مقتدا صدر به دوستی با سنیها میاندیشد
سودارسان رغوان
ترجمه: آرش فرحزاد
تغییر تاکتیک جنبش مقتدا صدر روحانی شیعه عراقی یکی از شگفتانگیزترین اتفاقاتی بود که از زمان آغاز جنگ عراق صورت گرفته است. این رهبر 33 ساله که هواداران زیادی هم در عراق دارد اخیراً نزدیکی بیشتری با رهبران سنی عراق پیدا کرده است. پیروان سیاسی صدر خود را از دولت شیعی عراق که نخستوزیری آن را نوری المالکی برعهده دارد دور کردهاند و استدلالشان هم این است که این دولت بیکفایت است.
اما آنها که میانهروتر هستند و پستهایی در جنبش صدر به دست آوردهاند تمایل دارند بیشتر خود را ملیگرا نشان دهند تا ضدآمریکایی تا به این ترتیب وجهه مقتدا صدر و موقعیت او را در میان طیف ایدئولوژیک عراق تعدیل ببخشند. «ما در مقابل اشغالگران و القاعده اسلحه به دست خواهیم گرفت اما با هموطنان عراقی خود این کار را نخواهیم کرد.» این را احمد شیبانی روحانی 37 ساله که رهبری کمیته جدید مصالحه صدر را برعهده دارد میگوید.
صدر کنترل بزرگترین نیروی نظامی را در عراق البته پس از ارتش آمریکا برعهده دارد و همچنین 30 نماینده پارلمان عراق را هم نزدیک به خود میبیند و این قدرت سیاسی کافی برای تصمیمگیری در مورد عراق و به تعویق انداختن امیدهای آمریکا برای ایجاد ثبات در این کشور را به او داده است. این روحانی شیعه ماه گذشته شش وزیر خود را از کابینه عراق خارج کرد تا با آزادی بیشتری بتواند دولت عراق را به چالش بکشد.
«کنارهگیری ما از دولت عراق یکی از راههایی است که از طریق آن نشان میدهیم قصد ما این است که برای سعادت و خوشبختی همه مردم عراق و نه فقط شیعیان فعالیت میکنیم.»
صالح العبیدی یکی از نزدیکان مقتدا صدر اینگونه ادامه میدهد: «هنوز زمان آن فرا نرسیده تا دولت مالکی را که با حمایت صدر به قدرت رسید به طور جدی به چالش بکشیم.» گفته میشود که ناامیدی و یأس عمومی، ایجاد شکاف بیشتر میان شیعیان و سنیها و ناکارآمدی سیاسی از جمله تبعات اقدامات صدر و طرفداران او در گذشته بوده است اما این روحانی آمریکا را در بروز این مشکلات مقصر میداند و معتقد است که آمریکا تلاش زیادی برای منزوی کردن و دور نگاه داشتن او صورت میدهد تا وجههاش را تخریب کند.
استراتژی صدر بیشتر متوجه نقاط ضعف و قوت جنبش خود است تا به این ترتیب فشار بیشتری به آمریکا وارد کند تا عراق را ترک کند و همچنین توانایی رقابت با رقبای شیعه خود را برای شکل دادن یک عراق جدید داشته باشد. پس از حمله آمریکا به عراق بود که مقتدا صدر از پشت پرده بیرون آمد و از همان ابتدا با استفاده از قدرت نظامی خود قصد داشت از عراق کشوری شیعه بسازد که توسط قوانین اسلامی و در کنار یک حکومت مرکزی قدرتمند اداره شود. در سال 2004 نظامیان هوادار صدر در نجف به نبرد با نظامیان آمریکایی پرداختند تا به این ترتیب اقتدار رهبر خود را به نمایش بگذارند و گروههای زیادی به دور صدر جمع شوند.
با اینکه صدر این روزها به سنیهای عراق نزدیک شده، تقریباً زمان خروج آمریکا از عراق مشخص شده و خود صدر هم تغییرات زیادی در روشها و تاکتیکهای خود داده است اما جنبش او هنوز تغییرات پیدرپی و سردرگمی را تجربه میکند.
«هواداران صدر اعتقاد دارند که مشکلات سیاسی زیادی برای آنها ایجاد شده و حال میخواهند با تغییر تاکتیک به منافع خود دست پیدا کنند. «میتال العلوسی» یکی از نمایندگان مستقل پارلمان عراق میافزاید: «اما در هر حال ما از هر گروه سیاسی که مذاکره کند و حرف بزند استقبال میکنیم.» در ماههای اخیر صدر کمتر در انظار عمومی ظاهر میشد و این نکته گمانهزنیها و تردیدها را در مورد رهبری او افزایش داده بود اما هوادارانش میگویند این کار دلایل استراتژیک و امنیتی دارد.
