قبرس کانون تشنج در مدیترانه

بیش از یکسال است که روابط دو عضو قدرتمند سازمان پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو» یعنی یونان و ترکیه بر سر حدود منافع خویش در جزیرۀ قبرس تیره شده و تهدیدات و موضعگیریهای متقابل مقامات دو کشور را علیه یکدیگر برانگیخته است.
این تیرگی که در ماههای اخیر با لشگرکشیهای نظامی ترکیه و یونان به قبرس و مانورهای نظامی آنها در اطراف این جزیره همراه بوده، از زمستان 1375 در پی انتقاد معاهده فروش موشکهای میان‌برد روسی «اس 300» بین مقامات قبرس جنوبی و روسیه، شکل گرفت.
این موشکها که در صورت استقرار در قبرس یونانی‌نشین تمامی بخش قبرس ترک‌نشین و قسمتهای مهمی از جنوب ترکیه را در تیررس خود خواهد داشت، نه تنها تلاشهای جاری میان دو بخش قبرس برای تشنج‌زدائی و برقراری ثبات و امنیت در منطقه را متوقف ساخته بلکه تا سر حد امکان روابط آنکارا و آتن را تیره کرده و مانور کشتی‌های جنگی ترکیه در آبهای دو بخش قبرس و فرود جنگنده‌های نظامی یونان در فرودگاههای این جزیره، بر ابعاد تشنج و التهاب افزوده است.
دولت روسیه با هدف فروش سلاحهای خود و بخشی یونانی‌نشین قبرس با هدف افزایش توان دفاعی خود در برابر گزند ترکیه، از انعقاد قرارداد 600 میلیون دلاری فروش موشک روسی دفاع کرده‌اند.
این پیمان همچنین با حمایت دولت یونان نیز مواجه شده اما از زمستان 75 فضائی از تهدید و جنگ تبلیغاتی را میان آنکارا و آتن دامن زده است. دولت ترکیه تهدید کرده که در صورت استقرار سکوهای پرتاب موشکهای روسی در بخش یونانی قبرس که قرار است طی سال جاری تحویل شوند، آنها را با حمله هوائی منهدم خواهند نمود. مقامات ترکیه مکرر تهدید کرده‌اند چنانچه این موشکها در جنوب قبرس استقرار یابند، ترکیه دست به اقدامات نظامی پیشگیرانه خواهد زد.
مناقشه قبرس سابقه‌ای 25 ساله دارد. در سال 1352 به دنبال وقوع کودتای تحت‌الحمایه رژیم نظامی یونان در قبرس، دولت وقت ترکیه اقدام به دخالت نظامی در این جزیره کرد. ارتش ترکیه در این مداخله بخش شمالی قبرس را تا 18 درصد جمعیت و 37 درصد مساحت به اشغال خود درآورد. با این حال تنها بخش جنوبی قبرس از سوی مجامع بین‌المللی به رسمیت شناخته شده و در بخش شمالی قبرس که ترک‌نشین می‌باشد، تنها دولت آنکارا سفارتخانه دارد.
بحران موشکی در قبرس روند مذاکرات رهبران دو بخش این جزیره را به شدت ضربه‌پذیر ساخته است. این مذاکرات طی یک سال اخیر چندین بار قطع شد و یا به تعویق افتاد. اکنون مذاکرات صرفاً حالت امنیتی یافته و بحران موشکهای روسی بر مجموعه روابط دو بخش قبرس و همچنین روابط آنکارا و آتن سایه افکنده است.
ریشه‌های بحران در قبرس را باید در وجود کانونهای متعدد تصمیم‌گیری در خارج از این جزیره جستجو کرد. ترکیه و یونان دو کشوری هستند که حق تعیین سرنوشت مردم جزیره قبرس را میان خود تقسیم کرده‌اند. در حالیکه هیچ قانون منطقه‌ای یا جهانی چنین حق استعماری و مداخله‌جویانه را به آنها نداده است.