دیده‌بان فرهنگی، اسیر حاشیه و روزمرگی

مطهره شفیعی
این روزها اخبار خوبی از شورای عالی انقلاب فرهنگی به بیرون درز پیدا نمی‌کند که نمونه آن استعفای رحیم پورازغدی، عضوی از این شورا بود که دارای 8 سال سابقه حضور در جلسات شورا را داشت. برخی مصلحت دیدند بگویند که او به دلیل مشغله کاری از عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی استعفا داده است اما با نگاهی به تجربه 8 سال پیش پذیرفتن چنین ادعایی، کمی مشکل است چرا که رحیم‌پور ازغدی در سال جاری مسولیت جدیدی قبول نکرده و روال کارش طی همان 8 سال گذشته است.
او در دانشگاه تدریس می‌کند و به مرکز فرهنگی که تاسیس کرده سر می‌زند و البته در صدا و سیما حضور می‌یابد و سخنرانی می‌کند لذا کاری بر کارهای او افزوده نشده است که عاملی برای استعفایش باشد. به نظر می‌رسد ماجرای این استعفا و سکوت طولانی مدت اعضای شورا درباره عملکردشان، دلیلی جدا از مشغله کاری داشته باشد. البته مشغله کاری اعضای حقیقی و حقوقی شورا را نمی‌توان انکار کرد که به عنوان ضرر جدی به این شورا بارها از سوی آگاهان مطرح شده است.
برخی اعضا در بسیاری از هفته‌ها در جلسات حضور ندارند و از مفاد دستور جلسه بی‌اطلاع می‌مانند تا در هفته آینده اگر حضوری داشتند و همان بحث هفته گذشته مطرح شد، بتوانند درباره آن نظر دهند. اعضای حقوقی که دارای مشاغل مهم حکومتی مانند ریاست قوا هستند هم آنچنان فرصتی برای تمرکز عمیق بر دستورات جلسه شورا ندارند.
دستوراتی که بر زمین ماند
در سال 85، سه دستور از سوی مقام معظم رهبری برای شورای عالی انقلاب فرهنگی صادر شد که در راستای تهیه نقشه جامع کشور، مهندسی فرهنگی و تحول در نظام آموزش و پرورش بود اما از آن سال تاکنون که 4 سال می‌گذرد، مصوبات شورا ارتباطی با این سه دستور ندارد و تنها نقشه جامع علمی کشور است که تاکنون مراحل بسیاری را طی کرده است و مشخص نیست چه سرانجامی پیدا کند. از دو طرح دیگر فعلا خبری به بیرون درز پیدا نکرده است.
اصلاح نظام آموزش و پرورش اگرچه ‌از دستورات رهبری به شورای عالی انقلاب فرهنگی است اما ظاهرا به دلیل تعلل و عدم پیشرفت در حصول حداقل نتایج، مجمع تشخیص مصلحت عهده‌دار این کار شده است و اکنون در چندین جلسه اخیر خود به این موضوع می‌پردازد. در باب مهندسی فرهنگی هم تنها به برگزاری چندین نشست و سمینار با محوریت مهندسی فرهنگی اکتفا شده است و به نظر می‌رسد آنچه مدنظر مقام معظم رهبری بوده، محقق نگردیده است. اگر مروری به مصوبات اخیر شورا صورت گیرد، به غیر از اصلاح اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامی که آن هم تاکنون اجرایی نشده است، مصوبات قابل ذکری مشاهده نمی‌شود.
شاید مقام معظم رهبری پیش از همه به ترکیب ناهماهنگ شورای عالی انقلاب فرهنگی آگاهی داشتند که در سخنرانی‌ای که در جمع اعضای این شورا داشتند به صراحت به انتقاد از عملکرد این شورا پرداختند و فرمودند: «...نمى‏شود قبول کرد که ما یک مجموعه‏ى فرهنگى داریم که آن را به عنوان قرارگاه اصلى مسائل فرهنگى و کارزار فرهنگى قرار داده‏ایم - یک‏چنین کارزارى در همه‏ى ادوار و در همه‏ى کشورها اجتناب‏ناپذیر است - در عین‏حال، در این قرارگاه اصلى، بى‏نشاطى یا رکود یا عدم پیشرفت ملاحظه و مشاهده بشود؛ این را من اصلا تصور نمى‏توانم بکنم...» البته در این میان نباید از موازی کاری این شورا با دیگر نهادها مانند مجلس شورای اسلامی که در مقطعی سبب چالش جدی شده بود عبور کرد. نمایندگان مجلس معتقدند شورای عالی انقلاب فرهنگی نباید به قانونگذاری بپردازد و اعضای شورا متعهدند که در مواقع لزوم به تصویب قوانین بپردازند و مسئولیت خود را تا حد تایید حکم روسای دانشگاه‌ها محدود نکنند. همین موضوع یعنی توجه به حواشی و مسائل جانبی هم خود موضوعی است که ناکاآمدی شورای عالی انقلاب فرهنگی را رقم زده است.