از سوی دیگر طرح امنیتی آمریکا و دولت عراق که از سه ماه پیش در بغداد به اجرا گذاشته شده با اینکه حمایت ضمنی مقتدا صدر را همراه خود داشته اما نتوانسته حملات به شیعیان این کشور را کاهش دهد و این نگرانی ایجاد شده است که اگر این روند ادامه داشته باشد مطمئناً هواداران صدر حتی با اینکه رهبرشان آنها را به آرامش دعوت کرده است به خشونت و کشتار عراق دامن بزنند.
العلوسی عضو پارلمان عراق میگوید: «سوال اصلی این است که تا چه اندازه میتوان این تغییر تاکتیک را جدی گرفت و اینکه آیا آنها تسلط کافی بر سپاه المهدی دارند یا نه. »
ضدآمریکایی نیستیم
عبیدی یک روحانی نزدیک به مقتدا صدر در حالی که یک محافظ سیاهپوش را همراه خود دارد به سوی مسجد کوفه حرکت میکند. جایی که بسیاری از هواداران صدر در انتظار هستند. پیر و جوان به مسجد کوفه آمدهاند تا پس از ماهها دوباره حرفهای صدر را بشنوند. این مسجد صدر است و امروز عبیدی صدای اوست. عبیدی موعظه دو صفحهای صدر را با صدای بلند میخواند. او در این موعظه اقدام نظامیان آمریکایی در ایجاد دیوار حائل در ادهمیه در سنینشینترین منطقه بغداد را محکوم کرده و این اقدام را باعث ایجاد جدایی میان شیعه و سنی دانسته است. «تا به حال صدای همشهریهای عزیزمان که در ادهمیه سرود و آواز میخواندند را نشنیدیم. باید به فرقهگرایی نه گفت. » عبیدی با صدای بلند به سوی جمعیت فریاد میزند: «یکپارچه در مقابل آنها میایستیم و از سرزمین مقدسمان دفاع خواهیم کرد.» یک روز پس از این موعظه عبیدی در داخل یکی از قرارگاههای نظامی مقتدا صدر نشسته بود پرچم سبز این جنبش در میان دو پرچم عراق در اتاق خودنمایی میکرد. عبیدی سه ماه پیش از یکی از زندانهای آمریکا در عراق آزاد شد. او پنج ماه قبل از آن توسط نظامیان آمریکایی دستگیر شده بود. عبیدی که زبان انگلیسی را نسبتاً خوب صحبت میکند میگوید: «فرماندهان ارتش آمریکا به این دلیل که دیدند آدم متعادل و میانهرویی هستم و میتوانم به آرام کردن تندروها در جناح صدر کمک کنم آزادم کردند. »
شیبانی دیگر روحانی نزدیک به صدر هم که در ماه مارس توسط نظامیان آمریکایی آزاد شد دلیل آزادی خود را همین میانهرو بودنش میداند: «آنها متوجه شدند که میتوانم به آرامتر کردن جو در میان تندروها و ایجاد صلح و آرامش در عراق کمک کنم. »
ژنرالهای آمریکایی در حال حاضر دیگر میان اعضای ناسازگار سپاه المهدی با آنهایی که سازشپذیر هستند تفاوتهای زیادی قائلند. اما همچنان سیاست آمریکا در مورد مقتدا صدر ضد و نقیض و متناقض است. با اینکه سربازان آمریکایی با دقت و تیزبینی تحرکات جنبش صدر آن هم به دلیل پایگاه اجتماعی گستردهای که میان مردم عراق دارند زیرنظر دارند اما رهبران نظام آمریکا در عراق بیشتر بر روی مقابله با گروه القاعده تاکید میکنند.
