بی‌بی‌سی فارسی تسلیم BBC انگلیسی شد!

مهدی خانعلی‌زاده
خبر کوتاه بود: «تظاهرات دانشجویان در انگلیس برای اعتراض به افزایش شهریه دانشگاه‌ها» در نگاه اول به نظر می‌رسید این اعتراضات صنفی مانند سایر اینگونه اقدامات چند روزی ادامه داشته باشد و نهایتاً اوضاع به حالت پیشین بازگردد اما گذشت زمان مشخص کرد که عمق بحران فراتر از این خوش‌خیالی‌هاست. اگر تا چند ماه پیش فرانسه و یونان در آتش اعتراضات مردمی می‌سوخت و البته با واکنش تند پلیس این کشورها روبه‌رو شده بود، این بار نوبت بریتانیا بود تا هفته‌هایی سخت را تجربه کند؛ هفته‌هایی که منجر به یک رسوایی بزرگ برای این کشور و نظام «دموکراسی‌نما»ی آن شد.
روایت اول؛ یک تظاهرات بی‌سابقه
اواسط آبان بود که رسانه‌های بین‌المللی از آغاز تجمعات گسترده دانشجویان انگلیسی برای اعتراض به افزایش شهریه دانشگاه‌ها خبر دادند. این اعتراضات پس از آن شکل گرفت که دولت انگلیس بخشی از برنامه ریاضت اقتصادی خود را به دانشگاه‌ها اختصاص داد و تصمیم گرفت تا با افزایش 300 درصدی، شهریه‌ها را از حدود سالانه 3000 پوند به حدود 9000 پوند افزایش بدهد. البته این تصمیم ناگهانی همانطور که مشخص بود به مذاق دانشجویان خوش نیامد و به گفته «آرون پورتر» رئیس اتحادیه ملی دانشجویان انگلیس، بزرگترین تجمع دانشجویی در دهه اخیر را رقم زد؛ تجمعاتی که نشان از گسترش نارضایتی عمومی از ناتوانی دولت این کشور در مهار بحران اقتصادی داشت. با این حال آنچه در این میان بسیار عجیب بود و واکنش‌های گسترده‌ای را به دنبال داشت، برخورد خشونت‌آمیز پلیس انگلستان با دانشجویان بود. بر اساس اخبار و تصاویر منتشر شده در اینترنت، پلیس این کشور در موارد بسیاری به ضرب و شتم بدون دلیل دانشجویان پرداخته‌اند.
روایت دوم؛ بی‌بی‌سی وارد می‌شود
BBC یا همان British Broadcasting Corporation به معنای «بنگاه سخن‌پراکنی بریتانیا» بزرگترین رسانه انگلیس است که در 18 اکتبر سال ۱۹۲۲ تأسیس و پنج سال بعد یعنی در سال ۱۹۲۷ پس از دریافت پروانه سلطنتی از سوی حکومت وقت بریتانیا، رسماً تبدیل به یک شرکت دولتی شد. گرچه مسئولان بی بی سی اصرار بر استقلال سرویس جهانی خود دارند اما برای تصویب و اجرای برنامه‌های گوناگون، نیازمند ارائه طرح‌های خود به مسئولان قانونگذاری و اجرایی و بررسی و تأیید مستقیم پارلمان از طریق بخش دیپلماسی عمومی کمیسیون خارجی و وزارت خارجه آن کشورند. بنابراین به نظر می‌رسد تولید و پخش برنامه‌های بخش خارجی بی بی سی در راستای «دیپلماسی عمومی» انگلیس انجام می شود. دیپلماسی عمومی شیوه ای نوین در راستای تحقق سیاست خارجی کشورهاست که در آن بر ارتباط بی واسطه و تأثیرگذاری بر افکار عمومی ملت‌ها به جای رابطه با دولت ها برای پیشبرد اهداف و منافع یک کشور تأکید می‌شود. جالب اینجاست که بودجه بخش جهانی بی بی سی رسماً توسط وزارت امور خارجه انگلیس تأمین می‌شود اما مسئولان این شبکه مدعی استقلال آن هستند؛ ادعایی که در جریان تظاهرات دانشجویی اخیر رنگ باخت و جای خود را به واقعیتی دیگر داد. ناآرامی‌های دانشجویی در لندن و سایر شهرهای انگلیس اگرچه گستردگی بسیاری داشت