مذاکرات دیتون - بیم‌ها و امیدها

عابدینی
منابع نزدیک به مذاکره‌کنندگان صلح بوسنی روز یک‌شنبه گفتند، این گفتگوها پس از آنکه 13 روز از آغاز آن می‌گذرد، پیشرفت چندانی نداشته است.
گفتنی است محافل سیاسی غرب اوایل برگزاری کنفرانس صلح علی‌رغم اینکه این مذاکرات را دشوار و سخت می‌خواندند، نتایج احتمالی آن را امیدوارکننده تصور می‌کردند. اما اکنون پیشرفت کند این مذاکرات میانجیگران را از نتایج مثبت قابل توجه کنفرانس صلح ناامید کرده است. ناگفته نماند که گذشته از اینکه گفتگوهای رودرروی رهبران طرفهای درگیر در بوسنی گام مثبتی برای حل مسالمت‌آمیز بحران بوسنی محسوب می‌شود، از یک طرف تاکید رهبران کرواسی و بوسنی برای ادامه حیات فدراسیون کروات مسلمان و امضای توافقنامه مجدد در این رابطه و از طرف دیگر توافق رهبران کرواسی و صربستان برای حل مسالمت‌آمیز بحران اسلاونی شرقی به عنوان دستاوردهای مثبت کنفرانس صلح در دیتون آمریکا ارزیابی می‌شود.
با وجود این ناظران سیاسی بر این باورند که نتایج بدست آمده فوق تمام آن چیزی نیست که میانجیگران بین‌المللی و آمریکا از آن انتظار داشتند. به ویژه اینکه توافقنامه‌ای که رهبران دولتهای زاگرب و سارایوو امضاء کردند در واقع تاکید و ضمانت عملی شدن بیشتر فدراسیونی بود که پیش از این براساس توافقنامه واشنگتن در سال 1993 بوجود آمده بود.
اما همین مسئله دستاویز بهره‌برداری تبلیغاتی کاخ سفید قرار گرفت تا وانمود کند که تلاشهایش در بوسنی بی‌نتیجه نبوده است.
واقعیت این امر این است که مسایلی از قبیل داشتن ارتشهای مستقل توسط مسلمانها، کرواتها و صربها، امری است که وحدت سیاسی بوسنی هرزگوین را زیر سئوال می‌برد، چرا که یکپارچگی ارتش در هر کشور به منزله یکپارچگی سیاسی آن کشور تلقی می‌شود. اما میانجیگران بین‌المللی و طراحان صلح بوسنی وجود سه ارتش مستقل را در بوسنی پذیرفته‌اند، امری که غیر از اینکه تجزیه بوسنی را عملی ساخته است، در آینده دور زمینه‌های بروز بحرانی شدید را مهیا خواهد کرد.
گذشته از این مسئله خلع قدرت از کارادژیچ و ملادیچ رهبران جنایتکار صربهای بوسنی، مسئله‌ای است که بر مذاکرات سران در دیتون سایه افکنده است. این مسئله هر چند مورد بهره‌برداری تبلیغاتی آمریکا قرار گرفته و کاخ سفید به خاطر پافشاری بر این امر چهره عدالت‌خواهی به خود گرفته است، اما با مشکلاتی برای عملی شدن روبرو است چرا که سه نفر از شرکت‌کنندگان هیئت صرب در مذاکرات صلح از رهبران صربهای شورشی بوسنی هستند و شدیدا با این امر مخالفند و میلوسویچ هم در داخل برای اجرای این تصمیم کنفرانس صلح با مشکلات جدی از طرف ناسیونالیستهای افراطی صربستان روبرو است. و در صورت عملی شدن چنین تصمیمی نشان‌دهنده اعطای پاداش قابل توجهی به میلوسویچ است.
در هر حال با توجه به مسایل گفته شده به نظر می‌رسد هنوز راه طولانی برای حصول نتیجه مثبت و موثر برای حل بحران بوسنی وجود دارد اما باید تصریح کرد که برگزاری کنفرانس در درجه اول به خاطر اهداف کارگردانان پشت پرده بحران بوسنی به ویژه آمریکا صورت گرفت، فشارهای داخلی و تلاش برای کسب مدیریت بحران در مقابل رقبای خارجی به ویژه روسیه، آمریکا را واداشت تا دیپلماسی فعالی را اتخاذ کند. مسئله‌ای که از دید روسیه پنهان نمانده و خواستار برگزاری کنفرانس مشابه در مسکو بود که به دلیل بیماری یلتسین لغو شد. اما همچنان این مسئله در کرملین در حال بررسی است.