نقدی بر برنامه جدید اشتغال‌زدایی دولت

دکتر محمدحسن قدیری ابیانه
تاکید رییس محترم جمهوری بر ضرورت ایجاد یک میلیون شغل در سال، نشان می‌‌دهد که دولت به واقعیت نزدیک‌تر شده، زیرا رقم 760 هزار فرصت شغلی برای هر سال که در برنامه به آن اشاره شده است، با واقعیت فاصله زیادی دارد و در حقیقت فرصت‌های شغلی مورد نیاز در هر سال بیشتر از یک میلیون مورد می‌باشد، زیرا براساس سرشماری سال 1375، طی 5 سال 1380 تا 1385 سالانه حدود یک میلیون و 700 هزار نفر به سن بالقوه فعال می‌رسند؛ حال آن که این رقم در 5 ساله 1375 تا 1380 سالانه حدود یک میلیون و 800 هزار نفر بوده است و لذا با توجه به واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی، سالانه بیشتر از 960 هزار نفر از نیروهای بالقوه داوطلب کار خواهند بود و در نتیجه صرفا با توجه به داوطلبان جدید کار، به بیش از یک میلیون فرصت شغلی نیاز خواهد بود، و اگر جمعیتی که طی سال‌های گذشته فرصت شغلی نیافته‌اند، مورد محاسبه قرار گیرند، ابعاد عظیم معضل بیکاری روشن می‌گردد.
تصمیم اخیر دولت در مورد اعطای وام اشتغال به کارگاه‌های کوچک کارآفرین، در قبال استخدام یک داوطلب کار به جای اعطای همین وام به شخص بیکار صورت می‌گیرد، اقدامی مثبت و عملی می‌باشد.
این اقدام دولت، راهکاری عملی برای اعطای وام اشتغال است؛ حال آن که در طول دو سال گذشته،به رغم اختصاص بودجه اشتغال، به دلیل عدم اتخاذ راهکار عملی، این بودجه جذب نگردید و بر مشکل بیکاری در کشور افزوده شد.
نکته مثبت در ارتباط با این وام که مدت بازپرداخت آن 5 سال می‌باشد، این است که این کارگاه‌ها، پس از 5 سال، مختار به قطع رابطه استخدامی با نیروهایی هستند که از این طریق به استخدام درآورده‌اند. این امر موجب می‌شود که اولا، کارگاه‌ها بدون نگرانی از عواقب بعدی ناشی از قانون کار، داوطلب استفاده از این وام شوند و ثانیا، شاغلان جدید به منظور ادامه کار پس از 5 سال، با تلاش خود در جهت تولید بهتر، درصدد کسب رضایت مدیر کارگاه باشند.
دولت جمعا حدود 20 هزار میلیارد ریال برای موضوع اشتغال اختصاص داده است که باید هر چه زودتر برای جذب بقیه آن نیز راهکارهای عملی‌ای اتخاذ کند، لیکن کل این بودجه نیز اگر جذب گردد، برای حل مشکل اشتغال کفایت نمی‌کند.
دولت باید منابع دیگری را برای ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر اختصاص دهد، زیرا طرح جدید، فقط 300 هزار از 2 میلیون و 200 هزار کارگاه کشور را شامل می‌گردد.
یارانه حامل‌های انرژی که حدود 100 هزار میلیارد ریال می‌باشد، بهترین منبع برای تامین بودجه مورد نیاز می‌باشد، که با احتساب هر مورد وام اشتغال به مبلغ 3 میلیون ریال، سالانه معادل بیش از 3 میلیون و 333 هزار فرصت شغلی می‌باشد، که چون به صورت وام پرداخت می‌گردد، از طریق بازپرداخت اقساط وام، فرصت‌های شغلی بیشتری می‌توان ایجاد کرد.
یارانه هر ماه سوخت، قریب به کل بودجه‌ای است که دولت برای ایجاد 300 هزار فرصت شغلی پیش‌بینی کرده است.
یارانه هر 20 روز مواد سوختی و انرژی‌زا معادل بودجه مورد نیاز برای لغو خودگردانی بیمارستان‌ها است که این روزها در دستور کار مجلس شورای اسلامی قرار دارد.
چنانچه سود مشارکت مبلغ یک سال یارانه سوخت را معادل سود برخی از اوراق مشارکت، یعنی حدود 20 درصد فرض کنیم، سود یارانه یک سال سوخت، طی سال‌های متمادی، هر ساله معادل 20 هزار میلیارد ریال یعنی معادل کل بودجه‌ای است که در سال 1381 برای ایجاد اشتغال اختصاص یافته است! این به شرطی است که هر ساله مبلغ سود از حساب، برداشت و هزینه گردد. در غیر این صورت، سود آن هر ساله افزایش خواهد یافت.
همچنین این سود معادل چهار برابر مورد نیاز برای رفع خودگردانی بیمارستان‌ها است. مشکل اصلی اقتصاد ایران این است که تقویت قدرت خرید مردم را از طریق اختصاص یارانه به کالاها و خدمات مصرفی تامین می‌کند که سیاستی ناپایدار و ضد توسعه بوده و مصرف بی‌رویه و اسراف در مصرف را موجب می‌گردد؛ حال آن که باید قدرت خرید مردم را از طریق ایجاد اشتغال مولد و افزایش تولید و گسترش عمران و سازندگی تقویت کرد که توسعه پایدار را نیز موجب می‌گردد.
