جایگاه «نفتا» در نظام نوین جهانی (بخش آخر)

سیدعلی‌اصغر (امیر آریانا) طباطبائی
آمریکا دارای بزرگترین بازار مصرف در دنیاست. این کشور نه تنها بیش از 92% از تولیدات ناخالص 6هزار میلیارددلاری خود را در داخل مصرف می‌کند، بلکه با واردات حدود 550 میلیارددلار در سال ـ بزرگترین کشور واردکننده در جهان نیز به شمار می‌رود(17). بر اساس ارزیابی متخصصان مسائل اقتصادی، در ازای هر یک درصد رشد اقتصادی در آمریکای لاتین، درآمدهای صادراتی آمریکا به آن منطقه 5 میلیارد دلار افزایش خواهد یافت. حال آن که یک درصد رشد اقتصادی ژاپن تنها یک میلیارددلار به درآمد صادراتی آمریکا می‌افزاید(18).
بحث دیگر این است که کشورهای آمریکایی بسیار بیشتر از کشورهای آسیایی و اروپایی که با آمریکا روابط وسیع تجاری دارند، مایل به رفع موانع تجاری و سرمایه‌گذاری با آمریکا هستند. به طوری که در ازای به دست آمدن مجوز فروش کالاهای خود در آمریکا، به سهولت مجوز فروش کالاهای آمریکایی را در کشورهای خود صادر می‌کنند.
برخلاف نظر آن دسته از تحلیل‌گرانی که گسترش روابط تجاری آمریکا با کشورهای آمریکای لاتین را در سطح موافقت‌نامه‌هایی مثل نفتا به زیان اقتصاد آمریکا دانسته و اصولاً انعقاد این‌گونه موافقت‌نامه‌ها بین یک کشور پیشرفته دموکراتیک مثل آمریکا با کشورهایی که فاقد نهاد دموکراتیک هستند را نمی‌توان غیر منطقی، بی‌نتیجه و حتی مضر قلمداد کرد.
عده‌ای دیگر بر این باورند که تعمیم موافقت‌نامه نفتا به سایر کشورهای آمریکای لاتین نه تنها باعث متحول شدن اقتصادهای این ممالک می‌شود، بلکه طبیعت پویا و رشد اقتصادی ایجاب می‌کند که روند دموکراتیزه کردن و استقرار نهادهای دموکراتیک در کشورهای مورد نظر ترغیب، ‌تسریع و تقویت گردد. به نظر این صاحبنظران، ‌کمک آمریکا به رشد و پویایی اقتصادی این کشورها زمینه‌ساز رشد دموکراسی در آمریکای لاتین می‌شود و در تحلیل نهایی، این منطقه بسیار پویا و پرتحرک شده و شریک بالقوه اقتصادی و استراتژیک آمریکا می‌گردد(19).
بدین‌ترتیب، تهدیدهای آینده ناشی از بلوک‌های اقتصادی اروپا و آسیا کاهش یافته و آمریکا از طریق ایجاد یک مجموعه اقتصادی بزرگ و قدرتمند چالش‌های قدرت‌های اقتصادی خارج از آمریکای شمالی و جنوبی را خنثی خواهد کرد.
بیل کلینتون رئیس‌جمهور آمریکا با درک اهمیت موضوع، اعلام کرده است که موافقت‌نامه نفتا باید به تدریج به طرف جنوب بسط یابد،‌ از هم‌اکنون ژاپن در برابر نفتا و جامعه اقتصادی اروپا درصدد ایجاد یک گروه اقتصادی منطقه‌ای برآمده است که خود در مرکز این گروه قرار خواهد گرفت.
کانادا و نفتا
کانادا یکی از هفت کشور صنعتی و پیشرفته دنیا است که با الحاق به نفتا هم با یک کشور بزرگ صنعتی دیگر رابطه نزدیک اقتصادی برقرار کرده است و هم با یکی از کشورهای بزرگ جنوب. آمریکا با اقتصاد بزرگ و تولید داخلی شش‌هزار میلیارد دلاری‌اش می‌تواند با قرار گرفتن در کنار اقتصاد کانادا به شکوفایی بیش از پیش اقتصاد این کشور کمک کند. مکزیک نیز با داشتن جمعیت 86 میلیونی می‌تواند بازار مصرف خوب و نزدیکی برای تولیدات کشور کانادا باشد.
کانادا با جمعیت نسبتاً کم (25 میلیون نفر) و وسعت زیاد (9/9 mk²) دارای پتانسیل عظیمی از لحاظ اقتصادی است و موافقت‌نامه نفتا به شکوفا شدن این استعدادهای نهفته کمک می‌کند. کانادا در پی آن است که صادرات 12505 میلیاردی به آمریکا و 777 میلیون (20) دلاری به مکزیک را افزایش داده و از تجارت بین‌الملل، سهم بالاتری را به خود اختصاص دهد.
نتیجه
به طور کلی،‌ آنچه که از تحلیلها و تفسیرهای بسیاری از صاحبنظران مسائل اقتصادی، سیاسی و استراتژیک بر‌می‌آید، این است که عملکرد موفقت‌آمیز نفتا، گرچه در کوتاه‌مدت دستاورد اقتصادی اندکی برای کشورهای عضو به همراه خواهد داشت، ولی در بلندمدت، بویژه پس از تلاش‌های آمریکا برای بسط این قرارداد تجاری به منطقه آمریکای لاتین، آثار اقتصادی سیاسی و استراتژیک چشمگیری به ارمغان خواهد آورد.
تعمیم نفتا به تمام منطقه نه تنها منجر به ایجاد یک دژ مستحکم اقتصادی در برابر قدرتهای اقتصادی آسیا و اروپا خواهد شد، بلکه تقویت روابط سیاسی و استراتژیک آمریکا با کشورهای حوزه مذکور، ‌بسط همه جانبه ممالک عضو در جبهه‌های دیگر از جمله تلاش برای حفاظت و بسط روند دموکراسی و حقوق بشر در منطقه،‌ تقویت بعضی از تضادهای بین کشورهای آمریکایی از قبیل سازمان کشورهای آمریکایی (OAS)، بانک توسعه بین کشورهای آمریکایی (IADB)، ‌تلاش مشترک برای حفظ محیط زیست، تلاش در زمینه حل مسأله مهاجرت و پناهندگان، همکاری گسترده در جهت مبارزه با موادمخدر، همکاری در محاکم و سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان ملل و گات و... را سبب خواهد شد.
با توجه به قطب‌بندیها و تشکیلات اقتصادی منطقه‌ای از قبیل اتحادیه اقتصادی اروپا و آسیا، قطب‌بندی تجاری آمریکای شمالی (نفتا)، ایالات متحده را در برابر بلوک‌بندیهای اقتصادی فوق تقویت می‌کند. همچنین تعمیم تدریجی آن به تمام منطقه آمریکای لاتین آن را از لحاظ استراتژیک در بلندمدت به صورت یک پایگاه و دژ مستحکم اقتصادی آمریکا در برابر چالش‌های قدرتهای اقتصادی خارجی درخواهد آورد. به بیان دیگر، نفتا در شکل فراگیرتر منطقه‌ای خود به صورت یک مجموعه قدرتمند استراتژیک اقتصادی با توجه به محور قرار گرفتن آمریکا عمدتاً به نفع ایالات متحده آمریکا عمل خواهد کرد، هرچند دیگر کشورهای عضو نیز به درجات متفاوت از ثمرهای آن بهره‌مند خواهند شد.