قابل تقدیر اما...

حسین شریعتمداری

روز سه‌شنبه هفته گذشته ـ 18 اردیبهشت ـ دستور کتبی ریاست محترم جمهوری خطاب به وزیر امور اقتصادی و دارایی در صدر اخبار رسانه‌ها قرار گرفت. آقای احمدی‌نژاد در این نامه تاکید کرده بود که «باید به فوریت کلیه اعضای هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت بیمه ایران از سمت خود برکنار و افراد صالح و دلسوز جایگزین آنها شوند.» در نامه آقای احمدی‌نژاد به «تخلفات گسترده مالی، واگذاری نمایندگی‌ها به اقوام و منسوبان، تبانی در پرداخت‌های غیرقانونی و...» اشاره شده بود. این اقدام رئیس جمهور که از حساسیت ایشان نسبت به بیت‌المال و همراهی وی با دغدغه‌های مردم حکایت می‌کرد با استقبال آمیخته به تحسین روبرو شد و کیهان نیز به تصور اینکه، دستور رئیس جمهور محترم بعد از تحقیقات و بررسی‌های کافی و ضروری صادر شده است به استقبال آن رفت و هنوز هم جسارت رئیس جمهور در برخورد با تخلفات را قابل تقدیر و حلقه‌ای گمشده یا کم‌پیدا در مدیریت اجرایی کشور می‌داند، اگرچه شتابزدگی و تصمیم‌گیری ایشان قبل از انجام تحقیقات لازم و اطمینان از صحت گزارش دریافتی را یکی از آفت‌های خسارت‌آفرین در مدیریت ایشان تلقی می‌کند... و در این باره اشاره به نکاتی ضروری است.

1- آقای دانش‌جعفری وزیر محترم اقتصاد بعد از دریافت دستور رئیس جمهور بدون کمترین تاخیر، مدیر عامل و اعضای هیئت مدیره بیمه ایران را برکنار و افراد جایگزین را معرفی کرد. اما در میان اعضای جدید هیئت مدیره دو عضو هیئت مدیره قبلی نیز حضور دارند. چرا؟!... مگر رئیس جمهور در نامه خود تاکید نکرده بود که «باید به فوریت کلیه اعضای هیئت مدیره و مدیر عامل» برکنار شوند؟ آیا دانش‌جعفری در اجرای دستور رئیس جمهور کوتاهی کرده است؟ پاسخ منفی است و آقای دانش‌جعفری از اجرای دستور آقای احمدی‌نژاد سرپیچی نکرده است بلکه دو عضو یاد شده کمتر از 20 روز قبل به عضویت هیئت مدیره شرکت بیمه ایران انتخاب شده بودند و بدیهی است که نمی‌توانستند به عنوان اعضای هیئت مدیره در تخلفات اعلام شده نقشی داشته باشند. بنابراین اشتباه از ریاست محترم جمهوری بوده است که در اقدامی شتابزده و بدون انجام بررسی‌های لازم «کلیه اعضای هیئت مدیره» را «ناصالح» معرفی کرده و خواستار برکناری همه آنها شده بودند. می‌توان گفت که اشتباه رئیس جمهور از نوع «قصور» یعنی کوتاهی بوده است نه «تقصیر» و «قصور» هرچند از شخصیتی در جایگاه ریاست جمهوری پسندیده نیست ولی هرچه باشد درجه پایین‌تری از «تقصیر» دارد.

2- «تقصیر» اصلی را رئیس محترم دیوان محاسبات مرتکب شده است که در گزارش خود به رئیس جمهور تمامی اعضای هیئت مدیره بیمه ایران از جمله دو عضوی که فقط چند هفته قبل به عضویت درآمده بودند را به حیف و میل، فامیل‌بازی و سوءاستفاده مالی متهم کرده است. این بی‌دقتی ـ اگر بتوان آن را فقط بی‌دقتی نامید ـ از ریاست دیوان محاسبات قابل توجیه نیست. مخصوصا اگر این بی‌دقتی در گزارش به بالاترین مقام اجرایی کشور صورت پذیرفته باشد. اصلی‌ترین ویژگی‌ لازم برای ریاست دیوان محاسبات «دقت در بررسی و تحقیق» است و چنانچه ریاست محترم دیوان از این ویژگی که اساسی‌ترین و ضروری‌ترین ویژگی لازم برای تصدی پست ریاست دیوان محاسبات است برخوردار نباشد، این احتمال وجود دارد که گزارشات ایشان از اعتبار لازم برخوردار نبوده و تصمیم‌گیری با استناد به آن تردیدآفرین باشد.

