در انقلاب مصر چه گذشت؟

به گزارش فارس، روزنامه لبنانی السفیر در تشریح انقلاب مصر در روزهای گذشته نوشت: همه چیز با یک تظاهرات کلید خورد، اما این تظاهرات به مناطق دیگر مصر هم کشیده شد و به یک انقلاب و آنگاه به نوعی عصیان و نافرمانی مدنی انجامید تا جاییکه حکومت تا مرز از دست دادن کنترل اوضاع کشور پیش رفت، اینجا بود که "حسنی مبارک " رئیس جمهور مخلوع مصر حاضر شد پرچم سفید را بالا ببرد و قدرت را رها کند، اما این اتفاق چگونه رخ داد؟
تاکنون اطلاعات دقیقی پیرامون این مسأله در دست نیست، اما کاملا روشن است که با اوج‌گیری تظاهرات میلیونی، پیوستن بسیاری از استانهای مصر به انقلابیون و آغاز هفته سوّم اعتراضات گسترده، نشانه‌های شروع نافرمانی مدنی در ساعت سه بعد از ظهر روز چهارشنبه نهم فوریه جاری، آشکار شد و همزمان اعتصاب‌های متعدد نیز ده‌ها نهاد دولتی را در برگرفت.
در روز پنج‌شنبه دهم فوریه، شمال، جنوب و شمال شرق مصر و به ویژه مرکز قاهره شاهد اوج‌گیری اعتصاب‌ها و تظاهرات مردمی بود تا جاییکه بر اساس گزارش‌های ارسالی منابع مطلع به روزنامه السفیر، خروج مبارک قطعی و تمام شده به نظر می‌رسید.
با آنکه انفجار اوضاع در مصر، کاملا روشن به نظر می‌رسید اما اعلام خبر برگزاری جلسه شورای عالی نیروهای مسلح در ساعت پنج بعد از ظهر پنجشنبه گذشته، بسیار غافلگیر کننده بود، بویژه آنکه تلویزیون مصر این خبر را به همراه تصاویری از جلسه مذکور، پخش کرد؛ تصاویری که در آن خبری از حضور فرمانده کل نیروهای مسلح یعنی حسنی مبارک و معاونش سرلشکر عمر سلیمان نبود. پس از پخش بیانیه چهار سطریِ شماره یک که بیانگر اعلام حمایت نیروهای مسلّح از مردم و مشروعیت خواسته‌های آنان بود، گمانه‌زنی‌ها و تحلیل‌ها آغاز شد و تظاهرات کنندگان میدان التحریر پس از شنیدن این گمانه زنی ها و تحلیل‌ها تصوّر کردند که کار حکومت تمام شده است. در همین حال به نظر می‌رسید که نیروهای مسلّح علیه مبارک کودتا کرده‌اند، چرا که وی در جلسه آنها حضور نداشت و بیانیه شماره یک هم انقلاب مردم مصر برای سرنگونی مبارک را مشروع قلمداد کرده بود.
پس از آنکه تلویزیون مصر از سخنرانی قریب‌الوقوع مبارک خبر داد، تصوّر کودتا تا حدّی به حاشیه رفت و این تلقّی به وجود آمد که مبارک با فشار ارتش و در چارچوب مشروعیت انقلاب مردم مصر از قدرت کناره‌گیری خواهد کرد، هر چه زمان می‌گذشت پیش‌بینی‌ها نیز تنها در همین جهت یعنی کناره‌گیری مبارک ادامه پیدا می‌کرد، به ویژه آنکه ارتش تصمیم داشت تا همان روز، دومین بیانیه خود را هم منتشر کند. همچنین "ضیاء رشوان " تحلیلگر سیاسی مرکز پژوهش‌های سیاسی و استراتژیک الأهرام با استناد به اظهارات "حسام بدراوی " دبیر کل حزب حاکم مصر، از کناره‌گیری قریب‌الوقوع مبارک خبر داده بود، نخست‌وزیر مصر هم در اظهاراتی همین موضوع را مطرح کرده بود و برخی منابع سیا نیز از کناره‌گیری مبارک خبر داده بودند.
با این همه، سخنرانی مبارک که در ساعات پایانی پنجشنبه شب گذشته پخش شد، هیچ سنخیّتی با پیش‌بینی‌های تحلیلگران نداشت، چرا که وی بر عدم کناره‌گیری از قدرت، تأکید کرد و در مقابل اختیاراتش را به عمر سلیمان واگذار نمود. اینجا بود که انقلاب مردمی به اعلامیه‌ای سراسر خشم و اعتراض، تبدیل شد که تا صبح، خواب را در چشمان تر مصری‌ها شکست و به اوج گیری مجدد و خطرناک تظاهرات و اعتصاب در بامداد جمعه 11 فوریه انجامید، این در حالی بود که همگان در انتظار پخش دومین بیانیه نیروهای مسلّح بودند، بیانیه‌ای که نیروهای مسلح، بارها اعلام قریب‌الوقوع آن را از طریق پیامک به اطلاع مصری‌ها رسانده بودند.
