رد پای صهیونیزم در رده‌بندی علمی (بخش اول)

پریسا جلالی
- دو کتاب تالیف کرده ام که می توانید آن را ببینید.
- شما مگر چند سالت هست که کتاب هم نوشته ای؟ باید مقاله ISI داشته باشی.
- دارم . سال پیش تحقیقم را ارسال کردم. در مورد تحولات آینده در جهان اسلام بود. کامل و بدون هیچ نقصی، اما قبول نکردند.
این حکایت تعداد زیادی از دانشجویانی است که در آزمون دکتری پذیرفته شده و حالا باید مرحله دشوارتری مثل مصاحبه را بگذرانند و البته شرح حال اعضای هیات علمی دانشگاه ها که برای ارتقا نیازمند چاپ مقاله در مجلات ISI هستند.
اما مرحله دشوارتر پذیرش مقالات آنها در مجلات علمی جهانی و اغلب وابسته به دول غربی و صهیونیستی است که مدیرانش حاضر نیستند دانشجویان متعهد ایرانی طعم ثبت مقاله در این پایگاه جهانی را بچشند.
بانک اطلاعات ISI مرکزی برای فهرست کردن و پوشش دادن جامع مهمترین مجلات علمی منتشره در دنیا به منظور تبادل اطلاعات میان پژوهشگران مختلف است. به همین منظور تقویت رتبه علمی دانشجویان و دانشگاه های ایرانی راهکاری بود که دولت در پیش گرفت تا موقعیت ایران را در این جایگاه بهبود بخشد.از این رو، فرصتی فراهم شد تا موضوع استخدام و ارتقا و پیشرفت دانشگاهیان به نوشتن مقالات علمی و ثبت پژوهش در مجلات ISI معطوف شود.
اما اینکه این روند مثبت بود یا مضراتی به دنبال داشت موضوعی است که در چند شماره گزارش پیش رو بدان می پردازیم.
تب تند ISI برای کسب اعتبار
تب تند ثبت مقاله در مجلات علمی خارجی که اغلب به دلیل استخدام، کسب درجه استادی یا عضو هیات علمی شدن و در مواردی به لحاظ پذیرفته شدن در مقطع دکتری به آنها تحمیل می شود هنوز که هنوز است خیلی از دانشجویان را بر سردوراهی انتخاب ادامه تحصیل، پژوهش و حتی ماندن یا رفتن از کشور قرار می دهد.چه بسا این شک و تردید، تعهدات دینی و ملی را هدف قرار دهد و آن روز است که فرار مغزها به معضلی جدی مبدل خواهد شد.
کم نیستند دانشجویان متعهدی که به علت تحقیق و پژوهش روی موضوعاتی که اغلب برگرفته از رشته های علوم انسانی و در تضاد با آراء و افکار دست اندرکاران مجلات ISI یا بهتر بگوییم مجلات انحصاری استکبار جهانی است، نتوانسته اند کسب اعتبار علمی! کنند و از تحصیل در مقطع دکتری بازمانده و یا در استخدام هیات علمی نمره لازم را کسب نکرده اند.
هر چند وزیرعلوم، تحقیقات و فناوری چندی پیش با انتقاد از برخی دانشگاه ها که فارغ التحصیلی دانشجویان دکتری را منوط به چاپ مقاله در مجلات ISI می کنند، از صدور ابلاغیه ای به دانشگاه ها خبر داد که انتشار مقاله در مجلات معتبر علمی و پژوهشی داخلی و یا خارجی برای این امر کافی است، اما هنوز این روند آن طور که باید جا نیفتاده و بدتر اینکه دغدغه داشتن مقاله در مجلات ISI به دانشجویان سرایت کرده و مثل تب داغی به جان آنها افتاده است با این تصور که این نشان علمی باید به سینه هایشان الصاق شود تا آینده ای بهتر! برایشان رقم بخورد.
احمدیان یکی از این دانشجویانی است که دغدغه پذیرفته شدن در مقطع دکتری به ادعای خودش شبانه روزش را قرق کرده است.
وی می گوید: اگر مقاله علمی ارایه ندهم نه تنها در مصاحبه دکتری قبول نمی شوم بلکه بعدا برای هیات علمی شدن در دانشگاه دچار مشکل خواهم شد.
وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان اظهار می کند: پذیرش مقاله و ثبت آن در مجلات علمی جهانی و معتبر برای هر دانشجویی یک رویا است که با این رویا می توان خیلی از موانع علمی را پشت سر گذاشت.
