سونامی سیاسی در خاورمیانه و شمال آفریقا

تونس
مردم تونس که از اوضاع معیشتی و نادیده گرفته شدن ارزش های اسلامی به ستوه آمده بودند به نشانه اعتراض به وضعیت موجود به خیابان ها آمده و در جریان درگیری ها با پلیس افراد زیادی کشته شدند. اما مردم برای رسیدن به خواسته های خود از هیچ تلاشی دریغ نکردند و در این راه افراد زیادی قربانی شدند. اما تونسی ها تنها به تغییر حکومت فکر می کردند که در نتیجه رئیس جمهور این کشور پس از مشاهده اعتراضات شدید مردمی پس از 22 سال در روز 24 دی ماه از کشور فرارکرد.آنچه در تونس رخ داد در حقیقت خواست چندین ساله ملت های عربی در مبارزه با استبداد و ظلم سردمداران خود بود.
برخی حکام و سردمداران عرب تا پیش از تحولات اخیر در تونس و دیگر کشورهای عربی خود را رهبرانی جاودانه تصور می کردند. غافل از آنکه خشم ملت ها، مستبدترین حکام همچون بن علی و حسنی مبارک را در امان نخواهد گذاشت.ملت های عربی تا پیش از قیام های تونس و مصر احساس سرخوردگی و ناتوانی در برابر حکام خود داشتند. ولی اکنون این سرخوردگی به خودباوری تبدیل شده و همین مسئله تحولی شگرف در جهان عرب و مناسبات آن به همراه خواهد داشت.
در واقع قیام مردم تونس جرقه قیام های مردم در جهان عرب را زد و بار دیگر نشان داد اگر مردمی خواهان تغییر حکومت باشند، حتی اگر دیکتاتورها از سوی غربی ها حمایت شوند، سقوط می کنند.
مصر
پس از قیام ملت تونس، مردم مصر نیز خواهان احیای حقوق و عزت از دست رفته خود شدند و در حرکتی خودجوش و غافلگیرانه پایه های نظام مبارک را لرزان کردند و سرانجام حسنی مبارک در روز 11 فوریه (22بهمن) پس از 18 روز اعتراضات مردمی از سمت خود کناره گیری و قدرت را به شورای عالی نیروهای مسلح واگذار کرد.
فضای بسته سیاسی، حکومت نظامیان، حمایت بیش از حد از رژیم صهیونیستی، جدا شدن مصر از بدنه جهان اسلام و قرار گرفتن آن در حلقه وابستگان آمریکا زمینه ساز اعتراضات مردم مصر بود و حاصل 30 سال تحقیر مردم مصر آن شد که سرانجام آنها به پا خاستند و پایه های حکومت دیکتاتوری مبارک را منهدم کردند.
از نگاه مردم مصر روی کار آمدن شورای عالی نظامی دستاورد انقلاب نیست و آنها خواهان سرنگونی دولت موقت هستند.
حرکتی که مردم مصر در طول این 18 روز از خود نشان دادند نشان دهنده این بود که مردم دیگر نمی خواستند ارزش های آمریکایی و غربی بر این کشور حاکم شوند، تظاهرکنندگان مصری همواره این واقعیت را متذکر می شدند که حاضرند با فقر و مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم کنند اما نمی خواهند تحت قیمومت آمریکا باشند.
در واقع قیام مردم مصر الهام گرفته شده از انقلاب اسلامی ایران بود که خواستار یک حکومت مردم سالار بر اساس آموزه های دینی و اسلامی هستند نه یک حکومت وابسته به غرب.
لیبی
معمر قذافی 42 سال است که در نهایت دیکتاتوری و استبداد بر مردمش حکومت می کند و رابطه ای نزدیک با غرب از جمله کشورهایی چون انگلیس و ایتالیا دارد.
قذافی آنچنان بر این حکومت چنگ انداخته و با اعمال قدرت حکومت می کرد که به نظر نمی رسید مردم بتوانند در عرض چند روز پایه های حکومت وی را متزلزل سازند.
قذافی ارزش های دینی و فرهنگی مردم لیبی را بیش از 40 سال است که نادیده گرفته و با نهایت سبعیت بر مردمش حکومت می کند. اما خیزش اسلامی مردم لیبی همچون مردم تونس و مصر باعث شد که قذافی هراسناک و نگران به سرکوب مخالفان و به خاک و خون کشیدن آنان روی بیاورد.
شهرهای مختلف لیبی به ویژه طرابلس پایتخت این کشور همچنان شاهد اعتراضات مردمی است و هرچه خشونت و اعمال غیرانسانی رژیم قذافی بیشتر می شود مخالفان خواسته هایشان جدی تر می شود و به چیزی غیر از سرنگونی حکومت قذافی راضی نمی شوند.
