پشت‌صحنه جدایی جنوب سودان

 مردم جنوب سودان برای تعیین سرنوشت این منطقه نفت خیز پای صندوق های رأی رفتند. همه پرسی نوزدهم دی ماه سودان (به معنای سرزمین مردمان سیاه) میراثی است، که از توافق دی ماه سال 1383 «عمر حسن احمدالبشیر» رئیس جمهور سودان، با شورشیان جنوب این کشور و پس از کشته شدن دو میلیون نفر در ناآرامی های آن دوران باقی مانده است.
گرچه «دفع الله الحاج علی عثمان» سفیر سودان در سازمان ملل متحد، هجدهم دی ماه هشدار داد تجزیه سودان منشأ دردسرهای غیرمنتظره برای آفریقا خواهد بود، با این حال برگزاری این همه پرسی هفت روزه، از نوزدهم دی ماه آغاز شده است.
هشتم دی ماه نیز «سلیمان عبدالتواب الزین سفیر» سودان در تهران، تقسیم کشورش را به شمال و جنوب، دارای تاثیرهای مخرب بر جهان به ویژه جهان عرب و زمینه ساز تجزیه کشورهای آفریقایی و عربی همچون مصر و یمن دانست و گفت: جدایی جنوب سودان به استقرار پایگاه های نظامی غربی و صهیونیستی در این منطقه منجر خواهد شد و ضربه سختی به منافع امنیتی مصرف می زند. با این حال، سه میلیون و 900 هزار نفر از جمعیت حدود 44 میلیونی سودان در شرایطی پای صندوق های رأی می روند که سه میلیون و 700 هزار نفر از رأی دهندگان واجد شرایط را ساکنان بخش جنوبی سودان تشکیل می دهند.
پایگاه اینترنتی المحیط هجدهم دی ماه نوشت: اتحادیه علمای مسلمان به ریاست یوسف قرضاوی در بیانیه ای تاکید کرد رأی دادن به نفع جدایی جنوب سودان از شمال آن، از نظر شرعی حرام است. با این حال، برخلاف اکثریت اعراب مسلمان شمال، بسیاری از جمعیت 9 میلیونی جنوب را مسیحیان و روح پرستان آفریقایی تبار تشکیل می دهند.
گرچه پس از توافق «نواشا» در سال 1383 انتظار می رفت در دهمین کشور وسیع دنیا آرامش حکمفرما شود؛ اما سقوط هلی کوپتر جان گارانگ نخست وزیر سودان و رهبر سابق شورشیان در تیرماه 1384 و تشکیل حکومت خودمختار جنوب در مهرماه همان سال سبب شد، مجله آمریکایی «فارین پالیسی» سودان را آسیب پذیرترین دولت جهان نام نهد. توافق عمر البشیر و «سیلواکر میاردیت» رئیس حکومت جنوب سودان، برای داوری بین المللی پس از درگیری های بهار 1387، به اعلام دادگاه بین المللی لاهه مبنی بر تعقیب قضایی البشیر در سیزدهم اسفندماه 1387 منجر شد. امری که بر پیروزی وی در نخستین انتخابات رقابتی ریاست جمهوری در فروردین ماه 1389- پس از ناآرامی های سال 1365- تأثیری نداشت.
جدایی جنوب
ناآرامی های هشت ساله منطقه دارفور را که کنار بگذاریم؛ ساکنان جنوب سودان هنوز نمی توانند با خیال راحت نفس بکشند و به آینده خود فکر کنند. از یک سو، طرفداران جدایی به رهبری سیلواکر- که پس از سفر مهرماه خود به واشنگتن، به صراحت از رأی خود بر جدایی جنوب سخن گفت- به دنبال جلب آرای بیشتری هستند.
