دیوار حایل در عراق سیاست جدید تفرقه

سیاست جدید آمریکا در عراق مبنی بر ایجاد دیوار حایل در شرق بغداد، واکنش‌ها و تحلیل‌های مختلفی را به همراه داشته است. دولت آمریکا مدعی است ایجاد دیوار حایل در منطقه الاعظمیه در نزدیکی شهرک صدر به کاهش زد و خورد گروههای عراقی می‌انجامد. این در حالی است که به اعتقاد دولت عراق و محافل سیاسی‌ این کشور، دیوار حایل برای ایجاد تفرقه میان شیعه و سنی است.

دکتر احمد بخشایشی، کارشناس مسائل خاورمیانه در گفتگو با جام‌جم به 3 پرسش در این خصوص پاسخ داده است.

* دولت آمریکا از احداث دیوار حایل در منطقه سنی‌نشین بغداد چه اهدفی را دنبال می‌کند؟

** در اینجا می‌توان چند هدف یا فرضیه را مطرح کرد. فرضیه اول، ایجاد دیوار حایل الگو گرفته از کارکردهای اسرائیل در فلسطین اشغالی است. اسرائیل قصد داشت از طریق ایجاد دیوار حایل میان اعراب اسرائیلی و اعراب فلسطینی اختلاف و تنفر ایجاد کرد.

فرضیه دوم، این است که آمریکا قصد دارد تا در طولانی مدت در عراق حضور داشته باشد و در صورتی که براساس سیاست‌های دولت بوش یا فشار مجلس نمایندگان که دموکرات‌ها آن را اداره می‌کنند، به خروج از این کشور اقدام کند و با ایجاد فتنه حضور نیروهای اطلاعاتی خود را تا بلندمدت تضمین کند که ایجاد دیوار حایل در منطقه الاعظمیه در شرق بغداد می‌تواند این خواسته آمریکا را محقق کند.

فرضیه سوم، نیز در ایجاد نوعی توطئه خفته است. آمریکا درصدد القای این موضوع است که اگر از عراق خارج شود، میان گروههای شیعی و سنی اختلافات و زد و خوردهای خونین صورت می‌گیرد، اما واقعیت فضای داخلی عراق آن‌گونه که آمریکا ادعا می‌کند، نیست.

اساسا تظاهرات نیروهای صدر که با حمایت مردم به 2 میلیون نفر معترض به سیاست‌های آمریکا در عراق رسید یا خروج 6 وزیر وابسته به صدر از کابینه آقای مالکی با هدف تحقق منافع ملی عراق براساس فشار بر اشغالگران برای خروج انجام شد. نوع کنش گروه صدر همانند تحولات در فلسطین است. در فلسطین جنبش جهاد اسلامی وارد کابینه نشد تا بتواند حرفهای جدی خود را با اسرائیل بزند که گروه صدر نیز این شیوه را اعمال می‌کند.

آمریکا این‌گونه تبلیغ می‌کند که گروه‌های شیعه و سنی در عراق به دلیل اختلافات خود به ناامنی در عراق دامن می‌زنند، بنابراین ادعا می‌کند برای حل این نگرانی درصدد است تا در نزدیکی شهرک صدر دیواری حایل ایجاد کند، اما واقعیت تاریخی عراق دست کم در 50 سال گذشته نشانگر همزیستی مسالمت‌آمیز شیعیان و اهل سنت در عراق است.

* برخی تحلیلگران می‌گویند، آمریکا در سیاست جدید خود در خاورمیانه در پی ایجاد تنش‌های فزاینده میان شیعیان و سنی‌هاست. آیا ایجاد دیوار حایل در بغداد برای این منظور قابل ارزیابی است؟

** آمریکا در پی ایجاد جنگ شیعه و سنی آن‌گونه که در ذهن ما جای گرفته نیست، اما این کشور سیاست تفرقه بینداز و حکومت کن را در دستور کار خود دارد. این سیاست که از دوره استعمار انگلیس در خاورمیانه شکل گرفته، تاکنون برای اعمال‌کنندگان این سیاست مثبت بوده است. انگلیس با ایجاد اختلاف مرزی در کشورهایی همچون پاکستان، هند، عربستان، کویت و یمن باعث شده تا توان این کشورها مصروف تنازعات مرزی شود و در این رهگذر از فضای اختلاف، بیشترین بهره‌برداری را کند.

هم‌اکنون نیز سیاست یاد شده در دستور کار دولت آمریکا قرار گرفته است. آمریکا تلاش می‌کرد در عراق نیز دولتی همانند دولت کرزای در افغانستان به وجود بیاورد، اما این ایده محقق نشده و در چنین فضایی علاقه‌مندی زیادی از سوی دولت بوش برای استفاده از اختلاف شیعه و سنی وجود دارد که این موضوع از طریق برخی گروههای عراقی از جمله بعثی‌ها، تکفیری‌ها و سنی‌ها یا برخی کشورهای منطقه دنبال می‌شود.

* آیا سیاست ایجاد دیوار حایل در عراق، چشم‌انداز آشتی‌ ملی در این کشور مخدوش نمی‌کند؟

** به اعتقاد بنده اعمال سیاست‌های تفرقه‌افکنانه از سوی آمریکا در عراق با فرآیند آشتی ملی در این کشور تعارض دارد. بنابراین در این‌باره باید دولت مالکی اثبات کند توان تامین امنیت ملی برای همه گروهها و اقوام را دارد. بی‌تردید در پرتو سیاست ایجاد دیوار، علما و نخبگان شیعه و سنی متوجه می‌شوند که باید در برابر این سیاست‌ها به تقویت وحدت ملی مبادرت کنند که دیدار آیت‌الله سیستانی با علمای اهل سنت می‌تواند بستر بسیار مناسبی برای آشتی ملی در عراق محسوب شود.

به نظر می‌رسد تا زمانی که آمریکا بخشی از ساختارهای قدرت را در عراق در اختیار دارد، امکان تامین امنیت کامل از سوی دولت مالکی وجود ندارد. از سوی دیگر تماس و تعامل دولت آمریکا با برخی از گروههای موجود در عراق باعث شده نوعی چراغ سبز برای فعالیت آنان به نمایش درآید تا در فضای سرشار از خشونت و ناامنی دولت در موضع ضعف قرار گیرد. همچنین تمایل آمریکا به حل مشکلات عراق از طریق کنفرانس‌های بین‌المللی با هدف تغییر در سهم گروههای سیاسی و مذهبی عراق است، چرا که وضعیت کنونی که شیعیان در قدرت هستند، با دیدگاه‌های آمریکا سازگار نیست.