قذافی برای سرکوب مردم از وحشیانه ترین اقدامات از جمله بمباران هوایی، زمینی و سلاح های سنگین استفاده کرده و بیش از 2000 کشته و صدها نفر را زخمی کرده است.
بخش وسیعی از خاک لیبی در اختیار انقلابیون قرار گرفته و پایتخت نیز در آستانه سقوط قرار گرفته است.
الجزایر
مردم الجزایر نیز همچون مردم کشورهای مصر و تونس در اعتراض به بی توجهی مسئولان کشور در بهبود وضع معیشتی مردم الجزایر که با معضلاتی همچون بیکاری فزاینده و تورم شدید مواجه هستند دست به راهپیمایی ها و تظاهرات گسترده ای زدند.در الجزیره پایتخت این کشور معترضین با نیروهای امنیتی درگیر شدند و اعلام کردند تا زمانی که دولت دست به اصلاحات اساسی نزند دست از تظاهرات بر نمی دارند.
مخالفان دولت نسبت به فساد حاکم بر دستگاه های دولتی و احزاب سیاسی کشور نیز اعتراض داشتند.
در این میان دولتمردان الجزایر از ترس اینکه مبادا موج انقلاب به الجزایر کشیده شود، دست به کار شده و دست به اصلاحات و تغییراتی برای پایان دادن به فساد حاکم در دولت و احزاب سیاسی فعال در عرصه زدند.
عبدالعزیز بوتفلیقه رئیس جمهور الجزایر نیز در پی فشارهای مردمی حالت فوق العاده در کشور را پس از 19 سال لغو کرد.
قانون حالت فوق العاده در فوریه 1992 و در پی لغو انتخابات پارلمانی که در آن «جبهه نجات اسلامی» پیروز انتخابات گردید و به بروز جنگ داخلی به مدت یک هفته منجر شد در کشور اعلام و تاکنون ادامه داشت.
در حالت فوق العاده مردم اجازه برگزاری راهپیمایی و تظاهرات را نداشتند.
با اعلام لغو حالت فوق العاده شاید به نظر برسد که از فشارها بر دولت کاسته شود ولی مردم اعلام کرده اند که تا تحقق کامل خواسته هایشان همچنان دست به تظاهرات می زنند و به مخالفت های خود با دولت ادامه خواهند داد.
اردن
مردم اردن نیز در ادامه اعتراضات مردم جهان عرب نسبت به دیکتاتورهای مستبد تظاهرات کردند و خواستار اصلاحات اساسی در اردن و کاهش اختیارات عبدالله دوم شدند.
در این تظاهرات که به وسیله جماعت اخوان المسلمین و جبهه عمل اسلامی سازماندهی شده بود مردم همچنین خواستار لغو پیمان صلح اردن و رژیم صهیونیستی (موسوم به وادی عرب) و قطع رابطه با این رژیم جنایتکار شدند. کمیته علمای دینی اردن نیز با صدور فتوایی تظاهرات علیه دست نشانده های غرب در منطقه را نوعی جهاد فی سبیل الله و یک واجب شرعی دانست و همین مسئله باعث شد که مردم اردن در تحقق خواسته های خود مصمم تر شوند و تظاهرات بیشتری راه اندازی کنند.
همزمان با اوج گیری تظاهرات مردمی، مزدوران دولت عبدالله دوم با حمله به تظاهرکنندگان بسیاری از آنان را مورد ضرب و شتم قرار داده و زخمی کردند. همین مسئله باعث شد که معترضان به تظاهرات خود ادامه دهند و در نهایت دولت جدید به ریاست معروف بخیت تشکیل شد ولی مخالفان با ابراز نارضایتی به اعتراضات خود ادامه دادند و اعلام کردند که بخیت به دلیل سوابق و کارنامه سیاه خود نماینده واشنگتن و تل آویو در اردن است و به هیچ وجه دست از تظاهرات برنمی دارند.
احزاب سیاسی مخالف نیز اعلام کردند که دولت جدید اردن فقط از لحاظ شکلی با دولت قبل فرق دارد و نمی توان به این دولت امید داشت. در هر صورت اعتراضات مردمی همچنان ادامه دارد و قشرهای مختلف مردم از جمله معلمان و دانشجویان نیز به این تظاهرات و تجمعات پیوسته و همچنان به مخالفت های خود با نظام حاکم ادامه می دهند.
هرچند ملک عبدالله دوم تلاش می کند این مخالفت ها را به نوعی سرکوب کند. ولی جرقه خیزش اسلامی در این کشور هم زده شده است.