سیلواکر با اشاره به استقرار 60هزار نیروی امنیتی؛ به مردم محلی اطمینان داد و البته به ترسیم دورنمایی مثبت از شرایط جنوب سودان- در صورت جدایی- پرداخت و گفت: اگر شما در تمرین دموکراسی خود براساس اراده آزاد؛ سرنوشت تان را تعیین کنید؛ ما به شما قول می دهیم فضای آرام و امنی را برای شما ضمانت کنیم. حتی در همین راستا همزمان با آغاز همه پرسی؛ ائتلاف فدرال جنوب سودان (اف آ ای اس) با جنبش عدالت و برابری با تأکید بر مقاومت برابر دولت البشیر تا سرنگونی وی؛ ادغام شدند. از سوی دیگر؛ چهارم دی ماه پایگاه خبری الجزیره نوشت: ده ها نفر از مردم سودان که اعضای انجمن شرعی دانشمندان و مبلغان؛ در رأس آن بودند با برگزاری تظاهراتی در خیابان های خارطوم پایتخت سودان؛ به همه پرسی جنوب و حضور جنبش آزادیبخش در شمال؛ پس از جدایی جنوب اعتراض کردند.
همچنین دیدار البشیر از جنوب؛ آن هم در فاصله پنج روز مانده به برگزاری رأی گیری؛ با استقبال برخی گروه ها همراه شد، البشیر در فرودگاه شهر جوبا؛ از سوی سیلواکر و تعداد زیادی از رهبران عالیرتبه جنوب و مردم این منطقه؛ مورد استقبال قرار گرفت. جنبش آزادیبخش خلق سودان نیز از شهروندان خواسته بود برای استقبال از او به خیابان ها بیایند، البته وی چهاردهم دی ماه تأکید کرد ما به برادران خود در جنوب می گوییم که شورشیان دارفور جنگجویانی غیرقانونی هستند و ما براساس قوانین موجود؛ با قانون شکنان برخورد می کنیم.
اگر آنان خواهان صلح باشند؛ به آنان خوش آمد می گوییم اما اگر امتناع کنند؛ آنان را پشیمان می کنیم، با این حال به گزارش شبکه الجزیره؛ در منطقه نفت خیز «آبیه» که در حد مرزی دو بخش شمال و جنوب سودان قرار دارد؛ 19نفر کشته شدند. حضور 400 ناظر بین المللی در 2638 شعبه اخذ رأی و 10هزار کارمند نیز در راستای تأمین سلامت و امنیت بیشتر تلقی می شود، امری که به گزارش روزنامه «اهرام» به نقل از «چان ریک مادوت» رئیس کمیسیون همه پرسی جنوب سودان؛ حدود 20میلیون و 800هزار دلار هزینه داشته است. «ساموئل مشاریک» یکی دیگر از اعضای این کمیسیون؛ نیز پیش بینی کرد هزینه همه پرسی به 376میلیون دلار خواهد رسید، یکی از دلایل این امر را می توان در مدت زمان هفت روزه برگزاری این همه پرسی جست وجو کرد.
موضوع دارفور
این موضوع مدت هاست که به یکی از خبرسازترین رویدادهای جهانی تبدیل شده است، با این حال؛ به نظر می رسد بحث همه پرسی؛ نا آرامی های دارفور را تحت الشعاع قرار داد. خارطوم و جوبا در هفته آخر آذرماه؛ محل «رفت و آمد» مقام های عالیرتبه کشورهای دیگر مانند «حسنی مبارک» رئیس جمهور مصر و «معمر قذافی» رهبر لیبی؛ بودند، البته پیش از آن نیز وزیر امور خارجه و رئیس سازمان اطلاعات مصر اوایل آبان ماه نامه ای را برای البشیر و سیلواکر به خارطوم و جوبا برده بودند.
