چنی دست به دامان اعراب

علی تتماج

دیک چنی معاون رئیس جمهور آمریکا دیروز برای سفری دوره‌ای وارد خاورمیانه گردید.

وی که برای دومین بار طی سال جدید میلادی به منطقه می‌آید، حضور در امارات، عربستان، اردن و مصر را در دستور کار قرار داده است. معاون بوش که بسیاری وی را طراح معادلات آمریکا در خاورمیانه (بویژه جنگ عراق) می‌دانند در حالی به رایزنی در خاورمیانه می‌پردازد که:

1- محور اصلی سیاست‌های دولتمردان ایالات متحده را تحولات عراق و چگونگی خروج از آن تشکیل می‌دهد.

این تلاش‌ها در حالی صورت می‌گیرد که اولا آمریکا طرح‌هایی برای مشارکت کشورهای عربی در عراق تدوین نموده و در ماه‌های اخیر براساس اجلاس های مصر، اردن و کویت برای تحقق آن تلاش می‌کند.

ثانیا از اجلاس شرم‌الشیخ به عنوان بزرگترین اجلاس بین‌المللی کمک به عراق، مدت زیادی نمی‌گذرد در حالی که آمریکا تلاش دارد تا با عنوان بررسی و اجرای مفاد بیانیه اجلاس خود را پیشرو در حل بحران‌های عراق و بعضا سایر کشورها را به کم‌کاری در این زمینه متهم نماید. ثالثا به دلیل سیاست‌های غلط آمریکا در عراق، بسیاری از کشورهای عربی مخالف اقدامات و سیاست‌های آن گردیده‌اند. این مهم را می‌توان در نحوه برخورد عربستان با دولت مالکی و آینده عراق مشاهده نمود (عربستان از پذیرش مالکی خودداری کرده و آن را دولتی ناتوان دانسته است)، بر این اساس چنی تلاش دارد تا با حضور در چهار کشور اصلی جهان عرب به نوعی رضایت کشورهای عربی را برای پذیرش و اجرای اهداف آمریکا در عراق جلب نماید.

در این میان اجرای هر چند ظاهری برخی مفاد اجلاس شرم‌الشیخ، بهبود روابط عربستان و عراق عدم مداخله اعراب در امور بغداد و مقابله آنها با نیروهای واردشونده به این کشور، در اولویت قرار دارد. این در حالی است که وی با تکرار اتهامات علیه ایران سعی خواهد نمود تا اعراب را به سمت آمریکا سوق دهد هر چند که تاکنون مخالفت اعراب با این گمانه‌زنی‌های واهی مانع از اجرای این توطئه آمریکا برای تیرگی روابط اعراب و ایران شده است.

2- از اهداف کلان آمریکا در خاورمیانه بررسی پرونده سرزمین‌های اشغالی فلسطین است. سفر چنی به عربستان، مصر، اردن و امارات را که تشکیل‌دهندگان کمیته چهارجانبه عربی برای اجرای طرح روند سازش (طرح اعراب) می‌باشند در این راستا اجرا می‌گردد. وی تلاش دارد تا در رایزنی‌های خود این کشورها را به تشریع روند سازش، استمرار تحریم‌های دولت فلسطین تا پایان یافتن انتفاضه، عدم اعمال فشار بر رژیم صهیونیستی در شرایط کنونی که این رژیم در بحران شدید سیاسی قرار دارد و... از اهدافی می‌باشند که چنی در قبال سرزمین‌های اشغالی فلسطین پی‌گیری می‌‌کند.

البته این امر قابل ذکر است که طی روزهای آینده نشست کمیته چهارجانبه سازمان ملل (آمریکا، اروپا، روسیه و سازمان ملل) و کمیته چهار جانبه عربی در بروکسل گردهم می‌آیند که چنی برای هماهنگ‌سازی اهداف آنها (با محوریت اعمال فشار بر فلسطینیان) بپردازد.

3- بررسی پرونده هسته‌ای ایران و تحریک اعراب برای مقابله با آن، تخریب روابط ایران و کشورها عربی برای تحقق اهداف بلند مدت آمریکا، تحولات لبنان و یافتن راه‌کاری برای حل آن (مداخله برای استمرار روند بحران)، برنامه هسته‌ای کره شمالی، ایجاد شرایط برای سفر آتی بوش به خاورمیانه، ایجاد رقابت تسلیحاتی در منطقه (اهداف لبنان با امضای قراردادهای نظامی و اجرای وعده‌های رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا) و... را می‌توان از دیگر اهداف چنی از سفر به خاورمیانه ارزیابی کرد.

4- نکته مهم آنکه کاخ سفید همچنان در تقابل با کنگره آمریکا قرار دارند. آنها از یک سو باید توجیهاتی برای طرح‌های ارائه شده به کنگره اعلام دارند (اعزام نیرو و تدوین بودجه برای عراق)، از سوی دیگر برای تحرکات دموکرات‌ها به حفظ موقعیت خود به عنوان منجی صلح و اهداف ایالات متحده در خارج از خانه بپردازند.

بر این اساس چنی بر آن است تا در سفر به خاورمیانه اولا از تحرکات یک جانبه دموکرات‌ها برای صلح خاورمیانه جلوگیری نموده و همچنان خود را مجری طرح معرفی نماید ثانیا با تکیه بر درخواست کشورهای عربی مبنی بر لزوم نیروهای خارجی در عراق، رضایت کنگره را برای تصویب بودجه درخواستی جلب نمایند.

در نهایت می‌توان گفت که سفر چنی به خاورمیانه مانند سفرهای اخیر سایر مقامات آمریکا (رایس گیتس) نه در چارچوب مواضع مقتدرانه برای القای خواسته‌های آمریکا به منطقه بلکه برگرفته از چالش‌های آنها است که کاخ سفید را وادار می‌سازد تا با دادن امتیازاتی به منطقه از تشدید سقوط منافعش در خاورمیانه جلوگیری نماید. این اقدام با محوریت عراق، فلسطین اشغالی، لبنان و تخریب روابط اعراب و ایران اجرا می‌شود.

با تمام این تفاسیر نارضایتی مردم منطقه از عملکردهای ایالات متحده، تاکید مخالفان کاخ سفید بر دگرگونی در ساختار سیاست خارجی، اصرار کشورهای شرکت‌کننده در نشست شرم‌الشیخ بر ناکارآمدی اشغالگران عراق، عواملی هستند که بر سفر چنی تاثیر نامطلوب گذارده تا کاخ سفید شکستی دیگر را در سفر به خاورمیانه تجربه نمایند در حالی آنها در تبلیغات خود چنان وانمود می‌سازند که سفری موفق را به پایان رسانده‌اند.