صلح اعراب و اسرائیل آری یا نه؟!

ترجمه: نادر مازوجی

رهبران عرب در پایان اجلاس دو روزه اخیر در ریاض پایتخت عربستان طرح صلح پیشنهادی خود را که در اجلاس بیروت در سال 2002 به تصویب رسانده بودند، مورد تأیید دوباره قرار دادند.

رهبران عرب در اجلاس بیروت از طرحی حمایت کردند که طبق آن در صورت عقب‌نشینی اسرائیل به مرزهای قبل از جنگ چهارم ژوئن 1967، تمام کشورهای عربی با آن روابط دیپلماتیک برقرار می‌کنند. این طرح توسط ملک عبدالله پادشاه کنونی عربستان سعودی که در آن زمان ولیعهد عربستان بود، تهیه شده و سران عرب با تغییر برخی بندهای آن، این طرح را تصویب کردند.

آریل شارون نخست‌وزیر سابق اسرائیل این طرح را که به طرح صلح عربی شهرت یافته رد کرد و عقب‌نشینی یکجانبه از برخی مناطق اشغالی کرانه باختری و نوار غزه را به عنوان طرحی جایگزین در برابر آن، در دستور کار دولت خود قرار داد. اما این طرح اسرائیل را که شارون به دلیل بیماری و کناره‌گیری از قدرت نتوانست آن را ادامه دهد، ایهود اولمرت جانشبن شارون در دستور کار خود قرار داد و قصد ادامه آن را داشت که درگیری‌های پراکنده میان اسرائیل و گروه‌های فلسطینی و همچنین جنگ 33 روزه تابستان میان اسرادیل و حزب‌الله لبنان، عملاً طرح یکجانبه اسرائیل را از اعتبار ساقط کرد. از آن به بعد مقام‌های اسرائیلی از ضرورت تغییر موضع اسرائیل در برابر طرح صلح عربی سخن به میان آوردند.

البته به این شرط که این طرح به پیش‌نویس تهیه شده از سوی ملک‌عبدالله باز گردد و برخی جزئیات آن نیز اصلاح شود. در طرح ملک‌عبدالله بر عقب‌نشینی اسرائیل از سرزمین‌های اشغالی 1967 در برابر عادی‌سازی روابط همه کشورهای عربی با اسرائیل تأکید شده بود، اما رهبران عرب حق بازگشت تمام آوارگان فلسطینی به زادگاه خود را نیز به آن اضافه کردند. همین بند اضافه شده، پذیرش طرح صلح عربی را برای اسرائیل سخت کرده است، زیرا هیچ یک از جناح‌های اسرائیلی موافق بازگشت آوارگان فلسطینی به زادگاه خود نیستند.

اسرائیل ادعا می‌کند که بازگشت آوارگان فلسطینی سبب به هم خوردن ترکیب جمعیتی اسرائیل خواهد شد و به همین دلیل خواهان اسکان آنها در محدوده کشور آینده فلسطینی و سایر کشورهای عربی شده است. اما در مقابل، فلسطینی‌ها با تکیه بر قطعنامه 194 سازمان ملل خواهان به رسمیت شناخته شدن حق بازگشت آوراگان از طرف اسرائیل هستند.

به هر حال چنانچه رهبران عرب بر موضع خود در زمینه حق بازگشت آوارگان فلسطینی پافشاری کنند، احتمال شکست طرح صلح عربی همچون بسیاری دیگر از طرح‌های صلح در منطقه وجود دارد. اما سوال مهمی که مطرح است اینکه آیا امکان صلح میان اسرائیل و اعراب وجود دارد؟ پاسخ «نه» است، زیرا درک اعراب و اسرائیل از صلح متفاوت است و دیدگاه اسرائیل در این خصوص مبتنی بر مواضع انگلیس در گذشته و آمریکا در حال حاضر است. صلح از دیدگاه آمریکا به معنی صلح میان اعراب و اسرائیل نیست، بلکه صلحی است که آمریکا بر کشورهای عربی تحمیل می‌کند و اگر این مسأله مربوط به فلسطینی‌ها باشد چه بسا بسیار ساده‌تر می‌باشد.

محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و پیش از او نیز یاسر عرفات رهبر فقید فلسطین آنچه را که در خصوص آمادگی برای به رسمیت شناختن اسرائیل و گفت‌وگو با آن لازم بوده، به این رژیم ارائه کرده‌اند و حتی فراتر از آن رهبران عرب در نشست بیروت همین معیارها را ارائه کردند، اما نتیجه آن شد که اسرائیل و آمریکا به طرح صلح اعراب در بیروت در سال 2002 اعتنایی نکردند و این امر، سران عرب را بر آن داشت تا بار دیگر پس از پنج سال و در اجلاس ریاض در سال جاری میلادی مفاد این طرح را تکرار و بر آن تأکید کنند.

آمریکا و اسرائیل به این طرح توجه نمی‌کنند، زیرا در وهله نخست خواستار به رسمیت شناخته شدن اسرائیل از سوی اعراب و در مرحله دوم خواستار انجام تغییرات گسترده در نظام کشورهای عربی قبل از هرگونه صلح همانند آنچه که در عراق به وقوع پیوست، هستند. آنچه که در عراق رخ داد بخشی از روند صلح اسرائیلی- آمریکایی بود و هیچ‌کس نمی‌داند که چه زمان نوبت اجرای روندی مشابه در سوریه، مصر، الجزایر و غیره است. اسرائیل و آمریکا تا زمانی که حماس و حزب‌الله لبنان پابرجا و مسلح باشند و تا زمانی که موانعی در میان ملت‌های عربی احساس کنند، قائل به انجام صلح نیستند. آنچه را که اسرائیل به دنبال آن برای تحقق روند صلح است، تسلیم کامل کشورهای عربی در برابر اسرائیل و وقوع جنگ داخلی در لبنان، فلسطین، عراق، سوریه و غیره است.

رهبران عرب باید بدانند که اسرائیل می‌داند آنچه را که می‌خواهد، آنچه که این رژیم خواهان آن است، نه موضع آوارگان فلسطینی، نه مسأله قدس و نه مسائل دیگر از این قبیل است، بلکه تسلیم دولت‌ها و رهبران عرب و در نهایت تحقق صلحی صهیونیستی- آمریکایی می‌باشد. واقعیت آن است که تحقق صلح به جز تحقق این معیارها، غیر قابل قبول است و از نظر آمریکا محلی از اعراب ندارد.

آمریکا و اسرائیل خواهان صلح با اموات، شهرهای ویران شده و بازماندگان جنگ اعم از مسلمانان شیعه و سنی و یهودیان هستند و نمی‌خواهند با زنده‌هایی که از وطن، آزادی، وحدت، کرامت و حقوق مشروع سخن می‌گویند صلح کنند. در پایان باید تأکید کرد که مصلحت اسرائیل نه در تحقق صلح بلکه در بزرگ جلوه دادن اوهام و خلط مفاهیم و اینکه کلید تمام امور در دست ضعفا و سرسپردگان باشد، است.