اما بازتاب آن در بی‌بی‌سی بسیار محدود و آن هم در راستای توجیه اقدامات خشونت‌آمیز پلیس بود. این شبکه تلویزیونی در اندک اخباری که درباره این تجمعات پخش می‌کرد، رفتار دانشجویان را خشونت‌بار و در مقابل رفتار پلیس انگلیس را ملایم، قانونی و بدون خشونت معرفی می‌کرد. به دلیل همین رویکرد BBC بود که رئیس پلیس لندن به خود جرأت داد تا در مقابل دوربین‌های تلویزیونی حاضر شود و حمله به دانشجویان را انکار کند اما ساعاتی بعد یک فیلم ویدئویی در اینترنت منتشر شد که روایتگر این ماجرا بود. انتشار ویدئوی حمله افسران سواره انگلیس با اسب‌هایشان به سوی دانشجویان به سرعت در فضای مجازی منتشر شد و بسیاری از سایت‌های خبری آن را پوشش دادند اما تلویزیون دولتی انگلیس که معمولاً کوچکترین حوادث در دورترین نقاط جهان را نیز پوشش می‌دهد، هیچ اشاره‌ای به آن نکرد. بی‌بی‌سی حتی نسبت به دستگیری بیشتر از 200 دانشجوی معترض توسط پلیس این کشور هم واکنشی نشان نداد و تنها در یکی از بخش‌های خبری خود، این دانشجویان را افرادی خواند که با آشوبگری به دنبال تضعیف جایگاه دولت بریتانیا در عرصه بین‌المللی بوده‌اند! این رسانه انگلیسی در سایت رسمی خود ضمن آنکه تظاهرات دانشجویان را خشونت‌بار خواند، نوشت:«به دنبال اعتراضات آشفته و خشونت‌آمیز دانشجویان در چند هفته گذشته، تعداد زیادی پلیس در حوالی ساختمان پارلمان و دانشگاه‌های لندن مستقر شده‌اند.» بی‌بی‌سی همچنین اظهارات پلیس لندن در تقدیر از رفتار نیروهای پلیس در جریان تظاهرات دانشجویان را بارها منعکس کرد و در ادعایی جالب نوشت: «آرامش پلیس در برابر خشونت‌طلبان در این تظاهرات قابل ستایش است.»
روایت سوم؛ خون BBC از اعتراض به ولیعهد به جوش می‌آید
اما آنچه در این میان به بهانه‌ای مناسب برای بی‌بی‌سی تبدیل شد تا اذهان عمومی را از برخورد خشن پلیس این کشور منحرف کند، اعتراض دانشجویان به ولیعهد انگلیس و همسرش بود. حمله تظاهرکنندگان به خودروی پرنس چارلز و همسرش که با پرتاب گوجه فرنگی و تخم‌مرغ به سمت این ماشین همراه بود، سبب شد تا تلویزیون دولتی انگلیس تحت خبری با عنوان «نخست وزیر بریتانیا حمله تظاهرکنندگان به خودروی ولیعهد را محکوم کرد» که بارها در بخش‌های مختلف خبری تکرار شد، نوشت: «دیوید کامرون حادثه حمله به اتومبیل چارلز را بسیار تأسف‌آور و نتیجه غفلت در حفظ امنیت وی توصیف کرد. آقای کامرون در عین حال گفت که پلیس در این واقعه کوتاهی به خرج نداده و نباید نیروهای پلیس را به این خاطر سرزنش کرد.
کامرون مسئولیت این حمله را متوجه دانشجویان دانست که دست به خشونت زده‌اند.» بی‌بی‌سی همچنین محور اعمال خشونت توسط دانشجویان را پررنگ مطرح و پیگیری کرد. این شبکه تلویزیونی حتی با پخش فیلمی که در آن شعار «سر از تنشان جدا سازید» از سوی دانشجویان شنیده می‌شد، آن را که یکی از شعارهای رایج علیه خاندان سلطنتی در جریان انقلاب فرانسه بود، نشانه تقابل دانشجویان با نظام بریتانیای کبیر ارزیابی کرد. رئیس پلیس لندن هم در مصاحبه با بی‌بی‌سی تهدید کرد که مهاجمان به خودروی ولیعهد شناسایی و مجازات خواهند شد.
روایت چهارم؛ و اما بی‌بی‌سی فارسی...