3- «قصور» و کوتاهی ریاست محترم جمهوری را می‌توان در دو بخش به ارزیابی نشست. اول؛ اعتماد کامل به گزارش دریافتی از دیوان محاسبات. این بخش از قصور رئیس جمهور اگرچه به هر حال قصور و کوتاهی تلقی می‌شود ولی تا حدودی قابل اغماض است چرا که اعتماد و اطمینان ایشان به مدیران تحت مسئولیت خویش را نباید یک خصوصیت «منفی» تلقی کرد، اما هنگامی که پای یک تصمیم در مقیاسی گسترده و اثرگذار در میان است. مشورت با صاحبنظران دیگر، مخصوصا مدیران ارشدی که گزارش دیوان محاسبات درباره مسئولان تحت امر آنهاست. ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دارد. نامه ریاست محترم جمهوری خطاب به وزیر محترم امور اقتصادی و دارایی به وضوح حکایت از آن دارد که رئیس جمهور محترم بعد از دریافت گزارش با وزیر مربوطه مشورت نکرده است چرا که اگر این مشورت صورت می‌پذیرفت، به یقین آقای دانش‌جعفری برای ریاست محترم جمهوری توضیح می‌داد که دو عضو هیئت مدیره فقط چند روزی است به عضویت هیئت مدیره درآمده‌اند و رئیس جمهور دستور خود را با قید برکناری «کلیه اعضای هیئت مدیره و مدیر عامل» صادر نمی‌کرد، تا ابقای دو عضو یاد شده، دستور ایشان را حساب نشده و نسنجیده جلوه دهد.

قصور دوم ریاست محترم جمهوری شتابزدگی ایشان در صدور دستور برکناری بوده است. رئیس محترم دیوان محاسبات تاکید کرده است که گزارش خود درباره هیئت مدیره بیمه ایران را دقیقا همان روزی که دستور ریاست جمهوری صادر شده بود برای ایشان ارسال کرده است! به بیان دیگر ریاست محترم جمهوری بلافاصله بعد از دریافت گزارش دیوان محاسبات دستور برکناری کلیه اعضای هیئت مدیره و مدیر عامل بیمه ایران را صادر کرده است. این شتابزدگی اگرچه از حساسیت آقای احمدی‌نژاد نسبت به حیف و میل بیت‌المال و سوءاستفاده در دستگاه‌های اجرایی کشور حکایت می‌کند و از این زاویه قابل تقدیر است ولی اهمیت موضوع و ضرورت بررسی بیشتر برای حصول اطمینان کامل از صحت گزارش ـ مخصوصا در اینگونه موارد حساس ـ ایجاب می‌کرد که ایشان در اتخاذ تصمیم‌ خویش عجله نکنند که متاسفانه کردند و نتیجه آن نیز نامطلوب بود.

4- علاوه بر دو عضو هیئت مدیره که وزیر محترم اقتصاد و دارایی با ابقای آنان،‌ سلامت و برائت آنها از اتهامات وارده را تایید کرده است برخی از اعضای برکنار شده نیز در مصاحبه‌های خویش اعلام کرده‌اند که تخلفات و سوءاستفاده‌های یاد شده در گزارش دیوان محاسبات مربوط به دوران آنها نیست و به مدیران اسبق بیمه ایران مربوط می‌شود که صرف‌نظر از صحت یا نادرستی این ادعا ـ که هنوز دیوان محاسبات به آن پاسخ روشنی نداده است ـ باید گفت این ادعا نیز از ضرورت بررسی بیشتر قبل از تصمیم اعلام شده رئیس جمهور محترم حکایت می‌کند و شایسته آن بود که ریاست محترم جمهوری قبل از اعلام تصمیم خود، وزیر اقتصاد و دارایی و چند تن دیگر از کارشناسان مورد اعتماد خویش را مامور می‌کرد تا سخن آنان را هم بشنوند و چنانچه در اظهارات آنها سند قابل قبولی وجود داشت از تصمیم عجولانه اجتناب ورزند.

5- همانگونه که در صدر این نوشته اشاره شد، تصمیم ریاست محترم جمهوری از حساسیت ایشان نسبت به بیت‌المال و دغدغه وی در جریان سالم امور اجرایی کشور حکایت می‌کند و این ویژگی پسندیده و قابل تقدیری است که در 16 سال گذشته کمتر دیده شده و همواره به عنوان یک آرزو در میان ملت وجود داشته و دارد، بنابراین بدیهی است اشاره به نکات فوق به مفهوم اجتناب ریاست محترم جمهوری از برخورد قاطع با متخلفان نیست بلکه مقصود آن است که اینگونه برخوردهای ضروری با دقت و بررسی بیشتر صورت پذیرد تا برخی از اشتباهات ناشی از شتابزدگی در تصمیم‌ها اولاً: اعتماد مردم را مخدوش نسازد و ثانیاً؛ مدیران خدمتگزار و دلسوز را دلسرد نکند و ثالثاً؛‌ مدیران و مسئولانی که خدای نخواسته به سوءاستفاده از مقام و حیف و میل بیت‌المال آلوده شده‌اند همواره پنجه عدالت را به گریبان خود نزدیک احساس کنند.

6- و اما، نگارنده دولت نهم را هدیه الهی می‌داند و بر این باور است که احمدی‌نژاد اصلی‌ترین رسالت خود را در پاسداشت ارزش‌های اسلامی و انقلابی تعریف کرده است و در این راه با شجاعتی که از ایمان و تقوای ایشان ریشه می‌گیرد پای در رکاب دارد، اما دقت نظری فراتر از آنچه دارد، اجتناب از شتابزدگی، گسترش دامنه مشورت و برخورداری از مشاوران کارآزموده و ژرف‌نگر عواملی هستند که می‌تواند موفقیت ایشان در خدمت بیشتر را در پی داشته باشد...