هشتم دی ماه نیز عمرو موسی دبیرکل اتحادیه عرب، به بزرگ ترین کشور قاره آفریقا رفت که البته نگرانی کشورهای واقع در نیمه شمالی قاره آفریقا و همچنین جامعه عرب درباره این همه پرسی که منجر به تجزیه یک کشور عربی- آفریقایی می شود؛ چندان بی جا نیست. حساسیت آمریکا درباره مسائل آفریقا به واسطه ریاست جمهوری باراک اوباما که دارای ریشه هایی در این سرزمین است؛ بیش از پیش شده است. به گزارش پایگاه اطلاع رسانی وزارت امور خارجه آمریکا؛ «جانی کارسون» معاون آفریقای وزارت امور خارجه آمریکا؛ گفت: ایالات متحده در گذشته حامی شرکای آفریقایی خود در امر دستیابی به استقلال بوده است، امروز نیز ما حمایت خود از شرکای آفریقایی را برای مواجهه با این چالش ها ابراز می کنیم.
کارسون افزود: سیاست ما در آفریقا همان سیاستی است که در سخنان رئیس جمهور اوباما در آفریقا (در سال1388) شنیدیم که آینده آفریقا به آفریقایی تعلق دارد. با این حال؛ وی ضمن مهم شمردن مشارکت و تعهد رهبران آفریقایی درباره انجام اصلاحات در حوزه های مختلف سیاسی؛ اقتصادی؛ فرهنگی؛ تلاش کرد آمریکا را ضلع مکملی برای رسیدن به صلح و ثبات و آفریقای آزاد عنوان کند. وی اذعان کرد: آمریکا بر مسائل جاری آفریقا تمرکز بسیاری کرده و در تعداد زیادی از قضایای این قاره درگیر است. اسناد منتشر شده «و یکی لیکس» نیز سبب غفلت مقام های آمریکا از اهداف عمده خود برای ایجاد مشارکتی قدرتمند میان آمریکا و آفریقا نخواهد شد.
در مورد سودان نیز علاوه بر حضور چندین ساله آمریکا در منطقه دارفور به بهانه کمک رسانی به مردم آن منطقه؛ شاهد افزایش سفر هیئت های مختلف آمریکایی به این کشور در آستانه همه پرسی بودیم. به نوشته بیست وپنجم مهرماه تارنمای آمریکایی دورنمای جدید سودان؛ رئیس جمهور آمریکا با تأکید بر اینکه مسئله دارفور از اولویت های سیاسی خارجی آمریکاست؛ مدعی شد در صورت شکست همه پرسی و فرایند صلح در سودان ممکن است میلیون ها نفر جان خود را از دست بدهند. اوباما با تهدید سودان به اعمال تحریم های بیشتر اذعان کرد: تلاش آمریکا برای ممانعت از ایجاد جنگ در سودان فقط دلایل بشردوستانه ندارد؛ بلکه منافع این کشور هم در معرض تهدید قرارمی گیرد.
البته به گزارش پایگاه اطلاع رسانی وزارت امور خارجه آمریکا؛ کارسون با تأکید بر اینکه دولت آمریکا علاوه بر ساحل عاج؛ تمرکز زیادی بر سودان کرده است؛ درباره همه پرسی این کشور افزود: ما خوش بین هستیم که همه چیز در جنوب (سودان) در مسیر درست حرکت کند، همچنین حضور نیروهای آمریکایی در سودان توأم با اخباری ضد و نقیض است. به گزارش خبرگزاری سوریه؛ کارسون اعلام کرد: ایالت متحده آمریکا تعداد دیپلمات های خود در منطقه همه پرسی را چهار برابر کرده است و با همکاری اتحادیه اروپا و جامعه جهانی تلاش دارد همه پرسی جنوب به بهترین نحو ممکن و در فضایی مثبت و سالم انجام گیرد. با این حال؛ «القدس العربی» نوشت: آمریکا به شهروندان خود در سودان توصیه کرده از رفت و آمد در مناطق این کشور قبل از انجام انتخابات برای جدایی جنوب سودان خودداری کنند در بیانیه دولت آمریکا خطاب به شهروندان این کشور در سودان آمده است: حتی اگر اوضاع نسبتا آرام هم بود زمان رأی گیری؛ احتمال بی ثباتی سیاسی و آشوب های شهری و مهاجرت افراد بین شمال و جنوب وجود دارد. حمایت ضمنی آمریکا از جدایی جنوب سودان را می توان از بین گفته های «جان کری» رئیس کمیته روابط خارجی سنای آمریکا؛ جستجو و برداشت کرد. به نوشته خبرگزاری سوریه؛ وی با وعده اعطای بسته های تشویقی به سودان در صورت برگزاری آرام همه پرسی؛ رویکرد خارطوم را به همه پرسی؛ مثبت ارزیابی و پیش بینی کرد: انتظار می رود همه پرسی؛ جدایی منطقه نفت خیز جنوب را از شمال در پی داشته باشد.
