای ما سنتهای فرهنگی – قومی است، اما با سنتهای دینی مخلوط شده است. اگر یک کسی هم خواست اینها را از هم جدا کند، فریاد وااسلاما بلند میشود.»
این عضو مجمع روحانیون مبارز اضافه کرد:« امام(ره) در ابتدا درباره مسئله شطرنج و موسیقی دو کار بزرگ انجام داد که برای برخی از متدینین خیلی سخت بود. این رسالت بزرگی است که بر روی دوش دینداران و به خصوص روحانیون آگاه و فرهیخته است که نترسند. دینداران ما باید با سنتهایی که بومی است، اما میخواهند آن را را با عنوان سنت دینی به خورد جامعه بدهند، برخورد کنند. این مسائل جامعه را دارد خفه میکند.»
امروز آفت عظیمی به دنبال اسلام ما میرود
وی در ادامه اضافه کرد:«من امروز به عنوان یک طلبه فریاد میکشم و میگویم بسیاری از حرکاتی که در جامعه به نام دین درحال انجام است، مطمئنا موجب دینگریزی میشود. فشارهایی به نسل جوانمان وارد میکند که نمیدانم با توجه به این وضعیت آینده این نسل به کجا کشیده شود. باید به نگاه ونگرشی که امام(ره) داشت برگردیم. دین مجموعه گستردهای است که ابعاد مختلفی دارد و همهی ابعاد آن باید به درستی تجلی پیدا کند؛ اما متاسفانه امروز آفت عظیمی به دنبال اسلام ما میرود.»
وی با بیان اینکه امام(ره) در تمام عرصهها شخصیت متوازنی داشت، خاطرنشان کرد:« نگاه امام خمینی(رض)به اسلام هم نگاهی متوازن بود. ظلم را در حد خود میدید و نه اینکه صرفا به مسائل ظاهری بپردازد و از عمق امور بازماند. ایشان همواره مراقبت میکرد هر چیزی در جای خود قرار گیرد. توجه به توازن و هماهنگی در اندیشه امام(ره) تا آنجا بود که درزمان اوج جنگ و درگیریهای آن تفسیر سورهی حمد و عرفان را مطرح میکرد.»
نمیدانم چرا عدهای از سپردن امور مردم به خودشان نگرانی دارند!
این عضو مجمع روحانیون مبارز همچنین درباره تاکید امام (ره ) در سپردن امور مردم به خود آنها گفت:« نمیدانم چرا عدهای از سپردن امور مردم به خودشان نگرانی دارند! به تعبیر آیات الهی اگر خداوند اراده میکرد همهی ما را فرشته معصوم بیافریند، در توانش نبود!!؟ خداوند میتواند این کار را بکند، اما ارزش یک جامعه در این است که با آگاهی و آزادی به کمال برسد. قبول دارم مقولهی تامین آزادیهای مشروع تبعاتی را خواهد داشت، اما سخن در این است که پذیرفتن این تبعات آسانتر از این است که آزادیهای مشروع جامعه را سلب کنیم. برای اینکه پیامدهای اختناق به مراتب خطرناک تر از پیامدهایی است که ممکن است در آزادی های مشروع جامعه باشد اما به واقع بعضی از نگرانیهای بی مورد است.»
وی اضافه کرد:« همان گونه که امام (ره) بر این باور بود، من نیز بر این باورم که اخلاق از سیاست جدا نیست، عمدهترین مسالهای که در رویارویی فرهنگ سیاسی امام (ره) با دنیا مطرح بود این بود که سیاست امام (ره) اخلاقی بود و اخلاقش هم سیاسی بود. مهمترین مسالهای که میتوانیم وجه تمایز حکومت اسلامی با دنیا بگیریم این است که بگوییم دنیا به سیاست بها داده و اخلاق را رها کرده است و ما میخواهیم سیاست را با اخلاق توامان کنیم. اما صحبت بر سر شیوههاست. آیا در یک جامعه میتوان با تهدید، تحقیر، زور و ارعاب و برخورد، جامعه را به سمت فضلیت و اخلاق سوق داد!؟ایران و ترکیه را با هم مقایسه کنید! در ترکیه با وجود حکومتی سکولار و قدرت نظامیان سال به سال فرهنگ پوشش بالاتر میرود و ارزش حجاب افزایش مییابد. اخلاق و اسلام خواهی مرتب در تودهی مردم رشد مییابد.چرا در جامعهی ما اینگونه نیست؟»
مقدم در ادامه این گفتوگو ابراز عقیده کرد:« در طول سالها در این مورد وضعیت در میان جوانان ما بهتر نشده است، چرا که در آنجا با آگاهی و آزادی به سمت پوشش و حجاب میروند و ما در این جا می خواهیم با زور این کار را انجام دهیم. منظور من از آزادی، آزادی لیبراستی نیست. اما این نوع برخوردها که با جوانان مشکلی را حل نمیکند، بلکه بدتر میشود.»
وی با تاکید بر اینکه باید با مسائل، فرهنگی برخورد کرد، افزود:« فرزندانمان باید ببینند در رادیو، تلویزیون، روزنامه و ... کسی دروغ نمی گوید. اما وقتی که از برخی تریبونها به راحتی مسائلی خلاف واقع منتشر میشود قطعا تاثیر منفی دارد. دروغ ولو ناخواسته، فرهنگ اسلامی را از بین میبرد. درستی فضلیت و اخلاق باید به صورت فرهنگ گسترده و همگانی درجامعه اجرا و نهادینه شود.»
امام (ره) قانون را مرجع اصلی در همهی مسائل میدانستند
معاون امور بینالملل دفتر تنظیم و نشر آثار امام(ره) همچنین با یادآوری اینکه امام(ره) بر قانون تاکید ویژهای داشتند، گفت: «امام (ره) قانون را مرجع اصلی در همهی مسائل میدانستند و از نظر ایشان تنها چیزی که میتواند آزادیها را تبیین و محدود کند قانون است. امام (ره) هیچگاه راضی نشدند بدون قانون یا مجوز برگرفته از نهادهای قانونی حق مشروع کسی تضییع شود، چرا که آن را یک ظلم میدانستند. امام (ره ) حوزهی خصوصی و حریم اشخاص را محترم میدانست. فرمان 8 مادهای امام (ره) در این مسیر مثل مشعل فروزان میدرخشد. از نظر ایشان صرف داشتن عقاید و عملکرد افراد در حوزهی شخصی از نگاه امام(ره) برای همگان محترم بود.»
وی در پایان تاکید کرد:« از وضعیت برخی برخوردها با جامعه و نسل جوانمان احساس خطر میکنم چرا که در آن توهین تحقیر و بی کرامتی میبینیم و امیدوارم بتوانیم با اخلاق کریمه و پایبندی به قوانین هنجارهای اجتماعی را پابرجا نگه داریم.»
گفتوگو از خبرنگار ایسنا:حمیده صفامنش
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