در همان روزها فرماندهان ارتش آمریکا اعلام کردند که در حال آماده شدن برای افزایش تعداد سربازان آمریکایی و عراقی در خیابانهای شهر صدر هستند. این شهر اصلیترین و قدرتمندترین پایگاه مقتدا صدر در عراق به شمار میآید. ژنرال ریک لینچ که فزرماندهی نیروهای آمریکایی در جنوب بغداد و همچنین جنوب عراق را برعهده دارد صدر را فردی بسیار بانفوذ میداند: «کاملاً روشن است که صدر نفوذ زیادی در عراق دارد. اما این که بگوییم تمام مسوولیت و اقدامات سپاه المهدی بر دوش صدر است حرفی بسیار سادهلوحانه است. اگر اینگونه باشد هر زمان که او به نیروهایش بگوید که مثلاً به سمت چپ بروید آنها باید این کار را انجام دهند اما اصلاً چنین چیزی را نمیبینیم.» اما نزدیکان و همراهان صدر میگویند واقعیت این است که سپاه المهدی به این دلیل فعالیتهایش را کاهش داده چون مقتدا صدر تحت کنترل است. چندی پیش مقامات رسمی آمریکا علناً ادعا کردند که مقتدا صدر در ایران به سر میبرد تا به این ترتیب هم پایههای اجتماعی صدر را تضعیف کنند و هم امیدواری صدر را برای ایجاد ارتباط بهتر با سنیها از بین ببرند.
کریم ابوعلی یکی از سخنگویان مقتدا صدر در بغداد در واکنش به این ادعاها میگوید: «آمریکاییها قصد دارند سپاه المهدی را به عنوان آلتدست ایران معرفی کنند. این حرفها کاملاً بیپایه است. »
عبیدی همین اتهامات را یکی از دلایل مقتدا صدر برای همکاری با طرح جدید امنیتی که در بغداد اجرا میشود میداند و میگوید: «بیشتر خشونتهایی که این روزها در عراق صورت میگیرد زیر نظر شورشیان سنی است. ما بارها متهم به همکاری نکردن برای ایجاد امنیت در عراق شدهایم اما حالا نشان دادهایم این ما نبودیم که مشکلساز میشدیم. »
نزدیکان صدر اعتقاد دارند همکاری مقتدا صدر با طرح امنیتی بغداد با جنگ قدرتی که در واشنگتن بر سر سیاستهای آمریکا در عراق ایجاد شده ارتباط نزدیکی دارد. صدر اعتقاد دارد که اشغال عراق مراحل پایانی خود را سپری میکند. هوادارنش حتی میگویند صدر آماده مذاکره و ملاقات با سیاستمداران آمریکایی است. البته سیاستمدارانی که نزدیک به بوش نباشند و مسلماً موافقان خروج آمریکا از عراق در اولویت قرار دارند.
عبیدی میگوید: «ما نه تنها ضدآمریکایی نیستیم بلکه اعتقاد داریم آمریکا نقش بسیار مهمی در بازسازی عراق خواهد داشت. اما نه بازسازی ارتش بلکه بازسازی کارخانجات. دریچه جدیدی بر روی دموکراتها و حتی برخی از جمهوریخواهان آمریکایی خواهیم گشود.»
تضعیف القاعده
شیبانی در زمان مقابله نیروهای جنبش صدر با نظامیان آمریکایی در سال 2004 سخنگوی مقتدا صدر در نجف بود، او دو سال در بازداشتگاههای آمریکا در عراق زندانی بود و در درگیریهای قومی در عراق حضور نداشت. البته شیبانی حتی با شورشیان سنی هم رابطه دوستانهای داشت و این نکته امروز باعث شده کمی بر اعتبارش در جنبش صدر افزوده شود.
مقتدا صدر شیبانی را مامور مذاکره با رهبران سنی در سوریه، مصر و کشورهای حاشیه خلیجفارس کردهر تا بیشتر بتواند از کمک سنیهای داخل عراق بهرهمند شود.
تحرکات برخی از گروههای شورشی سنی در جدایی از نظامیانی که تحت تاثیر القاعده قرار داشتند و همچنین تهدید سنیها به ترک دولت هم به گفته نزدیکان مقتدا صدر از عوامل تغییر تاکتیک او بوده است.