در این میان نحوه انعکاس تظاهرات دانشجویی انگلیس در بخش فارسی بی‌بی‌سی بسیار جالب و معنادار بود. بنگاه سخن‌پراکنی بریتانیا که سال گذشته و در جریان آشوب‌های خیابانی در برخی خیابان‌های تهران، کوچک‌ترین تجمعات را با آب و تاب گزارش می‌کرد و حتی در این میان از توسل به تخیل هم پرهیز نمی‌کرد؛ به نحوی که در یکی از برنامه‌های این شبکه در تماس تلفنی با کسی که «شاهد از تهران» نامیده شده، اعلام گردید که در روز 18 تیر در خیابان آزادی، یک جوان با دست بسته توسط نیروهای امنیتی، گردن زده شده است! در برابر بحران ایجاد شده در انگلیس از جمله تظاهرات گسترده دانشجویی و درگیری پلیس و سرکوب تظاهرکنندگان، چشمان خود را به طرز معناداری بست؛ تا جایی که درباره این بحران که بیشتر از یک ماه است سراسر انگلیس را فرا گرفته، تنها 3 خبر در سایت رسمی این شبکه منتشر شده که دو مورد آن نیز مربوط به اعتراض مسئولان وزارت خارجه ایران به دولتمردان انگلیسی است. بی‌بی‌سی فارسی که همواره از بی‌طرفی در تهیه و ارسال گزارش‌ها و اخبار کشورهای مختلف دم می‌زند و «صادق صبا» رئیس آن شعار حرفه‌ای بودن سر می‌دهد، این بار رویکردی متناقض با دعاوی خود اتخاذ کرد.
موضوع جالب آن است که بحران اعتراضات دانشجویی در انگلیس تقریباً از نگاه هیچ یک از رسانه‌های جهان پنهان نماند و تنها رسانه‌هایی که رغبتی به دنبال کردن این رویدادهای خبرساز نشان نداده‌اند، رسانه‌های انگلیسی و در رأس آنها «بنگاه سخن پراکنی بریتانیا» بوده است! این رویکرد درحالی از سوی بی‌بی‌سی اتخاذ شد که بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی جهان تصاویری از حملات خشن پلیس لندن به دانشجویان معترض پخش کردند که در این تصاویر به وضوح شاهد بودیم نیروهای پلیس در حالی که خود را به سپر و کلاهخود مجهز کرده بودند، با باتوم و میله‌های آهنی به دانشجویان جوان حمله می‌کردند و سر و روی خون‌آلود دانشجویانی که از سوی پلیس مورد ضرب و شتم قرار گرفته بودند، در این تصاویر و عکس‌های تهیه شده از تظاهرات کاملاً مشهود بود.
روایت پنجم؛ بی‌بی‌سی فارسی و انگلیسی متحد می‌شوند
انتشار گسترده تصاویر و اخبار مروبط به سرکوب خشونت‌آمیز تجمعات صنفی دانشجــویان انگـلیس در رسانه‌های جهان البته بازتاب متفاوتی در داخل ایران داشت. نقش محرز تلویزیون فارسی BBC در دامن زدن به آشوب‌های خیابانی سال گذشته در تهران سبب شد تا ایرانیان توجه ویژه‌ای به نحوه عملکرد این رسانه در برخورد با بحران لندن داشته باشند. به همین دلیل روزنامه‌ها و نشریات مختلف بارها به این مسئله پرداختند و ضمن انتشار مطلب مربوط به سرکوب دانشجویان، به سکوت این شبکه نیز اشاره می‌کردند.
این روزنامه‌ها با مقایسه میان نحوه عملکرد بی بی‌سی در پوشش حوادث پس از انتخابات و نقش آن در هدایت، تحریک و تشدید آن حوادث تلخ از یک سو و عملکرد این رسانه مدعی بی طرفی، در پوشش خبری و تصویری اعتراض های گسترده دانشجویی انگلیس و سرپوش گذاشتن بر زد و خوردهای خونین و سرکوبگرانه نیروهای دولتی علیه عده‌ای دانشجوی بی‌دفاع، این مسئله را گویای سیاست یک بام و دو هوای BBC ارزیابی کردند. همین بازتاب گسترده تظاهرات دانشجویان در لندن و سرکوب خشونت‌بار توسط پلیس بود که باعث شد تا مجموعه بی‌بی‌سی با مشارکت بخش انگلیسی و فارسی به فکر مقابله با این فضای رسانه‌ای بیفتد. به همین دلیل، «باری مارستن» سخنگوی فارسی وزارت امور خارجه بریتانیا با حضور مشترک در بخش‌های انگلیسی و فارسی بی‌بی‌سی به دفاع از اقدامات پلیس انگلیس پرداخت و این موضوع را نشانه رشد و پیشرفت دموکراسی مدرن در انگلستان عنوان کرد.
