تاریخچه اینترنت در ایران

آشنایی ایرانیان با پدیده‌ای به نام «اینترنت» به حدود هشت سال پیش باز می‌گردد.
این پدیده را نخستین بار یک مؤسسه تحقیقاتی در امور فیزیک و ریاضی به جامعه ایران معرفی کرد اما اینترنت خیلی سریعتر از آنچه تصور می‌رفت راه خود را به داخل جامعه و درون خانه‌ها باز کرد.
چند سال پیش از معرفی اینترنت به ایرانیان، کامپیوتر راه خود را به خانه‌ها باز کرده بود و در نتیجه زمینه مساعدی برای توسعه استفاده از اینترنت وجود داشت.
اینترنت در سال‌های نخست ورود به ایران، بسیار پرهزینه بود (بخاطر تعداد کم کاربران و هزینه‌های بالای راه‌اندازی امکانات ارتباطی) اما بتدریج و با افزایش تعداد کاربران، هزینه دسترسی به اینترنت رو به کاهش گذاشت و اکنون شاید ایران در بین کشورهای منطقه سهل‌الوصول‌ترین امکان‌های ارتباطی را برای کاربران فراهم کرده است.
موضوع دیگری که به توسعه سریع اینترنت در ایران کمک کرد، همزمان شدن ورود آن به ایران با تحولاتی بود که در درون جامعه ایران شروع به شکل‌گیری کرده بود.
ایران در دهه 1990 میلادی آهسته آهسته از حالت بسته‌ای که بعد از پیروزی انقلاب در آن حاکم شده بود خارج می‌شد و در این میان، اینترنت راهی آسان را برای متصل شدن به جهان خارج فراهم کرد.
این پدیده که ابتدا در مراکز پژوهشی، دانشگاهی و اقتصادی مورد استفاده قرار گرفت، برای نخستین‌بار در سال 1997 رسماً وارد عرصه سیاسی شد.
دو رقیب اصلی انتخاباتی در انتخابات ریاست جمهوری سال 1997 برای خود سایت‌هایی در شبکه اینترنت به راه انداخته و به تبلیغات پرداختند.
البته در خارج از ایران، ایرانیان زیادی پیشتر، با راه‌اندازی سایت‌های گوناگون، استفاده‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را از اینترنت آغاز کرده بودند.
دسترسی به اینترنت در ایران
دسترسی به اینترنت در ایران برای کاربران عادی اکنون عمدتاً از طریق خط تلفن امکان‌پذیر است و به چند طریق انجام می‌شود.
آسان‌ترین راه برای وصل شدن به اینترنت، خرید کارت‌های ویژه اینترنت است.
این کارتها در واقع در برگیرنده یک «نام کاربر» و «اسم رمز» هستند که خریدار با وارد کردن آنها به کامپیوتر خود و اتصال کامپیوتر به خط تلفن می‌تواند به اینترنت وصل شود.
برای استفاده از این کارت‌ها نیازی به ثبت نام در شرکت ارایه دهنده خدمات یا نصب نرم‌افزار ویژه‌ای نیست و نرم‌افزارهایی که همراه سیستم‌های عامل ویندوز است، برای راه‌اندازی آن کفایت می‌کند.
این کارت‌ها محدودیت زمانی دارند و در واقع یک نوع کارت اعتباری برای استفاده از اینترنت هستند.
کارت‌های موجود در بازار ایران از 10 ساعته به بالا هستند و مصرف کننده می‌تواند پس از پایان زمان خریداری شده، کارت جایگزین را از کتابفروشی‌ها، نرم‌افزار فروشی‌ها، دکه‌های روزنامه‌فروشی و حتی بعضی از خرازی‌ها خریداری کند.
قیمت این کارت‌ها که ده‌ها نمونه از آن در بازار وجود دارد از 2500 تومان تا 5000 تومان برای 10 ساعت در نوسان است.
به بیان دیگر دسترسی به اینترنت در ایران به ازای هر ساعت 250 تومان به بالا امکان‌پذیر است که هزینه‌ای ناچیز در مقابل سایر هزینه‌ها و قابل تأمین برای اکثر طبقات شهرنشین (حداقل برای تمام کسانی که قدرت خرید یک دستگاه کامپیوتر را دارند) است.
در عین حال ویژگی دیگر این کارت‌ها این است که هویت کاربر را برملا نمی‌سازند و هیچ دستگاهی قادر به شناسایی کاربرانی که با استفاده از این کارت‌ها وارد شبکه اینترنت می‌شوند نیست.
همین ویژگی به کاربران اجازه می‌دهد آزادانه و بدون نگرانی از عواقب بعدی، به سایت‌های مختلف سر بزنند (به این شرط که آدرس توسط عرضه کنندگان خدمات قفل نشده باشد).
راه‌های دیگری نیز برای ورود به شبکه اینترنت وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به ثبت نام در شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی اشاره کرد که روشی قدیمی است و پس از معرفی کارت‌های اینترنتی، از تقاضا برای آن کاسته شده است.
ویژگی این روش این است که شرکت عرضه کننده خدمات (آی.اس.پی) می‌تواند تمام آدرس‌هایی را که کاربران وارد آن می‌شوند، ثبت کند.