علت توجه آمریکا به سودان
آمریکا با فشار لابی صهیونیستی در کنگره این کشور اقدام به تهیه طرحی به نام طرح سودان جدید کرد که هدف اصلی آن از بین بردن هویت اسلامی سودان به ویژه بخش شمالی آن بود. بازسازی ساختار تاریخی بخش جنوبی با هویت آفریقایی-مسیحی- لائیک که نمای اسلامی نداشته باشد و ارایه خدمات کلیدی به آن با هدف زمینه سازی برای تسلط بر شمال سودان؛ بخش دیگری از اهداف پنهان این طرح بود.
در این طرح برنامه ریزی شده؛ جنوب سودان به پایگاهی برای کاخ سفید با هدف اعمال سیاست از پیش تعیین شده (یعنی تجزیه کشورهای اسلامی و عربی) تبدیل می شود.
پس از به قدرت رسیدن عمر حسن البشیر در سال 1989 میلادی؛ سودان به دلیل رویکردهای اسلام گرایانه خود بار دیگر با بحران جنوب و آغاز جنگ رسمی جنبش آزادیبخش جنوب سودان به رهبری سرهنگ جان کارانگ مواجه شد.
در این دوره از جنگ میان شمال و جنوب؛ همسو با طرح های رژیم صهیونیستی کشورهای آمریکا؛ انگلیس و اتحادیه اروپا به طور جدی برای جدایی جنوب سودان که اغلب سکنه آن از طوایف مختلف هستند وارد عمل شدند.
به همین منظور نشست های متعدد میان رهبران شمال و جنوب سودان در اتیوپی؛ نیجر؛ کنیا؛ اوگاندا و آمریکا صورت گرفت که سر انجام به امضای موافقتنامه در کنیا منجر شد. به موجب این موافقتنامه سرنوشت جنوب سودان در اوائل سال 2011 از رهگذر همه پرسی برای جدایی از سودان تعیین خواهد شد. از سال 2005 که این موافقتنامه امضاء شد تاکنون هزاران سرباز انگلیسی و آمریکایی و نیز نیروهای سازمان ملل برای به ظاهر اجرای موافقتنامه وارد شهر جوبا مرکز جنوب سودان شده اند.
جنوب سودان که 9 میلیون نفر جمعیت و 700 هزار کیلومتر مربع مساحت دارد 85 درصد از نفت و ذخایر طبیعی سودان را در خود جای داده است و وجود ذخایر منیزیم؛ آهن؛ نفت؛ گاز و مس در جنوب سودان و ضرورت کنترل رودخانه نیل به عنوان شریان حیاتی کشور مصر؛ سودان و 9 کشور دیگر آفریقایی موجب شده تا غرب؛ رژیم صهیونیستی و آمریکا توجه خود رابه این منطقه معطوف کنند.