آقای مارستن همچنین با نام بردن از برخی روزنامه‌های ایران که به پوشش این تظاهرات پرداخته بودند، این مسئله را یک سناریو برای تخریب وجهه دموکراتیک بریتانیا توسط پروپاگاندای ایران دانست! بی‌بی‌سی پس از پخش این سخنان، بخشی از حمله دانشجویان به خودروی ولیعهد انگلیس با گوجه فرنگی را پخش کرد و آن را «تخریب و آشوب در لندن» نامید و با استناد به سخنان کارشناس خود، صریحاً اعلام کرد که تظاهرات تا جایی که مسالمت‌آمیز باشد قابل تحمل است و در غیر این صورت به سختی از سوی پلیس این کشور سرکوب خواهد شد.
روایت آخر؛ آبروریزی رسانه‌‌ای باطعم گس بی‌بی‌سی
اما آنچه نهایتاً تمام داشته‌های تلویزیون دولتی انگلیس را بر باد داد و وابستگی عمیق آن به حکومت پادشاهی بریتانیا را مشخص کرد، نحوه پرداختن آن به موضوع ضرب و شتم یک دانشجوی معلول توسط پلیس لندن بود. وبلاگ «روزنوشت» درباره پوشش خبری بی‌بی‌سی از این واقعه نوشته است: پلیس انگلیس «جودی مکنتایر» دانشجوی معلول را از روی صندلی چرخ‌دار به زمین انداخته و در طول خیابان به زمین کشید. این بمبی خبری است که به همراه فیلم در میان دانشجویان انگلیسی به سرعت گسترده شد و رسانه‌های امنیتی-دولتی انگلیس را مجبور به ثبت عکس‌العمل کرد. بی‌بی‌سی برای پوشش این خشونت پلیس علیه دانشجویان، پس از دو یا سه روز، تصمیم به مصاحبه با این دانشجوی معلول گرفت. هر چند متن این مصاحبه نشان می‌دهد قصد شبکه بی‌بی‌سی از دعوت وی به مصاحبه، خیرخواهانه نیست، اصرار بی‌بی‌سی بر نشان دادن تصویر نه چندان خوش‌آیند این دانشجو، با اندازه بزرگ و معرفی او به‌عنوان «سخنگوی دانشجویان» جهت تحقیر و تخفیف وجهه جنبش معترض انگلیسی به نظر می‌رسد اما جالب آن‌که این بار هم منطق مستضعفین بر مکر صاحبان قدرت نامشروع غلبه می‌کند.
طی این مصاحبه، جودی مکنتایر که با اختلال شدیدی در حرکات صورت و دست و پا مواجه است، ضربه‌های منطقی و فکری سهمگینی به شبکه BBC وارد می‌سازد. بی‌بی‌سی که بخش فارسی آن در ایران آه و ناله‌های زیادی برای زد و خورد گروه‌های سیاسی در محیط فتنه خودساخته‌اش می‌کند و حتی رفتار افراد غیروابسته و سرخود را بدون هیچ دلیل مشخصی، فوراً به مراجع رسمی و رئوس حاکمیت، مرتبط می‌سازد، این بار در مرزهای خود، به سرپوش گذاشتن خشونت پلیس رسمی انگلیس می‌پردازد تا ثابت کند که معتقد به نسبی بودن حق و حقیقت به جهت باد منافع علیاحضرت ملکه است و هیچ تعهدی به دلسوزی برای آسیب‌دیدگان نه در ایران و نه در انگلستان، ندارد.
در طول این مصاحبه اصرار مسئولان بی‌بی‌‌سی را برای توجیه حمله وحشیانه پلیس به ازای هرگونه تحریک و شعار یا پرتاب سنگ و تأمین امنیت ملکه، ملاحظه می‌کنید. مجری بی‌بی‌سی این جوان معلول را در طول ۱۰ دقیقه سؤال پیچ می‌کند و به طرز مضحکی تلاش می‌کند یک معلول را که حتی قدرت فرار از حمله پلیس نداشته، خطرناک جلوه دهد! اینگونه نشان داده می‌شود که گردانندگان این شبکه به توان خود در وارونه کردن حقیقت ایمان دارند، هر چند همه جا موفق به پیشبرد استعدادهای خود نشوند.
جالب اینجاست که حتی همین رویکرد هم دوام نمی‌آورد و در وسط مصاحبه، مجری سخنان جودی را قطع می‌کند و به همین راحتی پرونده یک جنایت بزرگ علیه یک جوان معلول بسته می‌شود.