گپی با سیاستمدار فیزیکدان

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی

ظاهرا بعضی از استعدادها در خانواده ماندگار است. زمانی در سال 1973 «سالوادور دو ماداریاگا» دیپلمات برجسته اسپانیایی به دلیل آثار نوشتاری‌اش جایزه کارل شهر آخن آلمان را دریافت کرد.

در آن زمان خواهرزاده 31 ساله‌اش «خاویر سولانا» به تازگی در رشته فیزیک فارغ‌التحصیل شده و از آمریکا باز گشته بود. اما وی به دلایل سیاسی و به دستور مقامات رژیم فرانکو از هرگونه فعالیت آموزشی منع شده و بیکار بود. سولانا پس از پایان دیکتاتوری در اسپانیا به سرعت مدارج ترقی سیاسی را طی و به دولت گونزالس راه پیدا کرد. در سال 1992 به سمت وزیر خارجه اسپانیا و در 1995 به دبیر کلی ناتو منصوب گشت و پس از پایان ماموریت کوزوو به عنوان اولین مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی مشغول به کار شده و تا به امروز در این سمت به خصوص در رابطه با خاورمیانه فعالیت‌های زیادی کرده است.

*شما به هنگام آغاز کارتان در بروکسل گفتید که سیاست خارجی اروپایی با سرعت نور گسترش می‌یابد. آیا امروز هم بر همان عقیده هستید؟

**به هر حال این مساله با سرعت در حال تکوین است حال چه با سرعت نور باشد و چه با سرعت صوت. ما هشت سال پیش کارمان را شروع کردیم و نسبت به دیگر حوزه‌های سیاسی بسیار سریع‌تر بودیم. بی‌تردید اگر قانون اساسی اروپا اجرا شده بود از این هم سریع‌تر بودیم. من امیدوارم که به سرعت از این بن‌بست کنونی خارج شویم.

*نهاد نمایندگی عالی اروپا در حوزه سیاست خارجی از چه قدرتی برخوردار است؟

**گروهی از کشورها که نمایندگی 500 میلیون شهروند و یک‌سوم تولید ناخالص ملی جهان را در اختیار دارند موظف هستند که در زمینه مسائل جهانی فعال باشند. در غیر این صورت نمی‌توانیم از ارزش‌های خود دفاع کنیم. علاوه بر آن سیاست خارجی ما بسیاری از کشورهایی را نیز که عضو اتحادیه اروپایی نیستند در بر می‌گیرد. همه اعتبار ما بر پایه ارزش‌های ماست و قایل به دیالوگ و تلاش در جهت رسیدن به توافق هستیم.

*اما در درون اتحادیه هم علایق و منافع بسیار متفاوتی وجود دارد.

**بی‌تردید این عقیده هم درست است که تصمیم‌گیری با 27 عضو دشوارتر از تصمیم‌گیری با تنها شش عضو است. اما مساله بر سر تعداد نیست. به نظر من چیزی که کار را خیلی مشکل می‌کرد اختلاف‌نظر اعضای اروپایی شورای امنیت سازمان ملل بود.

*به عقیده شما اختلاف بر سر مداخله نظامی در عراق در سال 2003 ...

**... که حالا دیگر مربوط به گذشته می‌شود. ما به تازگی در شرم‌الشیخ با دولت‌های عربی بر سر یک میز نشستیم. من اتحادیه اروپایی را نمایندگی می‌کردم و ما (اروپایی‌ها) موضع مشترکی داشتیم.

*اما امروز کنشگران آن زمان از عرصه سیاسی بیرون رفته‌اند مثلا شرودر و شیراک و در آینده خیلی نزدیک تونی‌بلر. انتظار شما از گروه سیاستمداران جدید چیست؟

**به نظر من شاهد تغییرات خیلی عمیق نخواهیم بود. دولت‌های بزرگ خطوط سیاست خارجی‌ای را دنبال می‌کنند که به سرعت تغییرپذیر نیستند. همه چیز به این اراده سیاسی بستگی دارد یعنی عبور از گذشته و ورود به زمان حال. خانم مرکل هم دست به کار دگردیسی نهادهای اروپایی شده است به طوری که این کار امکان اقدامات موثر را برای ما افزایش می‌دهد.

*نیکولاسارکوزی، رئیس‌جمهور جدید فرانسه خواهان یک قانون اساسی نصفه و نیمه اروپایی است. آیا این کفایت می‌کند؟

**ما 18 دولت هستیم که می‌خواهیم این قانون بدون هر گونه تغییری قدرت اجرایی پیدا کند. نیاز ما نیت‌های خوب در همه ابعاد است. من این مساله را هم در مورد خانم مرکل و هم در مورد سارکوزی احساس می‌کنم.

*سارکوزی مخالف پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپایی است.

**ترکیه کاندیدای عضویت اتحادیه اروپایی است و مذاکرات در این مورد جریان دارد. به پایان بردن این پروسه نیازمند موافقت همه اعضاست.

*سارکوزی در جریان مبارزات انتخاباتی قول داد که مذاکرات را متوقف می‌کند.

**هر کشوری این حق را دارد که پیشنهاداتی ارائه بدهد. اما چگونگی اجرایی شدن و یا نشدن آن را در آینده شاهد خواهیم بود.

*رئیس‌جمهور جدید فرانسه خواهان توقف روند گسترش اتحادیه اروپایی است. نظر شما در این مورد چیست؟

**بنیانگذاران این اتحادیه سفری را آغاز کردند و مقصد را هم معین کردند و این کار هوشمندانه بود. همه کشورهای کاندیدای عضویت از جمله کشورهای غرب بالکان چشم‌اندازی برای عضویت دارند. من نمی‌دانم که بعدا چه پیش می‌آید اما امروزه زمان سریع‌تر از سال‌های آغازین اتحادیه اروپایی می‌گذرد.

*طرح‌های آمریکا برای استقرار سپر دفاع موشکی در اروپا تا چه اندازه‌ از پتانسیل ایجاد گسست و چنددستگی در میان کشورهای اروپایی برخوردار است؟

**گرچه این موضوع مهمی برای اتحادیه اروپایی است اما در درجه اول برای ناتو از اهمیتی خاص برخوردار بوده و اولین گفت‌گوها در این مورد هم در ناتو انجام شد. در این مورد دو اصل اساسی باید رعایت شود: اول اینکه در اتحادیه اروپایی چیزی به نام «امنیت تقسیم شده» نباید وجود داشته باشد و همه کشورها باید از این امنیت برخوردار باشند و دوم اینکه مساله دفاع، مربوط به حق حاکمیت تک‌تک‌ اعضاست.

*آیا در طول این هشت سال پیش آمده است که از قبول پست سرپرستی سیاست خارجی اتحادیه اروپایی پشیمان شده باشید؟

**بله و بیشتر از یک‌بار. بی‌تردید دوره‌های سختی هم وجود داشته است.

*آیا مایلید اولین وزیر خارجه اتحادیه اروپایی باشید؟

**این هدفی نیست که فعالانه در پی آن باشم. هدف اصلی من این است که کاری انجام دهم. متاسفانه مردمان بسیاری را دیده‌ام که رنج می‌کشند و فاجعه‌های زیادی را هم تجربه کرده‌ام. دلم می‌خواهد چیزی را در این دنیا تغییر داده و مسائلی را حل کنم.