عرصه بصیرت و نقش پرورشی

محمود فرشیدی
هشتم اسفند سالروز تاسیس امور تربیتی است، نهادی که از بدو تاسیس توسط شهیدان رجایی و باهنر، نشیب‌ و فرازهایی را گذرانیده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، امور تربیتی رژیم شاهنشاهی که ابزاری برای گسترش فساد در بین جوانان و نوجوانان بود، بر اساس ارزش‌های نظام اسلامی باز تعریف و به عنوان نهادی انقلابی، معماری و بنیان نهاده شد.
در سال‌های نخست پیروزی انقلاب علی‌رغم مقاومت‌هایی که عمدتا ریشه در شفاف نبودن رابطه این میهمان تازه وارد با سایر واحدها داشت،‌ امور تربیتی به سرعت جایگاه خود را در ساختار دستگاه تعلیم و تربیت پیدا کرد اما به تدریج عدم اعتقاد مدیریت کلان وزارت آموزش و پرورش به ضرورت وجودی این نهاد، از طرفی دامنه کشمکش‌ها با واحدهای هم عرض را گسترش داد و از طرف دیگر برای روزآمد ساختن شرح وظایف و فعالیت‌های آن طرح و برنامه‌ای ارائه نشد و در نهایت در دولت اصلاحات، معاونت پرورشی منحل و امکانات و اختیارات آن به سایر معاونت‌ها و از جمله معاونت جدیدالتاسیس تربیت‌بدنی واگذار شد.
انحلال معاونت پرورشی گلایه‌مندی مقام معظم رهبری و موج اعتراض نیروهای انقلابی را در پی داشت و نهایتا در سال 1385 مجلس شورای اسلامی، قانون احیای معاونت پرورشی و تربیت بدنی را تصویب و ابلاغ کرد. اینک چهار سال از تصویب آن قانون می‌گذرد و اخیرا سومین معاون پرورشی پس از قانونمند شدن آن، منصوب شده است اما طی این مدت، عملکرد معاونت پرورشی پاسخگوی انتظارات جامعه و مسئولان نبوده است و لذا ضروری است علل این ناکار آمدی ریشه‌یابی و راهکارهایی برای رفع آنها اندیشیده شود.
تعریف روشن کلیدواژه‌ها
آموزش، پرورش و تربیت، کلیدی‌ترین و کاربردی‌ترین واژه‌ها در آموزش و پرورش است اما ذهنیت و برداشت مشترکی از آنها وجود ندارد. برای رفع این کاستی به نظر می‌رسد باید تربیت به معنای تربیت دینی در معنای جامع و کامل آن، به عنوان هدف مشترک کلیه فعالیت‌ها اعم از آموزشی یا پرورشی تعیین شود و فعالیت‌های رسمی غالبا "معلم محور" تعلیم دروس، فعالیت‌های آموزشی نامگذاری گردد و امور فوق برنامه و "دانش‌آموز محور"، حوزه فعالیت پرورشی تعیین شود.
این تقسیم‌بندی نتایجی به دنبال دارد از جمله:
1. در حوزه تربیت‌ اخلاقی و اعتقادی دانش‌آموزان، تنها پرورشی مسئول نیست بلکه تمامی دست‌اندرکاران صف و ستاد مسئولیت دارند، اما نوع فعالیت‌ها، متفاوت است.
2. معاونت پرورشی، اگر چه در زمینه تربیت اخلاقی و اعتقادی دانش‌آموزان، مسئولیت سنگینی بر عهده دارد، اما قالب فعالیت‌های پرورشی محدود به تبلیغات مذهبی نیست و به عنوان مکمل فعالیت‌های رسمی و آموزشی، می‌تواند در همه عرصه‌ها اعم از هنری، علمی، رایانه‌ای، اجتماعی و... وارد شود و از همه شیوه‌ها و روش‌های روزآمد بهره گیرد.
پژوهش و برنامه‌ریزی
انحلال معاونت پرورشی در وزارتخانه، به مغز متفکر فعالیت‌های پرورشی آسیب جدی وارد آورد لذا ضروری به نظر می‌رسد که شورایی با ریاست وزیر محترم و عضویت معاونین، سیاست‌های کلان فعالیت‌های پرورشی را ترسیم کند. طبعا گسترش فعالیت‌های تحقیقاتی، پیش نیاز این سیاستگذاری است و سیاستگذاری نمی‌تواند بدون پشتوانه پژوهشی انجام شود.
شفاف سازی ارتباط با سایر واحدها
گسترش حوزه فعالیت هر یک از معاونت‌های آموزش و پرورش ایجاد هماهنگی میان آنها را دشوار ساخته است و این ناهماهنگی در ستاد، در صف خودنمایی می‌کند. بنابراین ضروری است، در برنامه‌ریزی آموزشی توسط سازمان پژوهش، در بودجه توسط معاونت پشتیبانی و در امور اجرایی توسط سایر معاونت‌ها، جایگاه فعالیت‌های پرورشی شفاف شود.
تربیت مربی
با توجه به بازنشستگی به موقع و پیش از موعد جمع کثیری از مربیان انقلابی باید برای جذب تربیت مربی در مراکز تربیت معلم، هر چه سریع‌تر برنامه‌ریزی شود.
گسترش ارتباط با سایر نهادها
با توجه به تذکر مقام معظم رهبری در زمینه منسوخ بودن برخی روش‌های نظام آموزشی، به دلیل انعطاف‌پذیری فعالیت‌های پرورشی، می‌توان از آن برای جایگزینی روش‌های روز آمد، بهره‌ گرفت.
نکته مهم جلب همکاری و استفاده از تجربیات سایر نهادها و موسسات دولتی و غیر دولتی است که دستاوردهایشان را می‌توان در مدارس به کار گرفت و توافقنامه‌هایی برای همکاری مشترک با آنان منعقد گردد. نظیر سازمان تبلیغات، موسسات قرآنی، کانون پرورش فکری، شهرداری‌ها، سپاه پاسداران، سازمان گردشگری و میراث فرهنگی، ستاد همکاری‌های حوزه و آموزش و پرورش و...
در شرایط کنونی که نظام سلطه جهانی، توطئه‌های خویش را بر جنگ نرم و تخریب باورهای نسل جوان متمرکز ساخته است، ضرورت حضور فعال مربیان پرورشی در مدارس بیش از هر زمان دیگر کاملا احساس می‌شود و انتظار می‌رود با ساماندهی هر چه سریعتر مربیان پرورشی در مدارس، آنان بتوانند رسالت خویش را در زمینه ارتقای بصیرت آینده سازان کشور در این موقعیت حساس به خوبی ایفا نمایند.