هادیزاده هم دیگر دانشجویی است که همین عقیده را دارد و معتقد است: داشتن معدل بالا و نمرات عالی نمی تواند ملاک ارزشمندی برای تلاش یک دانشجو باشد، بلکه برای رسیدن به مدارج عالی تر باید حتما مقاله ثبت شده درISI داشته باشی. البته این ادعای بعضی از اساتیدمان است و کلی برایش تبلیغ می کنند.
او که به تازگی مقطع کارشناسی ارشد را پشت سر گذاشته و قصد دارد در آزمون دکتری سال آینده شرکت کند همه هم و غم خود را به جای مطالعه منابع، بر پژوهشی متمرکز کرده که احتمال می دهد با پذیرش آن از سوی یکی از مجلات ISI قبولی اش را در آزمون تضمین کند.
وابستگی و استقلال از نوع علمی
علاوه بر این اشکالات، وابستگی اعتبارسنجی دانشگاه های کشور به مراکز علمی وابسته و بعضا معاند، فقط یکی از مشکلاتی است که جامعه علمی ایران را تهدید می کند اما در صورت رفع این مشکل، گره های زیادی از نظام علمی باز خواهد شد.
به طور مثال یکی از این گره ها همانطور که اشاره کردیم، مهاجرت نخبگان است که دکتر حسین نادری منش معاون وزیر علوم در موردش اینطور می گوید: 250 هزار متخصص ایرانی به آمریکای شمالی مهاجرت کرده اند و در آمریکا و کانادا مشغول به فعالیت هستند. در حالی که سرمایه های انسانی منتقل شده از مهاجرت این نخبگان حدود 250 میلیارد دلار است بنابراین ایجاد زیرساخت و فراهم کردن شرایط برای افرادی که تمایل دارند و می توانند توانمندی هایشان را به داخل کشور منتقل کنند به عنوان یک اصل مطرح است.
این اقدامات از مدت ها پیش آغاز شد و خبر بهبود این وضعیت در جامعه علمی پیچید.
از همان زمان که دولت ارتقای نظام آموزشی را ملاک قرار داد مقالات ایرانیان با اعتبار غرب سنجیده می شد اما با تدابیر دولت نهم و دهم استقلال علمی ایران و جهان اسلام تا حدودی تثبیت شد. در همین حین طرح تدوین مجلات ISC به جای ISI در دستور کار قرار گرفت.
ISC ، پایگاه استنادی علوم ایران و جهان اسلام یک نظام اطلاع رسانی علمی است که درصدد تجزیه و تحلیل مجلات علمی کشورهای اسلامی براساس معیارهای علم سنجی معتبر است اما به دلایلی هنوز نتوانسته ملاک کامل برای این اعتبارسنجی باشد و علاوه بر جلوگیری از مهاجرت نخبگان، مانع سرخوردگی دلسوختگان علم و دانش شود.
صهیونیست‌ها سد راه پیشرفت
هنوز جایگاه ISI به قوت خود باقی است و با وجود تشکیل این پایگاه علمی ایرانی و اسلامی، ISC نتوانسته جای لازم را برای خود باز کند.
دکتر مصطفی ملکوتیان ، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران از جمله اساتیدی است که موافقتی با ISI ندارد.
وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان تاکید می کند: پیشرفت علمی و فناوری دانشمندان ایرانی به ویژه در حوزه علوم انسانی نباید با تعداد مقالات چاپ شده در مجلات بین المللی یا عضویت در مجلات ISI سنجیده شود.
ملکوتیان در ادامه اضافه می کند: ISI بیشتر تحت نفوذ مراکز صهیونیستی و دیگر مراکز غربی است که سنخیتی با ارزش های اسلامی و ملی ما ندارند و هیچ وقت به مقالاتی که به عمق تفکر انقلابی و اندیشه های اسلامی بپردازند، اجازه نشر نمی دهند.
وی با ابراز این موضوع که مقالات پژوهشگران متعهد در مورد اندیشه های انقلابی، هولوکاست و غیره هیچ وقت مجوز نشر نمی گیرند، می گوید: اگر این مطالب چاپ هم بشوند اما در فهرست ISI جای نمی گیرند و این موضوع باعث سرخوردگی جوانان خواهد شد. بنابراین باید جایگاهی برای ارج نهادن به این پژوهش ها ایجاد می شد.
دکتر ملکوتیان ضرورت ایجاد ISC را این طور شرح می دهد: مرکز ISI در غرب بود و مقالات کشورهای اسلامی با گرایش های انقلابی و اسلامی در این مجلات چاپ نمی شد و تحریم های خود را به این حوزه گسترده کرده بودند. در حالی که ما هم باید در صحنه بین الملل حضوری فعال داشته باشیم و در رده بندی های جهانی حاضر می شدیم.
