بحران آنکارا و کردهای عراق

* علت اصلی اختلاف بین ترکیه و تشکیلات محلی کردستان عراق چیست؟

** علت اصلی اختلاف‌نظر به اظهارات اخیر مسعود بارزانی، رئیس اداره محلی منطقه کردستان عراق معطوف است. وی در تازه‌ترین مواضع خود تهدید کرده بود، چنانچه ترکیه در مساله تعیین وضعیت کرکوک دخالت کند، کردهای عراق و خصوصا تشکیلات اداری ـ سیاسی کردستان این کشور در امور داخلی ترکیه بویژه در مناطق کردنشین آن کشور مداخله خواهد کرد. به دنبال اظهارات بارزانی، نخست‌وزیر ترکیه نیز هشدار داده بود، به اقدامات تلافی‌جویانه دست خواهد زد که هزینه بسیار سنگینی برای تشکیلات کرد عراق به همراه خواهد داشت.

در همین ارتباط، جلال طالبانی رئیس‌جمهور عراق ناگزیر شد تا به منظور حفظ روابط بغداد با آنکارا از اردوغان به دلیل مواضع بارزانی عذرخواهی کند. وی در گفتگوی تلفنی خود با نخست‌وزیر ترکیه تاکید کرد سخنان بارزانی تنها یک تهدید لفظی بود و مبتنی بر برنامه‌ریزی نبوده است.

* آیا نگرانی ترکیه از الحاق کرکوک به سیستم فدرالی کردستان عراق ناشی از تقویت روحیه استقلال‌طلبی کردها در مناطق کردنشین ترکیه است؟‌

** موضوع کرکوک مطابق ماده یکصد و چهل قانون اساسی عراق از جهت الحاق به نظام فدرالی کردستان عراق یا قرار گرفتن در چارچوب نظام اداری دولت مرکزی این کشور باید از طریق برگزاری یک همه‌پرسی عمومی انجام شود. کرکوک از مناطق مهم عراق است که مجموعه‌ای از اقلیت‌های کرد، ترکمن و عرب را در خود جای داده که به دلیل وجود منابع عظیم نفتی از اهمیت استراتژیک برخوردار است.

دولت ترکیه به دلیل سکونت اقلیت ترک در کرکوک حساسیت خاصی نسبت به این منطقه دارد. کردها احساس می‌کنند یکی از ضمانت‌های استمرار و وضعیت فعلی یعنی تقویت فدرالیسم در کردستان عراق، بهره‌مندی از اقتصاد قوی می‌باشد که کرکوک می‌تواند نقش ویژه‌ای در این زمینه ایفا کند. بنابراین تثبیت نظام فدرالی در کردستان عراق بیش از هر چیز نیازمند قرار گرفتن منطقه کرکوک در این سیستم به عنوان بخش تامین مالی و تولید اقتصادی است.

دولت ترکیه الحاق کرکوک به کردستان عراق را نمی‌پذیرد  و آن را در تعارض با منافع ملی خود می‌بیند و اساسا با تقویت فدرالیسم در این منطقه مخالفت می‌کند و بر این اساس همواره نسبت به برقراری این شرایط در عراق هشدار داده است. به نظر می‌رسد تهدید مسعود بارزانی به دخالت در امور داخلی ترکیه با هدف مهار یا کاهش مخالفت‌های دولت آنکارا با تثبیت نظام فدرالی در کردستان عراق است.

عده‌ای معتقدند که نظام فدرالی به تجزیه عراق منجر می‌شود و حتی برخی کشورهای همسایه نیز این ایده را مطرح می‌کنند، اما در مقابل برخی سیستم فدرالی در عراق را موجب رونق اقتصادی مناطق و تقویت یکپارچگی ملی می‌دانند که اخیرا آقای حکیم نیز بر این موضع پای فشرده است.

* تحلیل جنابعالی از دو ایده مذکور چگونه است؟‌

** بحث فدرالیسم در عراق به صورت روشن وجود دارد. در این زمینه در صورتی که سه استان یا بیشتر در چارچوب برگزاری یک رفراندوم به ایجاد یک منطقه فدرالی توافق کنند، این امر قابل تحقق است که این موضوع در مورد منطقه کردستان عراق در حال شکل‌گیری کامل است.

نظام فدرالی می‌تواند در مناطق جنوبی و شمال غربی عراق نیز مصداق یابد. فدرالیسم می‌تواند تا اندازه‌ زیادی چالش‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ناشی از تاریخ سیاسی عراق را مرتفع کند تا به عنوان یک راه‌حل به همگرایی ملی منجر شود تا شکاف‌های اجتماعی موجود در فضای داخلی عراق را برطرف کند. به هر حال کردها از این امتیاز استفاده می‌کنند و به نظر می‌رسد که مقامات ارشد عراق نیز بر اجرای ماده 140 مبنی بر ایجاد نظامی فئودالی در این کشور اصرار دارند.

والسلام