عباسپور: شورا درگیر مسائل جانبی و حاشیه‌ای است
علی عباسپور تهرانی، عضو شورای انقلاب فرهنگی در شرایطی که هیچ یک از اعضای شورا علی رغم وعده‌های قبلی حاضر به گفت‌وگو با تهران‌امروز نشدند، به سوالات این روزنامه پاسخ گفت و او هم ناکارآمدی مجمع به دلیل توجه بیش از حد به حواشی را تایید نمود:
* ظاهرا اخبار خوبی از شورای عالی انقلاب فرهنگی به گوش نمی‌رسد و دکتر رحیم‌پور ازغدی استعفا داده است؟
** هنوز خبری دال بر استعفای اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی به بنده نرسیده است که بخواهم در این باره اظهارنظر کنم.
* برخی اعضا در طی ماه‌های اخیر از عملکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار نارضایتی کردند. دلیل این نارضایتی‌ها چیست؟
** به هر حال از شورای عالی انقلاب فرهنگی انتظارات زیادی وجود دارد که برآورده نشدن این انتظارات سبب نارضایتی می‌شود.
* در حالی که نهادهای زیادی در کشور وجود دارد که متولی امور فرهنگی هستند، چرا انتظارات از شورای عالی انقلاب فرهنگی بیشتر است؟
** دلیل حساسیت‌ها بر روی شورا به این علت است که مقام معظم رهبری شورای عالی انقلاب فرهنگی را در راس امور فرهنگی کشور می‌دانند و از سویی این شورا در راس سیاست‌گذاری مسائل فرهنگی کشور است که واقعا وظیفه سنگینی است. مقام شورای عالی انقلاب فرهنگی در حکم دیده بان فرهنگی کشور است.
* یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی در تناقضات و مشکلات فرهنگی در کشور باید پاسخگو باشد؟
** این‌طور ارتباط مستقیم ندارد اما کوچک‌ترین ناهنجاری در جامعه از سوی شورا شناسایی می‌شود و مرحله رفع آن ناهنجاری آغاز می‌شود. اما باید توجه داشت برای انجام وظایفی که بر دوش شورا گذاشته می‌شود باید افراد منسجم و کاملا هماهنگی را انتخاب کنند تا بتوانند منویات رهبری را به صورت کامل اجرا کنند. افرادی که دارای انسجام فکری با هم هستند می‌توانند در این راه موفق شوند.
* به نحوی صحبت می‌کنید که ظاهرا منویات رهبری در این شورا برآورده نشده است. ایشان چند وظیف بر دوش شورای عالی انقلاب فرهنگی گذاشتند؟
** مقام معظم رهبری در سال 85، 3 دستور کار برای شورای عالی انقلاب فرهنگی تعیین فرمودند که شامل تهیه نقشه جامع علمی کشور، مهندسی فرهنگی و ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش است.
* سرنوشت این سه دستور مقام معظم رهبری پس از چهار سال چه شد؟
** در بحث مهندسی فرهنگی و طرح تحول در نظام آموزش و پرورش آنچنان نتایجی بدست نیامد و گزارشی نداریم اما در بحث نقشه جامع کارهای زیاد و سنگینی انجام شد اما نباید فراموش کرد که در شورای عالی انقلاب فرهنگی، افراد فرهیخته و خوبی وارد شده‌اند که می‌توانند در بسیاری از مسائل فرهنگی موثر باشند اما این افراد که در کنار هم و تحت عنوان شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته‌اند، نتوانسته‌اند به اهداف و جایگاه رفیعی که برای شورا تعریف شده است، برسند.
* خودتان به عنوان عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، علت اصلی این ناکامی را چه می‌دانید؟
** من معتقدم که پرداختن به مسائل جانبی و حاشیه‌ای باعث شد تا شورای عالی انقلاب فرهنگی نتواند آن پتانسیل بالا را در راستای منویات رهبری به کار گیرد. شورای عالی انقلاب فرهنگی دارای افراد با پتانسیل‌های بالایی است اما ترکیب این افراد به نحوی نیست که در نهایت به تحقق خواسته‌های مقام معظم رهبری شود.