یمن
موج انقلاب سراسری یمن را نیز دربرگرفت و مردم یمن با برگزاری تظاهرات گسترده و متوالی خواستار سرنگونی رژیم علی عبدالله صالح هستند. معترضان با چادر زدن در میدان های مرکزی شهرهای مختلف یمن از جمله صنعا، تعز، عدن و دیگر شهرهای این کشور خواستار برکناری رئیس جمهور یمن شدند.
دانشجویان یمنی با پیوستن به صفوف تظاهرکنندگان اعلام کردند که تا تحقق کامل خواسته هایشان که مهم ترین آن سرنگونی علی عبدالله صالح است دست از تظاهرات برنمی دارند.
این در حالی است که افراد وابسته به حکومت با چماق و باتوم و سنگ به تظاهرکنندگان حمله کردند ولی با مقاومت مردم روبه رو شدند و آنها را مجبور به عقب نشینی کردند.
نیروهای امنیتی یمن نیز با تظاهرکنندگان درگیر شدند و تعداد زیادی از آنان را زخمی کردند.
در این رابطه علی عبدالله صالح اعلام کرد که کناره گیری من مشروط به برگزاری انتخابات آزاد و رأی دادن است و در غیر این صورت کنار نمی روم. تعدادی از نمایندگان یمنی هم در اعتراض به سرکوب تظاهرکنندگان و سکوت پارلمان در قبال حوادث اخیر از حزب حاکم استعفا کردند.
با وجود سرکوب های شدید دولتی در یمن و کشته شدن ده ها نفر در تظاهرات روزهای اخیر شهروندان یمنی همچنان خواستار برکناری علی عبدالله صالح هستند و بر خواسته خود اصرار می ورزند.
مغرب
رباط پایتخت مراکش نیز همچون دیگر پایتخت های عربی شاهد اعتراضات گسترده مردمی طی روزهای اخیر بوده است.
مردم مراکش خواستار از بین رفتن استبداد، فقر و گرسنگی و انجام تغییرات ریشه ای در حکومت مراکش هستند.
تظاهرکنندگان مراکشی همچنین خواستار محدود شدن اختیارات محمد ششم هستند و به تأسی از خیزش های اسلامی مصر و تونس و بحرین اعلام کردند تا تحقق خواسته هایشان خیابان ها را ترک نخواهند کرد و همچنان به تحصن و اعتراض ادامه خواهند داد.
نیروهای امنیتی مغرب نیز همچون دیگر کشورهای عربی با تظاهرکنندگان برخورد و عده زیادی را مجروح کرده است. تظاهرات مردم مراکش نیز همچون دیگر کشورهای عربی با فراخوان جوانان این کشور صورت گرفت.
خیزش مردم مراکش نشان می دهد که همه رژیم های پادشاهی در معرض اعتراض مردمی قرار دارند زیرا ملت ها هم اکنون بیدار شده اند و احساس می کنند چیزی برای از دست دادن ندارند زیرا طی دهه های گذشته عزت مردم لگدمال شده است. البته با نگاهی به جامعه مراکش می توان دریافت که اختلافات طبقاتی- اجتماعی در مغرب بیداد می کند و همین موضوع چالش هایی را برای نظام سیاسی مراکش به همراه خواهد داشت.
بحرین
معترضان بحرینی نیز در میدان لؤلؤ منامه دست به تظاهرات زدند و خواستار سرنگونی حکومت پادشاهی در این کشور شدند.
تظاهرکنندگان بحرینی که بیشتر آنان را جوانان و نوجوانان تشکیل می دهند خواستار انجام اصلاحات سیاسی در کشور و تغییرات ریشه ای در نظام پادشاهی این کشور هستند.
به عقیده ناظران بین الملل عمده گردانندگان این انقلاب مردمی در بحرین جوانان اسلامگرا هستند که مخالف حکومت سلطنتی هستند و خواستار آزادی و حکومت مردم سالار هستند.
جوانان بحرینی همچنین خواستار کوتاه شدن دست آمریکا و غربی ها در امور داخلی این کشور هستند به ویژه آنکه آمریکا با داشتن پایگاه دریایی در این کشور دخالت زیادی در امور سیاسی این کشور دارد. به عقیده کارشناسان سقوط دولت بحرین از هم اکنون مقامات کاخ سفید را دچار وحشت کرده است. چرا که ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در این کشور قرار دارد .
از سوی دیگر، تظاهرکنندگان اعلام کردند که هرگونه عقب نشینی پادشاه بحرین را هم نمی پذیرند چرا که این اظهارات با توجه به سوابق گذشته صرفا برای فریب مردم عنوان شده و به پادشاه و اطرافیان وی اطمینان ندارند. روزهای آینده تحولات جدیدی در راه است و جهان شاهد سقوط دیکتاتورهای جدید در کشورهای دیگر عربی در خاورمیانه و شمال آفریقا خواهد بود.