این بیانیه که در ظهر روز جمعه پخش شد، بار دیگر امید مصری‌ها را به ناامیدی تبدیل کرد و با وجود تأکید بر تعهد نیروهای مسلّح به لغو حالت فوق‌العاده، اصلاح قانون اساسی، برگزاری انتخابات سالم و عدم تعقیب تظاهرکنندگان، ادامه وضعیت موجود را که توسط مبارک اعلام شده بود، مورد تأیید قرار داد. پس از پخش این بیانیه، صدای تظاهرات جای جای مصر را در بر گرفت تا آخرین امید برای کنار زدن مبارک نقش بر آب نشود، امیدی که تحقق آن، با وجود تظاهراتها و اعتراضات گسترده مردمی، غیرممکن به نظر می‌رسید.
در این لحظات که ناامیدی و اصرار در دلها موج می‌زد و موضع ارتش در هاله‌ای از ابهام و - به قول «رشوان» - دستپاچگی قرار گرفته بود، عمر سلیمان حدود ساعت شش عصر در صفحه تلویزیون ظاهر شد و با چهره‌ای درهم، کناره‌گیری مبارک و سپردن اداره کشور به شورای عالی نیروهای مسلّح از سوی او را اعلام نمود.
آقای رشوان در گفت‌وگو با روزنامه السفیر اعلام کرد که نیروهای مسلّح به عکس گمانه‌زنی های موجود، مبارک را به کناره‌گیری از قدرت وادار نکردند، وی تصریح کرد: ارتش کاملا به مبارک وفادار بود و تصمیم مبارک برای کناره‌گیری از قدرت با توافق وی و ارتش صورت گرفت.
"طلعت مسلم "سرلشکر بازنشسته ستاد جنگ نیز این تحلیل را می‌پذیرد و می‌گوید: دو طرف با هم توافق کرده بودند که در صورت خارج شدن اوضاع از کنترل، نیروهای مسلّح اداره کشور را در دست گیرند. وی در مصاحبه با روزنامه السفیر گفت: پس از انتشار بیانیه شماره یک توسط نیروهای مسلّح در عصر پنج شنبه و برگزاری جلسه شورای عالی نیروهای مسلّح در غیاب مبارک و معاونش، برخی گمان کردند که کودتا صورت گرفته است در حالی که اینگونه نبود بلکه نیروهای مسلّح بر اساس توافق مذکور، به وظیفه طبیعی خود در اداره امور کشور عمل کردند. وی افزود: به نظر می‌رسد که آنچه اتفاق افتاد نه تضادّ نیروهای مسلّح با مبارک که اختلاف آنها با وی را نشان می‌دهد.
این در حالی است که برخی منابع مطّلع به روزنامه السفیر اطلاع دادند که حوادث پنجشنبه گذشته و پیام‌های متناقض آن، به علت توافق همه بر سر استعفای مبارک رخ داد و وی دو بار پیش از این آمادگی خود را برای کناره‌گیری از قدرت اعلام کرده بود، اما هر بار در لحظات آخر از تصمیم خود منصرف می‌شد». این منبع افزود: پس از آنکه ناآرامی‌ها بالا گرفت و می‌رفت تا اوضاع از کنترل خارج شود مبارک، موافقت خود را برای استعفا اعلام کرد و شورای عالی نیروهای مسلّح نیز بر همین اساس، بیانیه شماره یک خود را صادر کرد، اما مبارک برای بار سوّم از تصمیم خود منصرف شد.
بر اساس گزارش این منبع، برخی فشارها در داخل کاخ ریاست جمهوری باعث شد تا مبارک هربار از تصمیم خود مبنی بر استعفا منصرف شود، اما خشم مردم از سخنرانی پنجشنبه شب مبارک و بالا گرفتن تظاهرات در بامداد جمعه، همگان را بر آن داشت تا کناره‌گیری مبارک از قدرت را بپذیرند، بر اساس گزارش منبع مذکور، در مرحله بعد نیروهای مسلّح به تظاهرات کنندگان اجازه دادند به سمت ساختمان رادیو و تلویزیون در مرکز قاهره و کاخ ریاست جمهوری در منطقه «مصر جدید» واقع در شمال قاهره، حرکت کنند. آقای رشوان در تحلیل بیانیه شماره دو نیروهای مسلّح که با هدف آرام کردن اوضاع منتشر شد و در این زمینه توفیقی نیافت، می‌گوید: این بیانیه تنها برای وقت‌کشی صادر شد و مبارک تصمیم نهایی خود برای استعفا را در اثنای صدور این بیانیه اتخاذ کرده بود.