گفت‌وگوی اعراب و اسرائیل جدی‌تر شد

گروه بین‌الملل: دیوید ماکوفسکی کارشناس دیپلماسی خاورمیانه می‌گوید ایهود اولمرت نخست‌وزیر اسرائیل در پی گفت‌وگو با عربستان سعودی و دیگر دولت‌های عربی است و به بیانیه اخیر اتحادیه عرب که اسرائیلی‌ها و عرب‌ها را به گفت‌وگو فرامی‌خواند نگاه مثبتی دارد. ماکوفسکی آخرین دیدگاه‌هایش را برای گزارشگر واشنگتن‌پست بیان کرده است.

* مواضع اسرائیلی‌ها واقعاً نرم شده است؟

** از نظر من مساله اصلی این است که آیا عرب‌ها حاضرند با اسرائیلی‌ها زیر یک سقف بنشینند و گفت‌وگو کنند. اگر فرصتی که در حال حاضر پیش آمده را باری به هر جهت تلقی کنند فرصت مناسب مهمی را از کف داده‌اند. اما اگر راست باشد که گروه کاری چهارجانبه‌یی متشکل از عربستان، امارات متحده عربی، مصر و اردن تشکیل داده‌اند تا درباره مبانی و محورهای نشست و گفت‌وگو با اسرائیل بحث و بررسی کند به عقیده من اوضاع به پیش خواهد رفت. اولمرت می‌گوید که باور و آرزویش این است که ظرف پنج سال آینده به صلح جامعی با دولت‌های عرب خواهند رسید. اسرائیل و اعراب هر دو دریافته‌اند که می‌شود بعضی اراضی را دست به دست کرد. این کار تا قبل از سال 1967 هم مرسوم بود. مساله اراضی برخلاف نظر کارتر ساده‌ترین بخش مناقشه است.

*پس بخش دشوار کجاست؟

** بزرگ‌ترین دشواری همان مساله پناهندگان است. لازمه تشکیل دو دولت اسرائیلی و فلسطینی بازگشت پناهندگان فلسطینی به سرزمین فلسطین است. حال مساله این است که آیا پناهندگان فلسطینی نباید به فلسطین برگردند اما می‌توانند به اسرائیل تن به چنین کاری بدهد انتحار کرده است. زیرا بازگشتن پناهندگان فلسطینی به اسرائیل به معنی پایان عمر کشور و دولت یهودی است. فلسطینی‌ها بازگشتن را حق خود می‌دانند و برای اثبات مدعا یادآور قطعنامه 194 سازمان ملل می‌شوند. اما موضوع آن است که قطعنامه مورد اشاره از قطعنامه‌های مجمع عمومی است نه از قطعنامه‌های شورای امنیت و الزامی نیست.

اسرائیل البته با برگشتن اعضای خانواده‌هایی که از هم جدا افتاد‌ه‌اند موافقت کرده است. با بازگشت برخی دیگر از پناهندگان خاص هم به عنوان رعایت حقوق بشر موافقت خواهد کرد.

* و این ظاهراً از محورهای مهم گفت‌وگوها خواهد بود.

** قطعاً. اما عرب باید اراده گفت‌وگو داشته باشند. عمرو موسی دبیرکل اتحادیه عرب گفته است: اول همه مسائل را قبول کنید بعد سر میز مذاکره بنشینید. این حرف بی‌ربطی است. هیچ دو کشوری به این ترتیب نمی‌توانند با یکدیگر مذاکره کنند. در حال حاضر موقعیت گفت‌وگو پیش آمده و طرفین باید بنشینند و با هم حرف‌هایشان را بزنند و به این مناقشه که همه مردم دنیا را خسته کرده پایان دهند.