این روش تا چند سال قبل تنها راه ارتباط با اینترنت بود.
روش دیگر برای استفاده از اینترنت در ایران، مثل بسیاری دیگر از نقاط جهان، مراجعه به «کافی‌نت»هاست.
«کافی‌نت»ها نیز با وجود اینکه چند ماه قبل تعداد زیادی از آنها توسط نیروی انتظامی بسته شدند، هنوز به فعالیت در گوشه و کنار شهرهای بزرگ ادامه داده و به مردم خدمات می‌دهند.
البته کافی‌نت‌ها در ایران ابتدا بیشتر از این لحاظ مورد توجه مردم قرار گرفتند که خدمات تلفنی ارزان قیمتی را برای مکالمه با خارج از کشور برقرار می‌کردند.
این خدمات کماکان در برخی کافی‌نت‌ها ارایه می‌شود. اما استفاده از نامه الکترونیکی دیگر خدمتی است که به سرعت در بین مردم ایران و بویژه برای ارتباط با خارج، گسترش یافت.
اما در عین حال، اینترنت، دسترسی آسان و سریع مردم ایران را به دنیایی از اطلاعات باز کرده است.
جست‌وجوی یک موضوع در اینترنت به امری عادی در بین طبقات تحصیلکرده تبدیل شده است.
بسیاری از مردم می‌دانند که برای یافتن پاسخ بسیاری از سؤال‌ها، از مسایل علمی گرفته تا شرایط مهاجرت به کشورهای مختلف و مسائل سیاسی می‌توانند به اینترنت مراجعه کنند.
تب اینترنت تازه در ایران شروع شده و گروه‌های مختلف رفته رفته راه‌های کاربرد این ابزار قرن جدید را باز می‌یابند.
قوه قضاییه و اینترنت
قوه قضاییه هنوز برای رویارویی با اینترنت راه عملی نیافته است.
البته برخی مقام‌های این قوه چند ماه قبل اعلام کردند که قانون مطبوعات را در مورد سایت‌های اینترنتی نیز اعمال خواهند کرد اما عملاً چنین کاری صورت نگرفته است.
تاکنون تعدادی از گروه‌های سیاسی که انتشار روزنامه‌های وابسته به آنها به دستور قوه قضاییه ممنوع شده، انتشار اینترنتی روزنامه را که اصطلاحاً «روزنت» خوانده می‌شود و فعلاً نیازی به دریافت مجوز ندارد، آغاز کرده‌اند و با سهولت به انتشار مطالب خود می‌پردازند.
ضریب نفوذ پیام‌های اینترنتی در ایران
ایران اگر چه هنوز جامعه‌ای سنتی است، اما با توجه به جوانی جمعیت و تعداد زیاد جوانان تحصیلکرده که با اینترنت آشنایی دارند، به نظر می‌رسد اینترنت می‌تواند رسانه‌ای تأثیرگذار در این جامعه تلقی شود.
با توجه به اینکه کاربران اینترنت را در ایران عمدتاً افراد تحصیلکرده تشکیل می‌دهند و این افراد در میان خانواده‌ها و گروه‌ها از تأثیرگذاری زیادی برخوردارند، می‌توان گفت که ضریب نفوذ اطلاع‌رسانی اینترنتی در ایران بسیار بالاست و به سرعت نیز در حال افزایش است.
بسیاری از خانواده‌ها فراگیری زبان انگلیسی را که کلید راهیابی جامع‌تر به اینترنت است، برای فرزندان خود به عنوان یک اصل گریزناپذیر در نظر می‌گیرند.
هم‌اکنون مجامعی که ایرانیان در اینترنت به وجود آورده‌اند از صدها مورد نیز فراتر رفته و برخی از این گروه‌ها حتی با استفاده از امکانات فنی که اینترنت در اختیار آنها می‌گذارد (مانند گفت‌وگو و انتقال صدا از طریق شبکه) اقدام به راه‌اندازی شبکه‌های شبه رادیو در درون اینترنت کرده‌اند.
این شبه رادیوها را معمولاً یک نفر اداره می‌کند و تقریباً اکثر برنامه‌هایی که از طریق رادیو قابل پخش است از طریق آنها به شنوندگان ارایه می‌شود.
در برخی از این شبه رادیوها بیش از ده‌ها نفر جمع می‌شوند و در مورد مسائل مورد علاقه خود بحث می‌کنند و میهمان دعوت می‌کنند و به صحبت‌های او گوش می‌دهند.
این شبه رادیوها یک ویژگی منحصر بفرد دارند و آن اینکه ارتباط در آنها کاملاً زنده و متقابل است.
آینده اینترنت در ایران
اینترنت تنها چند سال پس از ورود به ایران به سرعت توسعه یافته و اکنون حتی در شهرستان‌های دور افتاده نیز مردم به این شبکه جهانی سترسی دارند.
تعداد کاربران اینترنتی در حالی بطور شتابان در حال افزایش است که تیراژ بزرگترین روزنامه‌های ایران بطور متوسط بیش از 200 تا 250 هزار نسخه در روز نیست (تنها چند روزنامه در سال‌های اخیر تیراژی بالاتر از این داشته‌اند).
در نتیجه به نظر می‌رسد اینترنت رفته رفته جایگاه خود را در ایران پیدا می‌کند.