بحران موستار؛ سایه سنگین بر کاخ سفید

ل. عابدینی
«بیل کلینتون» رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان سفر خود به منطقه بالکان، روز سه‌شنبه وارد «توزلا» شد. وی در جریان این سفر که به منظور دیدار سربازان آمریکایی مستقر در بوسنی وکرواسی نیز دیدار و گفتگو کرد.
سفر کلینتون به بوسنی در شرایطی صورت گرفت که نقض آشکار موافقتنامه صلح توسط صربها وکرواتها موجی از نگرانی در خصوص اجرای موفق توافقنامه صلح دیتون در میان محافل سیاسی آمریکا ایجاد کرده ‌‌است.
گفتنی است صربها در آستانه سفر رئیس‌جمهور آمریکا به بوسنی یک قطار برقی در سارایوو را هدف موشک قرار دادند که منجر به کشته وزخمی شدن تعدادی از مسلمانان این شهر شد.این در حالی است که مقامات نظامی ناتو مستقر در بوسنی اعلام کردند، پاسخ‌‌دادن به حمله صربها جزو وظایف آنها نیست.
از طرف دیگر ناآرامیهای چند روز گذشته در «موستار» که با حمله کرواتها به مسلمانان این شهر و سپس تبادل آتش بین توپخانه‌های مواضع دو طرف، به وجود آمده‌ است به طور جدی ارکان فدراسیون کروات - مسلمان را به مخاطره انداخته‌ است. بنابراین طی چند روز گذشته بوسنی و کرواسی شاهد تشدید رایزنیهای مقامات و محافل سیاسی آلمان و ناتو بودند. در عین‌حال در جریان دیدار کلینتون از «زاگرب» مقامات کرواسی و کاخ سفید، موافقت کردند که مسائل موستار به داوری آمریکا گذاشته شود.
مجموعه تحولات، نشان‌دهنده این واقعیت است که نگرانی کاخ سفید از وقایع بوسنی، به خاطر نگرانی از مناطقی است که کاخ سفید از اجرای توافقنامه صلح دیتون در بوسنی دنبال می‌کند. لذا در منار برخی ملاحظات سیاسی مربوط به رقابت بین کارگردانان اصلی بحران بوسنی و تلاش واشنگتن برای حفظ مدیریت بحران و ابتکار عمل در دست خود، باید سفر کلینتون را از زاویه تحولات داخلی آمریکا نیز، ارزیابی کرد.
کلینتون که در مقابل ناکامی در سیاستهای داخلی و مخالفت شدید حزب جمهوریخواه و کنگره با برنامه‌های ناکارای دمکراتها در راس زمامداری کاخ سفید به بهره‌برداری سیاسی مناسب از سیاست خارجی خود از کانال فرصتهای پیش آمده در تحولات جهانی امیدوار است، اهمیت زیادی به پیشرفت مسالمت‌آمیز روند اجرای توافقنامه دیتون دارد. چون این توافقنامه و برنامه اعزام 20هزار نیروی آمریکایی، ماحصل تلاشهای کاخ سفید در برابر دیگر اعضای گروه بین‌المللی تماس و نیز در برابر مخالفتهای جمهوریخواهان با سیستهای داخلی و خارجی کلینتون است، لذا چگونگی اجرای آن با آینده سیاسی کلینتون و در مجموع دمکراتها، ارتباط تنگاتنگی دارد.
ناگفته نماند در کنار این مسائل، سفر کلینتون در شرایط تقریبا بحرانی بوسنی و دیدارش از سربازان آمریکایی به منظور جلب اعتماد افکار عمومی داخل آمریکا صورت گرفت، چرا که نگرانی آنها از امنیت و جان سربازان آمریکایی، کلینتون را برای اعزام 20 هزار سرباز با مشکل مواجه ساخته است.
شایان ذکر است که محافل خبری غرب بویژه آمریکا سعی کردند از سفر کلینتون بهره‌برداری تبلیغاتی بکنند، اما واقعیت این است که واشنگتن بیشاز آنکه به فکر امنیت و جان مسلمانان بوسنی باشد به فکر جان سربازان آمریکایی و توافقنامه دیتون است. امری که کم و بیش از موضع‌گیریهای آمریکا در قبال صربها و کراوتها در طول بحران بوسنی کاملا آشکار شد.
واشنگتن برای بدست گرفتن ابتکار عمل در بوسنی ناگزیر به تغییر دادن روند تحولات بود، لذا با حمایت از حمله هواپیماهای ناتو به واضع صربها پیش از مذاکرات صلح، آنها را مجبور به پذیرش حل و فصل سیاسی بحران بوسنی ساخت. لذا به نظر دولتمردان کاخ سفید اقدام آمریکا گذشته از حمایتهای سیاسی و معنوی پنهان از موضع صربها و صربستان در مذاکرات صلح بوسنی، بیشترین امتیاز را به آنها داد و صربها گذشته از اینکه خودمختاری ویژه‌ای با تشکیل جمهوری صرب بوسنی بدست آوردند، اجازه تشکیل فدراسیون با صربستان را نیز همچنان برای خود حفظ کردند.
با این توصیف نکته ظریف تلاشهای آمریکا برای رفع تنش بین کرواتها و مسلمانها در موستار همین جاست. چرا که از یک طرف حمایت آمریکا از حفظ و تداوم حیات فدراسیون مسلمان _ کروات بوسنی، غیر از زیر سوال بردن توافقنامه دیتون، احتمالا تقسیم ارضی مجدد بوسنی را به دنبال خواهد داشت.
اما تقسیم اراضی مجدد صرفنظر از آغاز مجدد بحران، مشکلاتی را برای کاخ سفید به وجود خواهد آورد. بویژه اینکه تقسیم ارضی بین کرواتها ومسلمانان که در مجموع 51 درصد از سرزمینهای بوسنی را در اختیار دارند، ماهیت تلاشهای آمریکا را روشن خواهد ساخت. چرا که در این صورت صربها به تنهایی 49 درصد از اراضی بوسنی را در اختیار خواهند داشت، اما کرواتها و مسلمانها باید 51 درصد را بین خود تقسیم کنند. این امر به وضوح نشان خواهد داد که توافقنامه دیتون چقدر به نفع صربها تمام شده است، بنابراین کاخ سفید می‌ک.شد به هر نحو ممکن توافقنامه دیتون را در بوسنی به اجرا بگذارد.