بایسته‌های ایجاد ISC
دکتر افشین متقی، دبیر انجمن های علمی وزارت علوم، موضوع شکل گیری پایگاه استنادی علمی جهان اسلام را نشات گرفته از چند ضرورت می داند.
دکتر متقی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان می گوید: حجم عظیم تولیدات علمی که در اقصی نقاط این عرصه پهناور علمی فرهنگی و عقیدتی تولید می شود نیاز به شکل گیری این پایگاه استنادی را نمایان می کند. از سوی دیگر اهتمام وزارت علوم در تعیین جایگاه ایران در جهان اسلام این ضرورت را عملی ساخت که این پایگاه استنادی را ایجاد کند.
دکتر متقی اضافه می کند: توجه به الزامات سند چشم انداز نظام که با وجود رتبه اول علمی ایران در منطقه، آموزش عالی را ملزم می سازد تا اهتمام همه جانبه خود را هم راستا با ISC مضاعف کند. بنابراین ایجاد اعتبار علمی در ام القرای جهان اسلام تحت عنوان پایگاه استنادی علوم مبین این رسالت کشور است. از سوی دیگر تکیه به پایگاه های استنادی موجود همانند ISI و ایجاد فضای مکمل و هم افزا در کنار این پایگاه ها زمینه ساز این است تا علم در عرصه های جدیدتر به تولید افزون تری دست بزند و زمینه ترویج علوم و فناوری ها را آسان سازد.
به اعتقاد دکتر متقی با نمایه سازی بسیاری از فصلنامه ها و پژوهش نامه ها و مجلات داخلی و خارجی در این پایگاه استنادی علمی دسترسی دانشجویان و اهل علم به این پایگاه تسهیل شده و تولیدکنندگان را با اشتیاق بیشتر و انگیزه بالاتر برای تولید و ترویج آماده می سازد که شواهد موید این موضوع بوده است.
کاربرد مقالات علمی، چقدر؟
چندی پیش گلایه هایی از سوی برخی اساتید مبنی بر فقدان کارایی مقالات پذیرفته شده در مجلات معتبر علمی مطرح شد.
این موضوع یکی از عللی است که مسئولان و اساتید را مجاب می کند تا بیش از پیش به دانشجویان دکتری یا اعضای هیات علمی در مورد داشتن مقالات علمی جهانی سخت بگیرند.
اما برخی هم معتقدند که داشتن مقاله علمی در مجلات جهانی تاثیری نخواهد داشت.
ناگفته نماند هنوز این انتقادات ادامه دارد و شاید همین بحث ها است که نظر وزیر علوم و کارشناسان را به سمت پذیرش دانشجویان بدون الزام به داشتن مقاله ISI تغییر داده است.
گذشته از وجود ضعف هایی که بعضا در هر مقاله ای طبیعی به نظر می رسد و انتقادات این چنینی را به همراه خواهد داشت، کاربردی کردن مقالات و تعریف آنها در صنعت هم اتفاقی است که انتظار می رود مقالات پذیرفته شده پاسخگوی آن باشند اما بعضا بدون کاربرد باقی می مانند.
به طور مثال دکتر یلپانی، استاد رشته شیمی در گفت وگویی با اشاره به این که متاسفانه محتوای مقاله های ارائه شده ایرانیان و اندیکس شده در ISI در ارتباط با نیازهای جامعه نیست، معتقد است: اخلاق علمی در چاپ مقاله ها رعایت نمی شود. گاهی اسم مقاله تغییر می کند و دوباره در جای دیگری چاپ می شود. هیچ یک از مقاله های تولید شده قابلیت تبدیل به صنعت را ندارد، مثلا بیشتر مقاله های شیمی ایران، نه در ایران و نه در خارج استفاده صنعتی ندارد.
تولید علم وابسته به تحصیلات تکمیلی است و فرصت خوبی تا تحقق سند چشم انداز زمان داریم تا در این راستا موفق ظاهر شویم. دکتر زلفی گل ، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا در همین زمینه می گوید: برای تولید ثروت از دانش هیچ راهکاری نداریم، تولید مقاله فقط یکی از شاخص های توسعه است، دانشگاه ها علاوه بر آموزش و پژوهش، باید مشکل گشای جامعه هم باشند بدون بودجه پژوهشی مناسب، مقاله تولید نمی شود. اکثر پایان نامه های ما به چاپ مقاله یا کتاب منجر نمی شود. در زمینه آموزش استاندارد داریم، اما در زمینه پژوهش خیر.