اختصاص یارانه به بنزین، موجب افزایش بی‌رویه مصرف آن شده است؛ به نحوی که در سال 1380 معادل 800 میلیون دلار بنزین به قیمت جهانی وارد کشور گردید و دولت فقط از بابت بنزین وارداتی، حدود 600 میلیون دلار یارانه به مصرف اختصاص داد. با توجه به این که به رغم افزایش ظاهری قیمت بنزین از 45 تومان به 50 تومان، و کاهش واقعی قیمت آن با توجه به میزان تورم، واردات بنزین در سال 1381 از یک میلیارد دلار خواهد گذشت.
جالب آن که فقط یارانه بنزین وارداتی در سال 1380، معادل بودجه مورد نیاز برای اعطای وام 30 میلیون ریالی برای ایجاد 160 هزار فرصت شغلی جدید بوده است؛ حال آن که یارانه بنزینی که پیش‌بینی می‌شود در سال 1381 وارد شود، معادل بودجه مورد نیاز برای ایجاد حدود 200 هزار فرصت شغلی خواهد بود البته در مصرف بنزین وارداتی، این ثروت از دست می‌رود؛ حال آن که اختصاص آن به وام ایجاد اشتغال، موجب می‌گردد که با بازپرداخت اقساط وام مذکور، امکان ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتری فراهم شود.
زمینه‌های ایجاد اشتغال در اموری مثل کشاورزی، دامداری، مخابرات و خدمات رایانه‌ای، اطلاع‌رسانی، امور بهداشتی و درمانی، آموزشی و... نیز وجود دارد، که تأمین بودجه موردنیاز آن، علاوه بر مشارکت بخش خصوصی، فقط در صورت جابجایی ردیف‌های بودجه ممکن می‌باشد و انتظار می‌رود که دولت و مجلس شورای اسلامی با کاهش یارانه‌های اختصاص یافته به خدمات و کالاهای مصرفی (که امروزه ثروتمندان سهم بیشتری نسبت به فقرا در آن دارند و در مورد بنزین این نسبت 40 برابر است) و با تدوین و تصویب طرح هدفمند کردن یارانه‌ها، به این جابجایی در بودجه دست زده و از این طریق به حال معضلات کشور بپردازند.
در امر اختصاص بودجه به کارگاه‌های تولیدی و سایر موارد که به هدف ایجاد اشتغال صورت می‌گیرد، ضروری است اولویت به مناطق محروم، و شهرها و روستاهایی داده شود که در حال حاضر مهاجر فرست هستند. در این صورت، قدری از روند مهاجرت مردم به شهرهای بزرگ و از جمله تهران و حومه آن کاسته خواهد شد.
خلاصه محورهای مندرج در متن
ـ سود بانکی یک سال یارانه سوخت، معادل کل بودجه اشتغال است.
ـ یارانه هر ماه سوخت معادل بودجه ایجاد 300 هزار فرصت شغلی است.
ـ سالانه حدود یک میلیون و 700 هزار نفر به سن بالقوه فعال می‌رسند، حال آن که این رقم در پنج ساله 1375 تا 1380 سالانه حدود یک میلیون و 800 هزار نفر بوده است.
ـ سالانه بسیار بیشتر از یک میلیون فرصت شغلی مورد نیاز می‌باشد.
ـ ‌دولت باید منابع دیگری را برای ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر اختصاص دهد، زیرا طرح جدید، فقط 1300 هزار عدد...... از 2 میلیون و 200 هزار کارگاه کشور را شامل می‌گردد.
ـ یارانه حامل‌های انرژی سالانه معادل بودجه مورد نیاز برای اعطای وام اشتغال به بیش از 3 میلیون و 333 هزار فرصت اشتغال می‌باشد.
ـ یارانه هر ماه سوخت، معادل قریب به کل بودجه‌ای است که دولت برای ایجاد 300 هزار شغل پیش‌بینی کرده است.
ـ سود یارانه یک سال سوخت، سالانه معادل 20 هزار میلیارد ریال، یعنی معادل کل بودجه‌ای است که در سال 1381 برای ایجاد اشتغال اختصاص یافته است!
ـ باید قدرت خرید مردم را از طریق ایجاد اشتغال مولد و افزایش تولید و عمران و سازندگی تقویت کرد که توسعه پایدار را نیز موجب می‌گردد.
ـ یارانه بنزین وارداتی در سال 1380، حدود 600 میلیون دلار بوده است.
ـ با روال فعلی، واردات بنزین در سال 1381 از یک میلیارد دلار خواهد گذشت.
2 فقط یارانه بنزین وارداتی در سال 1380، معادل بودجه موردنیاز برای اعطای وام 30 میایون ریالی برای ایجاد 160 هزار فرصت شغلی بوده است.
ـ فقط بنزین وارداتی در سال 1381 معادل بودجه مورد نیاز برای ایجاد حدود 200 هزار فرصت شغلی خواهد بود.
2 یارانه هر 20 روز مواد سوختی و انرژی‌زا معدل بودجه مورد نیاز برای لغو خودگردانی بیمارستان‌ها است.
ـ سود سالانه یک سال یارانه سوخت، معادل چهار برابر بودجه مورد نیاز برای رفع خودگردانی بیمارستان‌ها است.
ـ ایجاد اشتغال در زمینه‌هایی مثل کشاورزی، دامداری، مخابرات و خدمات رایانه‌ای و اطلاع‌رسانی، بهداشتی و درمانی، آموزشی و... از جمله زمینه‌هایی است که امکان ایجاد اشتغال در آن وجود دارد.
ـ فقط با هدفمند کردن یارانه‌ها است که بودجه مورد نیاز برای حل معضل اشتغال ایجاد خواهد گردید.
ـ مناطق محروم و شهرها و روستاهای مهاجر فرصت باید در اولویت اخذ وام اشتغال قرار گیرند تا روند مهاجرت به شهرهای بزرگ و از جمله تهران کاسته شود.