نکاتی دربارۀ توافقنامۀ صلح «دیتون»

از: ابوالقاسم ـ قاسم‌زاده
1ـ کراواتها‏، صربها و مسلمانان بوسنی و همه کشورهایی که نگاهی به بحران بالکان دارند‏، توافقنامه صلح دیتون را پیچیده و صلح بد خوانده‌اند و به همین لحاظ در مورد موفقیت و یا عدم موفقیت آن در آینده با احتیاط موضع گرفته‌اند. توافقنامه دیتون را می‌توان یک گذار و تحول از جنگ بد به صلح بد دانست که با حضور بیش از بیست هزار نفر از سربازان آمریکائی و هزاران نفر از سربازان دیگر کشورهای عضو ناتو، منطقه بالکان بصورت کامل به یک منطقه نظامی «ناتو» در خواهد آمد. اولین پیامد توافقنامه دیتون، آغاز تجربه جدید آمریکا در حضور مستقیم نظامی در منطقه شرق اروپاست، اگرچه «کلینتون» برای اجرای اعزام نیرو از مانع مخالفان خود در کنگره و سنا باید عبور کند و بدون کسب موافقت اعضای آن نمی‌تواند دستور اجرای حضور نظامیان آمریکا در منطقه بالکان را بدهد، ولی اولین اقدام عملی توافقنامه دیتون حضور گسترده‌تر نظامی می‌باشد.
2ـ برای رئیس‌جمهور آمریکا که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری قرار دارد‏‎، توافقنامه صلح دیتون یک مانور موفق سیاسی است که با قبول آن توسط رهبران نیروهای درگیر در جنگ، نمایش سیاست خارجی موفق کابینه خود در رهبری اروپا و یا حداقل هدایت «ناتو» را نشان داده است. برای رئیس‌جمهور آمریکا، ارائه این توافقنامه به کنگره و هرگونه پاسخ اعضای آن بصورت مثبت یا منفی که اکثریت نمایندگان آن از حزب مخالف یعنی «جمهوریخواه» هستند، یک موفقیت دیگر خواهد بود. به عبارت دیگر، اگر جمهوریخواهان با طرح صلح کلینتون مخالفت کنند، خود را در برابر افکار عمومی و موج تبلیغی صلح‌طلبان خواهند دید و اگر هم موافقت نمایند، کفایت و موفقیت رقیب حزبی خود را تأیید کرده‌اند.
انجام توافقنامه صلح دیتون برای اتحادیه اروپا نیز یک شکست و ضعف بشمار می‌رود که با همه تلاش نزدیک به پنج سال در جنگ بالکان، قادر به تحقق آن نشد و سرانجام رهبری اداره منطقه بالکان را به دست آمریکا داد.
این شرایط نامطلوب برای روسیه نیز در صحنه سیاسی دیده میشود؛ اگرچه «مسکو» همچنان خود را متحد اصلی و تعیین‌کننده با صربها میداند، ولی در شرایط صلح بد، دلار آمریکا دوست و دشمن را نام‌گذاری خواهد کرد که صربها به شدت به آن نیاز دارند و «مسکو» نیز قادر به پاسخگویی به این نیازمندی نیست. شاید «مسکو» مجبور به بازنگری مجدد در عضویت خود در «ناتو» پس از استقرار کامل آن در شرق اروپا گردد.
3ـ شورای امنیت سازمان ملل متحد مجازاتهای اقتصادی را علیه صربستان و مونته‌نگرو به حال تعلیق درآورد و تصمیم گرفت تحریم تسلیحاتی را برضد جمهوریهای یوگسلاوی سابق به تدریج ظرف 6 ماه لغو کند. لغو تدریجی تحریم تسلیحاتی پس از امضای پیمان صلح در پاریس آغاز می‌شود. تصمیم‌گیری شورای امنیت سازمان ملل نشان میدهد که سیاستمداران اروپا در مورد آینده بالکان و اجرای موفقیت‌آمیز توافقنامه دیتون تردید جدی دارند. آنچه که تاکنون بدست آمده است، طولانی شدن شرایط آتش‌بس و ورود کامل آمریکا به صحنه بحران است، ولی تجربه حضور نظامی آمریکا در بحرانهای مناطق دیگر نشان داده است که از یک آرامش نسبی به توفان جنگ فراگیر رسیده‌اند، برای اروپا، هنوز منطقه بالکان به عنوان خطر بالقوه برای یک جنگ فراگیر ارزیابی می‌شود که حاصل کار یک صلح بد می‌تواند آنرا بوجود آورد.
4ـ رهبران کرواتها، صربها و مسلمانان بوسنی، برای توجیه و قبول توافقنامه دیتون از جانب مردم و همکاران خود با مشکلاتی روبرو هستند. تقسیم‌بندی مناطق و تجزیه کشور و کنترل و یا عدم کنترل مستقل در توافقنامه دیتون و زمان‌پذیر ساختن مشکلات اصلی بدون پاسخگویی روشن به آنها درک روشنی از توافقنامه را نمیدهد. از هم‌اکنون مخالفان اعتراضات خود را علنی کرده‌اند و بخصوص در میان صرب‌ها که داعیه حذف همه نیروها و حاکمیت بلامنازع خود را داشتند، این مشکل آشکارتر شده است. آمریکا برای اینکه ابتکار عمل را در اجرای توافقنامه بدست بگیرد، به دو حرکت صورت می‌بخشد: اول حضور نظامی بصورت گسترده و پرقدرت و دوم تبلیغ شروع بازسازی و بازگشت آوارگان جنگی میباشد.
کلینتون پس از گزارش فوری به کنگره، به اروپا سفر خواهد کرد و از نیروهای نظامی آمریکا در پایگاههای این کشور در آلمان بازدید می‌کند تا آنها را برای اعزام به منطقه بالکان مهیا سازد، همزمان، در گزارش‌های خبری آمده است که نشست کشورهای وام‌دهنده به منظور کمک به بازسازی بوسنی ـ هرزگوین به زودی تشکیل خواهد شد و محل اجلاس احتمالاً در بروکسل، یعنی مرکز اتحادیه اروپا خواهد بود و ریاست آنرا نیز کمیسیون تجاری اروپا و بانک جهانی برعهده خواهند گرفت.
انعکاس اینگونه اخبار برای ادامه موج صلح‌طلبی و حفظ شرایط آرامش نسبی است، زیرا شکست آتش‌بس و یا تجزیه عملی در میان نیروهایی که هنوز سلاح در اختیار دارند، موفقیت اجرایی توافقنامه دیتون را مشکل‌تر و پیچیده‌تر خواهد ساخت.
5ـ ارزیابی شرایط جدید، بخصوص برای آینده بوسنی ـ هرزگوین و شرکت در بازسازی و کمک به بازگشت آوارگان به زندگی عادی در سازمان کنفرانس اسلامی یک ضرورت است. مسلمانان هنوز در اروپا تنها و محصور در میان نیروهایی هستند که کمترین حمایت از آنها را بلحاظ مسلمان بودن دریغ می‌کنند. داشتن طرح مشخص برای آینده کشوری که در شرایط یک صلح بد بنام اسلام و مسلمین شکل می‌گیرد، اگرچه مشکل و پیچیده خواهد بود، ولی به عنوان یک مسئولیت و وظیفه اسلامی در برابر همه رهبران و مسئولان در کشورهای اسلامی قرار دارد.