شیبانی میگوید: «اگر جنگهای فرقهای در عراق پایان یابد، سپاه المهدی و گروههای شورشی سنی با هم به توافق برسند و سرانجام دست القاعده از عراق کوتاه شود آن وقت حضور نظامی آمریکا در عراق توجیه منطقی چندانی ندارد. بحث آمریکاییها این است که تا زمانی که القاعده در عراق حضور دارد آنها نمیتوانند برای خروج از این کشور جدول زمانی تعیین کنند. پس ما به آنها کمک کرده و القاعده را تضعیف میکنیم. »
«برخی از هواداران سیاسی صدر طی ماه گذشته مذاکرات غیررسمی با سیاستمداران و همچنین گروههای شورشی سنی داشتند. » این را حسین الفلوجی یکی از سنیهای عضو پارلمان عراق میگوید و میافزاید: «احتمال ایجاد رابطهای نزدیکتر با هواداران صدر کم نیست. »
ابوعجا ناعمی یکی از فرماندهان سنی عراقی هم انجام این گفتوگوها را تایید میکند. هواداران صدر هم مثل اکثر سنیهای عراق مخالف ایجاد مناطق مستقل و خودگردان در این کشور هستند.
این دو گروه نگرانیهای مشترکی هم در مورد تقسیم درآمد نفت و نیز اصلاح زیرساختهای عراق دارند. البته تفاوتها در سیاستها و دیدگاههای این دو فرقه نیز کم نیست. برخی از سنیهای عراق معتقدند خروج زودهنگام آمریکا از عراق موقعیت جامعه را به خطر خواهد انداخت. البته هم سنیها و هم هواداران صدر مخالف حضور اعضای سابق حزب بعث در سمتهای دولتی هستند.
«اگر قرار باشد آشتی ملی زمانی برقرار شود که آدمکشهای بعثی به دولت بازگردند آن وقت ما آن را قبول نمیکنیم. » این واکنش فلاح حسن شنشل رئیس کمیته ضدبعثی پارلمان عراق از هواداران مقتدا صدر است. البته رقبای شیعه مقتدا صدر که در دولت ائتلافی مالکی حضور دارند معتقدند که صدر نخواهد توانست با سنیها متحد شود. ریجا جواد طاقی یکی از اعضای پارلمان عراق میگوید: «در حال حاضر توافق میان هواداران صدر و سنیها بسیار دشوار است. میان آنها شکافی پر از خون ایجاد شده است. پس از اتفاقی که در سامره افتاد هیچ امکانی برای آشتی میان این دو گروه وجود ندارد. »
بیاعتمادی سنیها
چندی پیش نظامیان سپاه المهدی چند خانواده سنی را که در محله حوریه در بغداد زندگی میکردند آزار دادند و مقتدا صدر که اخیراً تصمیم گرفته هم رابطه خوبی با سنیها داشته باشد و هم وجهه نظامیان شیعه را تعدیل کند در برابر این اتفاق واکنش سریعی نشان داد و 30 نظامی سپاه المهدی در آن منطقه را اخراج کرد. نزدیکان صدر میگویند درسه ماه اخیر حداقل 600 نظامی سپاه المهدی به دلیل سوءاستفاده از نام مقتدا صدر برای دستیابی به اهداف غیرقانونی خود اخراج شدهاند. در کاظمیه در نزدیکی بغداد هم نظامیان که در کنار یک مسجد به تبادل آتش با آمریکاییها پرداخته بودند از سپاه المهدی اخراج شدند. یکی از سخنگویان صدر در این مورد میگوید: «کار آنها دفاع از خود بود اما آنها باید تحت هر شرایطی دستور فرمانده خود را اطاعت میکردند. هر اقدامی که برخلاف طرح امنیتی بغداد باشد از سوی سپاه المهدی متوقف خواهد شد. البته رهایی از نظامیان سرکش راحت نیست. تعدادی از آنها که از سپاه المهدی اخراج شدهاند اما هنوز هم خود را عضوی از این سپاه معرفی میکنند. افراد زیادی با آنها صحبت کردند و شرایط تازه را برایشان شرح دادهاند اما آنها زیر بار نمیروند. حال ما آنها را گروه مرتد میدانیم که هیچ ارتباطی با سپاه المهدی ندارند. »
چند روز بعد افراد مسلح به دفتر مقتدا صدر در حوریه حمله کردند و دو نفر را که یکی از آنها یک پسربچه بود کشتند. با اینکه صدر تلاش میکند تا اصلاحاتی اساسی میان نظامیان خود انجام دهد اما ناآرامی همچنان در سطح خیابانها به چشم میخورد. خلود حبیب یک زن خیاط 45 ساله که در حومه بغداد زندگی میکند، میگوید: «پس از آنکه در اواخر ماه گذشته خشونتهایی در مناطق شیعهنشین رخ داد اوضاع دوباره خراب شد. افرادی مسلح دو مرد سنی را در نزدیکی خانهام ربودند و روز بعد اجسادشان پیدا شد.»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