* فلسطینی‌ها در گروه کاری چهارجانبه‌یی که گفتید حضور ندارند. جایگاه آنها در کجای کار است؟

** باید عقب‌تر برویم و ببینیم وقتی می‌گوییم دولت فلسطینی منظور چه دولتی است؟ آیا تصمیمات نشست مکه که فتح و حماس را به تشکیل دولت وحدت ملی ترغیب کرد محقق شد یا نه؟ من شخصاً نشست مکه و تشکیل دولت وحدت ملی پس از آن نشست را گام بزرگی به عقب می‌شمارم. دولت وحدت ملی از بدو تشکیل تا به حال یک‌بار هم به اسرائیل اشاره‌یی نکرده و پیوسته از «تجاوز اسرائیلی‌ها» سخن می‌گوید. عده‌یی می‌‌‌گویند صلح باید با همه فلسطینی‌ها برقرار شود و حماس جزیی از فلسطینی‌ها است. درست است اما باید دید آیا چنین کاری عملی است. اگر حماسی‌ها موجودیت اسرائیل را به رسمیت نشناسند چطور گفت‌وگویی ممکن خواهد بود.

* اما اگر اسرائیلی‌ها فقط با مقامات و نمایندگان عربستان سعودی مذاکره کنند گام بزرگی به جلو برداشته نخواهد شد؟‌

** مطلقاً نه. از نظر من در حال حاضر کفه میانه‌روها وزنی ندارد. اما آینده هم در ید اختیار معترضین و منکران وجود اسرائیل نخواهد بود.

* برنامه‌یی زمانی تهیه شده؟ کسی هست که پی کار را بگیرد؟‌

** کاندولیزا رایس ماهی یک بار به منطقه می‌آید و پی آن چیزی را که وی «افق سیاسی» می‌خواند، می‌گیرد. حال ممکن است عده‌یی بگویند این اقدامات با «مذاکرات نهایی» که کلینتون در سال 2000 در کمپ دیوید برگزار کرد چه فرقی دارد؟ بعضی می‌گویند کارهای رایس تکرار کارهای هفت سال پیش کلینتون است. اما اگر بخواهیم بدانیم توپ دیپلماتیک در کجای میدان است باید گفت زیر پای رایس است.

* درباره برقراری پیمان صلحی بین اسرائیل و سوریه، چیزی مثل پیمان صلحی که اسرائیلی‌ها با مصر و اردن بستند چه نظری دارید؟

** در وزارت دفاع اسرائیل عده زیادی هستند که معتقدند باید با سوریه گفت‌وگو شود و می‌گویند گفت‌وگوی اسرائیل با سوریه موجب خواهد شد که دولت دمشق تجدیدنظرهایی در مواضع سیاسی خود به عمل آورد. اما جالب آنجاست که شاید نخستین بار در تاریخ روابط آمریکا و خاورمیانه است که ایالات متحده با گفت‌وگوی اسرائیلی‌ها و سوری‌ها مخالف است.

* هنوز هم این مخالفت برقرار است؟

** بله. ایالات متحده می‌ترسد که سوریه خواستار صلح نباشد و فقط بخواهد از شروع روند گفت‌وگو با اسرائیل استفاده کند تا خود را از جو مه‌آلودی که در آن فرورفته بیرون بکشد. سوریه از زمان ترور رفیق حریری نخست‌وزیر پیشین لبنان در مظان اتهام سازمان‌دهی آن ترور قرار گرفته است. از آن طرف در اسرائیل عده‌یی هستند که می‌گویند اگر گفت‌وگو با فلسطینی و سوری‌ها همزمان پیش برود این حسن را دارد که می‌توان این حس را در میان آنها به وجود آورد که هر کدام از آنها تصور کند دیگری در مذاکرات جلوتر رفته و برای اینکه عقب نماند حاضر به ادامه گفت‌وگو و امتیازدهی شود.

* جایگاه اولمرت را در داخل اسرائیل چطور می‌بینید؟

** نظرسنجی‌ها جایگاه او را خیلی ضعیف نشان می‌دهد. این وضع ظرف همین روزها خاتمه پیدا خواهد کرد. چرا که گروهی که به رهبری یکی از قاضیان برجسته سرگرم بررسی عملکرد او در جنگ تابستان گذشته است گزارش نهایی خود را منتشر می‌کند. اگر همزمان با این مساله عرب‌ها بخواهند گفت‌وگویی با اسرائیل بکنند اولمرت روزگار سختی خواهد داشت.