رهبران جنوب سودان اخیرا اعلام کرده اند که به محض استقلال از سودان با رژیم صهیونیستی رابطه سیاسی برقرار خواهند کرد؛ یکی از اهداف رژیم صهیونیستی در حمایت از جدایی جنوب سودان ایجاد چندین سد بر روی رودخانه های نیل و بحرالغزال در جنوب سودان است تا از این رهگذر 11 کشور شرق و شمال آفریقا را تحت کنترل خود داشته باشد تا راهبرد خود یعنی در اختیار داشتن نیل تا فرات را محقق سازند.
از خواب های دیگر صهیونیست ها برای سودان و جهان اسلام؛ مهاجران یهودی را به این منطقه روانه و در آنجا اسکان دهند.
برآیند گزارش رسانه ها نشان می دهد که در طول 5 سال گذشته 130 هزار تن از جوانان جنوب سودان در پایگاه های آمریکا و انگلیس در جنوب؛ آموزش نظامی دیده اند تا در آینده امنیت جنوب سودان را در اختیار بگیرند.
همچنین پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) تاکنون صدها تانک و هواپیمای جنگی در اختیار ارتش جدایی طلب جنوب سودان قرار داده است. کارشناسان می گویند جدایی جنوب سودان تقریبا موضوعی پایان یافته تلقی می شود و در آینده از شمال جدا خواهد شد و این نخستین گام برای تجزیه مصر در آینده نه چندان دور تلقی می شود.
در صورتی که کشور جدید در جنوب سودان با حمایت تمام عیار آمریکا و رژیم صهیونیستی در قلب دو کشور اسلامی سودان و مصر تشکیل شود علاوه بر بروز تنش و ایجاد چالش بزرگ قاره ای و منطقه ای موقعیت سایر کشورهای اسلامی و عربی نیز در مخاطره جدی قرار خواهد گرفت.
پیش بینی می شود با توجه به نبود قانون حاکمیت در منطقه و مشخص نبودن دقیق مرزهای شمال و جنوب منطقه با چالش های متعددی روبرو خواهد شد.
همچنین به دلیل وجود اختلافات فراوان میان شمال و جنوب سودان شبح وقوع جنگ داخلی بر سودان سنگینی خواهد کرد.
ناظرین امور منطقه می گویند آغاز استقلال در جنوب و تجزیه آن برابر با آغاز جنگ داخلی است. از سوی دیگر، اختلافات نژادی، زبانی و مذهبی میان شمال و جنوب فراوان است، به طور مثال؛ به دلیل استعمار انگلیس، جنوب عمدتا به انگلیسی سخن می گویند و به مسیحیت اعتقاد دارند.
در واقع غرب به دلیل گرایشات زبانی و مذهبی از حامیان جنوب به حساب می آید و بدیهی است که شمال حاضر به تحمل این وضعیت نخواهد بود بنابراین به دلیل تکثر و چنددستگی عواقب این جنگ داخلی غیرقابل تصور است آن هم در مناطقی که نفت خیز است، در این راستا افکار عمومی در شمال سودان و همچنین علما و شخصیتهای مذهبی سودان هر کدام به نوبه خود با صدور بیانیه های مختلف از مردم خواستند در همه پرسی آینده در جنوب سودان به گزینه وحدت پاسخ دهند تا کشور از چنددستگی نجات یابد.
علمای الازهر نیز به منظور تقویت وحدت در سودان خواستار رأی دادن به وحدت این کشور شده اند و به نظر می رسد گام بعدی طرح های بزرگ آمریکا و رژیم صهیونیستی برای جهان اسلام تشکیل یک دولت قبطی مسیحی در نیل علیا خواهد بود.
زیرا 12 درصد از جمعیت 80 میلیونی مصر از مسیحیان قبطی تشکیل می شوند و اغلب آنان تمایل دارند در قالب یک دولت مسیحی به هویت فرعونی خود بازگردند.
قبطی ها مدعی هستند که واژه «ایجیبت» که به مصر اطلاق می شود از واژه قبطی مشتق شده است و بنابراین آنان خود را از نسل فراعنه مصر و میراث دار واقعی این کشور قلمداد می کنند.