توسعه فرهنگ در برنامه پنجم (بخش سوم)

ابراهیم نیک‌منش، در گفت‌و‌گو با باشگاه خبری فارس «توانا»، درباره فرهنگ در سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه و توجه ویژه مقام معظم رهبری به فرهنگ و مشخصا زدودن انحرافات و خرافات از دین گفت: جریانات انحرافی را می‌توان در ابعاد فکری -فرهنگی و خرافات مورد بررسی قرار داد. البته انحرافات منحصر در ابعاد فکری فرهنگی نیست و شامل انحرافات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیز می‌شود.
وی افزود: همچنین خرافات را می‌توان زاییده تفکر انحرافی در بعد فکری و فرهنگی دانست لذا در یک نگاه کلان امکان درج هر دو بخش، ذیل یک موضوع با عنوان انحرافات دینی با رویکرد علمی و فرهنگی وجود دارد.
وی تحلیل انواع انحرافات و خرافات در چارچوب نگاه تمدنی با پرهیز از جزئی نگری را یکی از راه‌های رفع این چالش بزرگ در جامعه دینی دانست و افزود: متاسفانه نگاه غالب در میان بسیاری از کارشناسان ما به‌ویژه در حوزه‌های علمیه که با منطق انتزاع‌نگری مأنوس هستند، نگاه غیرتمدنی، محدود و جزیره‌ای در بازه‌های زمانی کوتاه و نهایتا میان مدت است.
ابراهیم نیک‌منش ضعف نگاه به حوزه‌های استراتژیک در عرصه علم و فرهنگ با رویکرد سیستماتیک و بر اساس منطق مجموعه‌نگر را چالشی دانست که نظام کارشناسی کشور به ویژه شورای عالی انقلاب فرهنگی را از رصد دائمی، جامع و اصولی باز می‌دارد و افزود: برای رفع این معضل اساسی ارتباط دادن انحرافات فرهنگی با انحرافات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی توسط یک رصدگاه توانمند و اثر بخش امری ضروری است.
معاون برنامه‌ریزی راهبردی دفتر پیگیری فرامین و مطالبات رهبری از حوزه علمیه قم بازنگری در عرصه موضوع شناسی و حکم شناسی دینی را از دیگر راهبردهای این معضل خواند و گفت: بی‌تردید متولیان دینی جامعه ما با محوریت حوزه‌های علمیه، نیازمند تجدیدنظر در برداشت‌ها و دیدگاه‌های خود نسبت به محیط داخلی و پیرامونی جامعه دینی اعم از منطقه‌ای و جهانی هستند.
وی تصریح کرد: محیط شناسی جامع برای رصد نیازها و تقاضاهای دینی از سوی مطالبه‌گران عمومی و تخصصی جامعه هدف، در کنار مفهوم‌شناسی نظری و بنیادین برای استخراج مبانی و زدودن غبار انحراف و خرافه از ساحت مقدس آن، افق نگاه متولیان فرهنگ دینی جامعه را در شناخت موضوع و به تبع آن حکم، توسعه می‌دهد تا جایی که تمامی انحرافات موجود مورد بازنگری قرار می‌گیرد و متناسب با مبانی دینی باز تعریف می‌شود.
نیک‌منش در ادامه افزود: با توسعه نگاه متولیان فرهنگ دینی جامعه، انحرافات جدید و قدیم ترسیم شده در یک پازل جامع با عنوان «هندسه موضوعات استخراجی» بازیابی می‌شود و نظام ارزشگذاری دیگری جایگزین استانداردهای ناکارآمد پیشین می‌گردد. همچنین با باز تعریف موضوعات و وزن کشی جدید آنها، احکام هر یک بر اساس نگاه مجموعه‌نگر و نه انتزاعی، از متن دین با رویکردی نو که منجر به بدعت گذاری نیز نشود قابل استخراج خواهد بود.
وی با تاکید بر تحقق این احکام در جامعه تصریح کرد: برای تحقق این احکام در جامعه و جریان دین و فرهنگ ناب اسلامی در روابط و مناسک فردی و اجتماعی اما با نگاه تمدنی، یک نظام کارشناسی تحول یافته می‌تواند با رصد دائمی هندسه نیازها و نرم افزارهای دینی، راهبردها، راهکارها و برنامه‌های فرهنگی و فرافرهنگی را برای برخورد شایسته با جریانات انحرافی و خرافی که هر روز با شکل جدید و پیچیده‌ای رخ می‌نماید ترسیم کند.
نیک‌منش با تاکید بر تاسیس شبکه مهندسی کشور به عنوان نظام راهبردی و مدیریت کلان، افزود: هر چند راهکارهای پیشین، بسترها و زیر ساخت‌های انگیزشی، بینشی و دانشی لازم برای ترسیم اسلام ناب و زدودن انحرافات بنیادین و خرافات ریز و درشت را فراهم می‌کند اما تحقق جریان دین در جامعه در بعد علمی و فرهنگی جز با تاسیس شبکه‌ای توانمند از متولیان امر فرهنگ در عرصه‌های مختلف امکان پذیر نخواهد بود.
وی بیان داشت: متولیان امر فرهنگ باید در عرصه‌های تولید و فرآوری، تاسیس مبانی و مفاهیم و محصولات علمی و فرهنگی، عرضه و توزیع و ترویج مبانی و مفاهیم و محصولات علمی فرهنگی، تامین منابع انسانی توانمند در عرصه‌های پژوهشی، آموزشی، تبلیغی، فرهنگی، ارتباطاتی، خدماتی، اطلاع رسانی و تاسیس نظام جامع اطلاعات علمی و فرهنگی، ارتباطات و نظام تعامل ارتباطی در سطح ملی، منطقه‌ای و جهانی حضور داشته باشند.
نیک‌منش با تاکید به اینکه این راهبردها و برنامه‌ها طیف نرم تا سخت را شامل می‌شود خاطر نشان کرد: از یک نظریه پردازی بنیادین تا یک معادله‌پردازی کاربردی و نیز برنامه‌پردازی اجرایی و نهایتا اجرای دقیق آنها توسط دستگاه‌ها و بدنه عمومی جامعه شامل این طیف می‌شوند. همچنین نباید با انحرافات و خرافات به صورت سطحی، مقطعی و جزیره‌ای برخورد کرد چرا‌که این خود اولین انحراف در برخورد با منظومه علم و فرهنگ دینی محسوب می‌شود.
وی در پایان بر لزوم شکل‌گیری اقدامات اساسی برای تدوین الگوی توسعه تمدن اسلامی-ایرانی و توجه به سیاست‌های علم و فناوری تاکید ‌کرد.