«اجلاس شرم‌الشیخ»

ابوالقاسم قاسم‌زاده

قرار است دو نشست به صورت همزمان با عنوان نشست کشورهای همسایه عراق و کشورهای صنعتی به نام جی هشت با تعریف "تعهد بین‌المللی درباره عراق" در شرم‌الشیخ مصر در پایان اردیبهشت ماه یا اوایل خردادماه جاری، برگزار شود، دولت مصر بطور رسمی از ایران برای حضور در این دو نشست دعوت کرده است. از امروز آقای "نوری مالکی" نخست وزیر عراق، به چند کشور عربی سفر می‌کند تا زمینه‌های تشکیل این نشست با شرکت همه کشورها را فراهم کند.

او ابتداء از مصر و سپس عربستان، اردن، سوریه دیدار خواهد کرد. برای این نشست دستور کار گوناگونی تهیه شده است از جمله بررسی و پی‌گیری مصوبات نشست گذشته در بغداد که در سطح پائین‌تر از نمایندگان سیاسی کشورها تشکیل شد. موضوع "امنیت" و کمک‌های مالی به عراق، همچنین آینده صادرات نفتی این کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. دولت عراق تلاش دارد تا در شرایط بحران‌زده کنونی از طریق این نشست هم راهکارهای همکاری همه کشورهای شرکت‌کننده با خود و هم ایجاد تعهد در همکاریهای امنیتی را فراهم آورد.

از نظر تبلیغی در رسانه‌های غربی و منطقه، موضوع شرکت همزمان وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در نشست شرم‌الشیخ موضوع روز و خبرسازی شده است. ایران هنوز بطور رسمی اعلام نکرده که در این نشست شرکت خواهد کرد. در چند روز گذشته با نظری که معاون بین‌الملل وزارت خارجه ما و شرط شرکت با آزادی پنج مقام ایرانی که از سه ماه پیش در اربیل کردستان عراق توسط آمریکایی‌ها به گروگان گرفته شده‌اند و رد بلافاصله این شرط توسط آمریکایی‌ها، سپس اعلام نظر سخنگوی دولت آقای احمدی‌نژاد از توجه ویژه دولت به اجلاس شرم‌الشیخ و در نهایت اظهارنظر وزیر خارجه آقای منوچهر متکی که "موضوع شرکت ایران در کنفرانس در دست بررسی است و زود است که درباره شرکت تهران در نشست شرم‌الشیخ مصر اظهارنظر و تصمیم‌گیری شود."

در اغلب رسانه‌ها، نشانه‌های عدم هماهنگی در میان مسئولین سیاسی و وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران تلقی شده است. اینگونه خوراک خبری که مسئولین مهم سیاسی به رسانه‌های منطقه‌ای و غربی می‌دهند، حاصلی جز تشدید جنگ روانی آنها علیه ما و یا بهره‌گیری در نمایش آشفتگی در تهران برای توجه افکار عمومی، ندارد. واقعاً در کجا و کی باید با تدبیر و هماهنگی بیشتر، بخصوص در انعکاس اخبار سیاست خارجی برخوردار باشیم که برای رسانه‌های مخالف خوراک مناسب تهیه نکنیم!

از سوی دیگر وزیر خارجه عراق بر ضرورت مشارکت تمامی کشورهای همسایه عراق در نشست شرم‌الشیخ مصر تأکید کرده و آن را در کمک به حل مشکلات عراق مؤثر دانست. هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق گفت، نقش ایران در حل مشکلات منطقه کلیدی و مهم است و هیچکس نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد. عراق انتظار پاسخ مثبت از دولت ایران جهت مشارکت در این کنفرانس را دارد.

بر این گفته‌ها، سخنان خانم رایس وزیر خارجه آمریکا را باید افزود که کنفرانس در مصر را مهم خوانده و دیدارش با وزیر خارجه ایران را در صورت امکان رد نکرده است. از مجموعه این گزارش‌ها برمی‌آید که این کنفرانس سیاسی، همچون بازی فوتبال، یک متن دارد، همچنین حاشیه بسیار نیز، حاشیه آن خوراک تبلیغاتی است که حداقل چند هفته مانده به تشکیل کنفرانس در صدر اخبار و گزارش‌های رسانه‌ای قرار گرفته‌، علی‌الخصوص امکان دیدار وزیر خارجه ایران و آمریکا دور یک میز، عناوین روزنامه‌ها شده است.

در فضای بحران‌زده خاورمیانه و افزایش موج ترور و تخریب در عراق، نشست شرم‌الشیخ مورد توجه و نگاه بسیاری از محافل سیاسی در اروپا و آمریکا قرار گرفته است. ترکیه، ایران، سوریه، اردن و عربستان، آیا بصورت نگاهی همآهنگ و در کلیت همراه در این کنفرانس ظاهر خواهند شد و یا تفاوت دیدگاههای آنها، خود خوراک مناسبی برای آمریکایی‌ها فراهم خواهد آورد؟ روسیه با در نظر گرفتن شرایط جدید از سردی روابط‌اش با آمریکا، در شرم‌الشیخ چگونه ظاهر خواهد شد و آیا سعی خواهد کرد تا دولت جرج بوش را در پایان دوره‌اش مورد نقد قرار دهد و مسئول هرج و مرج در خاورمیانه معرفی کند. چین که به نفت و عبور انرژی از خلیج‌فارس اهمیت ویژه می‌دهد در این بازی سیاسی برای منافع خود و نزدیک‌تر ساختن روابط سیاسی‌اش با اعراب، بخصوص دولت سعودی، چگونه در کنفرانس مصر اعلام نظر خواهد کرد. آینده عراق به آینده خاورمیانه و آینده روابط کشورهای اروپایی، آمریکا، روسیه و چین در این منطقه گره خورده است. عراق امروز قلب بحران در خاورمیانه شده است که امتداد آن بسیاری از محاسبات سیاسی و اقتصادی را برهم خواهد زد. در حالیکه هیچ نسخه روشن و فوری برای خاموش کردن این بحران و گشودن چتر امنیتی برای عراق دیده نمی‌شود.

البته همه نگرانند، اما آیا کاری هم خواهند کرد!؟ یا امتداد این بحران و کشتار مردم عراق و همچنان خارج نگهداشتن این کشور از "مدار قدرت" در دستور کار آمریکا و اسرائیل است. اسرائیلی‌ها همچنان معتقدند که هژمونی آنها بر منطقه تنها از طریق خارج ساختن کشورهای اسلامی منطقه از مدار قدرت و تشدید ضعف‌ها آنها، امکان‌پذیر خواهد بود.

بهرحال کنفرانس شرم‌الشیخ با در نظر گرفتن مجموعه شرایط کنونی منطقه و بخصوص عراق، بسیار حائز اهمیت است و می‌تواند راهی برای آینده براساس مصالح و منافع کشورهای اسلامی منطقه، علی‌الخصوص عراق باز کند، که در آن روش مذاکره بجای تهدید و تخفیف بحران‌ها از طریق توافق‌های سیاسی ارزیابی و بکار گرفته شود.