«شرق» و ادامه اندیشه آزادی

وقتی دهه 1380 در ایران آغاز شد، روزگار مطبوعات در ایران خوش نبود، تعداد پرشماری از روزنامه‌هایی که احزاب، جمعیت‌ها و رونامه‌نگاران اصلاح‌طلب منتشر می‌کردند به دلیل توقیف جایشان در دکه روزنامه فروشی‌ها خالی بود. فضای ‌سیاسی به شدت دو قطبی شده در کشور گونه‌ای سازمان پیدا کرده بود که حزب مشارکت اسلامی نیز که اکثریت مجلس را در اختیار داشت فاقد یک‌ روزنامه به عنوان ارگان خو‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ یش بود. حزب کارگزاران سازندگی و بقیه احزاب اصلاح‌طلب نیز ناگزیر بودند عقاید و افکار خویش را در روزنامه‌هایی که به نوعی وابسته به نهاد دولت و نهادهای عمومی بود منتشر کنند.

پس از انتخابات شورای دوم شهر و فضایی که برای روزنامه همشهری که یکی از تنها بازماندگان روزنامه های اصلاح‌طلب بود پیش آمد، نوعی رکود پدیدار شده بود در تابستان 1382 بود که زمزمه‌های انتشار یک روزنامه سراسری باهمکاری گروهی از روزنامه‌نگاران فعال در روزنامه‌های اصلاح‌طلب تعطیل شده شنیده می‌شد.

گروهی از همکاران روزنامه خرداد، گروهی از همکاران روزنامه جامعه، نشاط و آزادگان و البته دوستان جوان‌تر این روزنامه‌ها. روزنامه شرق در فضایی خاص که جای خالی یک روزنامه اصلاح‌طلب در کنار برخی دیگر از روزنامه‌ها منتشر می‌شد احساس می‌شد به دنیا آمد. روزنامه شرق در سال‌هایی که انتشار پیدا می‌کرد به زودی به روزنامه مورد علاقه همه اصلاح‌طلبان از احزاب و جمعیت‌های مختلف تبدیل شد. حضور افکار و عقاید سیاسی و فلسفی گوناگون در روزنامه شرق در دوره قدیم موجب شد که علاقه‌مندان به موضوع‌های گوناگون بتوانند دیدگاه‌های خود را در آن ببینند.

درج انتشار اخبار و دیدگاه‌های همه جناح‌های سیاسی اعم از اصولگرایان و اصلاح‌طلبان و تک چهره‌هایی که البته در این دو گروه جایی نمی‌گرفتند از یادگارهای خوب روزنامه شرق بود. روزنامه شرق به تدریج که پیش آمد امابه «اصالت اندیشه آزادی» بیشتر متعهد و وفادار شد.

اندیشه مبتنی بر ترویج آزادی‌خواهی به ویژه در برخی از صفحه‌های روزنامه پر رنگ‌تر بود و می‌شد این را به خوبی دید. هنر مدیریت اقتصادی یک روزنامه «بخش خصوصی» که بتواند دخل و خرج کند، چیزی بود که روزنامه شرق توانست آن را تا اندازه قابل توجهی نمایش دهد. شاید برخی گمان کنند «مدیریت اقتصادی» روزنامه کار ساده‌ای است، اما این یک اصل بسیار مهم است. البته این مدیریت اقتصادی را نمی‌توان از آنچه که محتوای روزنامه است جدا کرد و این دو لازم و ملزومند. روزنامه‌ای که توانایی مالی داشت هر روز 32 صفحه روزنامه رنگی، با چاپ خوب و کاغذ خوب به دست مشتری برساند و فضا را برای انتشار همه نوع مطلب از سیاست، سیاست خارجی، اقتصاد، جامعه، هنر، اندیشه و ادبیات برای خوانندگان فراهم کند، در بازار مشتری خواهد داشت. از طرف دیگر آنچه در این میزان صفحه‌ها نیز درج می‌شد واجد اهمیت بود. روزنامه شرق در ادامه انتشار خویش به ویژه وقتی صفحه‌های مربوط به نیازمندی‌ها را منتشر می‌کرد کاملا به «اقتصاد آزاد» که قاعده و پایه «دنیای آزاد» است نزدیک شده بود و این را سردبیروقت به صراحت بیان کرد.

اندیشه آزادیخواهی در روزنامه شرق هم در مقام عمل و هم در مقام نظر به خوبی رشد کرد. انتشار عقاید و افکار و خبرها و گزارش‌های همه طیف‌های جناح اصولگرایان که شامل گروه‌های رادیکال و معتدل بود، انتشار عقاید و افکار احزاب و جمعیت‌های سیاسی مشهور به ملی_ مذهبی‌ها، انتشار عقاید و افکار احزاب و شخصیت‌های طیف اصلاح‌طلبان از چپ‌های قدیم تا راست میانه و مدرن، پایبندی عملی روزنامه شرق را به آزادی نشان می‌داد. اگر چه برخی انتقادها نیز توجه این نوع طرز تفکر که باید همه باشند می‌شد، اما شاید چاره‌ای نبود. با توجه به ساخت و بافت نویسندگان و گزارشگران ارشد این روزنامه که ادامه تفکر آزادیخواهی بود پر رنگ‌تر شدن اندیشه مبتنی بر لیبرالیسم در روزنامه شرق به ویژه هر چه زمان جلوتر می‌آمد یک رفتار طبیعی بود.

اکنون روزنامه نگارانی که در مکتب آزادیخواهی پرورش یافته و سعی می‌کردند نوک پیکان گزارش‌ها و اخبار و تحلیل‌های خویش را به سمت گسترش مقوله شریف آزادی هدف بگیرند در آزمون تازه‌ای قرار دارند. عدول از این اصل شاید در فضای جدید تا حدی الزامی باشد. اما نمی‌تـواند یک اصل باشد و در این صورت باید دید خوانندگان قدیمی شرق با آن چگونه برخورد خواهند کرد.

در حالی که دولت نهم ومجلس قانونگذاری کشور البته با نسبت‌های نزدیک و دور می‌خواهند نهاد دولت را بر نهادهای خصوصی تحمیل کرده و افکار و عقایدی که معتقد است بخش خصوصی می‌تواند در توزیع قدرت سهم بیشتری داشته باشد را نادیده می‌گیرد، آیا روزنامه شرق می‌تواند بر اصول اساسی آزادی همت بگمارد؟

امید است روزنامه شرق در دوران جدید و با توجه به تجربه انباشت شده سال‌های قبل همچنان به آرمان آزادیخواهی درمقام عمل و در مقام نظر وفادار باشد. پرداختن به همه ابعاد آزادی در روزنامه‌های اصلاح‌طلب کار ضروری است تا جامعه و گروه‌های تاثیرگذار قدر و ارزش و فایده‌های عملی این مقوله شریف را بدانند.