افسانه وحدت

مراد عنادی، کارشناس مسائل بین‌الملل

سازمان کنفرانس اسلامی که در سال 1969 میلادی در پی به آتش کشیده شدن مسجدالاقصی و با هدف ایجاد همگرایی مسلمانان در موضوع فلسطین بنیان نهاده شد، در سال‌های حیات خود با فراز و نشیب‌های بسیار روبه‌ور بوده است که رونق عملکرد آن بیشتر به نقش روسای دوره‌ای آن معطوف بوده که در این راستا از ریاست ایران در سال 1997 تا 2000 میلادی به عنوان بهترین سال‌های تاثیرگذاری این سازمان که 57 کشور در آن عضویت دارد، یاد می‌شود. نشست مقدماتی سی‌و چهارمین دور اجلاس وزرای خارجه سازمان کنفرانس اسلامی که از امروز در جده عربستان گشایش می‌یابد، موضوع گفت‌وگوی «تهران امروز» با مراد عنادی، کارشناس مسائل بین‌الملل است که با هم از نظر می‌گذرانیم.

* نشست‌ اعضای سازمان کنفرانس اسلامی در جده با چه هدفی انجام می‌شود؟

** نشست های سازمان کنفرانس اسلامی که در سطح کارشناسان، وزرای خارجه و سران برگزار می‌شود، با هدف رصد کردن مهم‌ترین چالش‌های جهان اسلام و تحولات بین‌المللی صورت می‌گیرد. در نشست جده که از امروز به عنوان نشست مقدماتی اجلاس سی ‌و چهارم وزرای خارجه گشایش می‌یابد به بررسی و تبادل نظر در خصوص مسائل مهم خاورمیانه و جهان به ویژه موضوع عراق، فلسطین و مساله هسته‌ای ایران خواهند پرداخت. همچنین پیشرفت‌های حاصله در زمینه برنامه کاری 10 ساله این سازمان در این نشست مورد واکاوی قرار خواهد گرفت. در جریان این نشست تلاش می‌شود تا راهکارهای برون رفت از چالش‌های موجود در کشورهای عضو جهان اسلام از جمله عراق، فلسطین، افغانستان و سومالی بررسی شود.

هم‌اکنون در سطح منطقه خاورمیانه تلاش‌هایی از سوی آمریکا و برخی کشورهای غربی برای احیای طرح خاورمیانه بزرگ در جریان است که سفر مقامات غربی از جمله صدراعظم آلمان، وزیر خارجه آمریکا و دبیرکل سازمان ملل در این راستا قابل ارزیابی است.

به نظر می‌رسد تشکیل بازار مشترک اسلامی که از کنفرانس هشتم در سال 1997 از سوی ایران مطرح شده، مورد توجه و دقت نظر باشد تا در سال‌های آتی به تحقق برسد. اگرچه در این نشست مسائل فرهنگی جهان اسلام نیز مطرح خواهد شد، اما مسائل فرهنگی جهان اسلام نیز مطرح خواهد شد، اما مسائل سیاسی موضوعی است که در کانون توجه رسانه‌های جهان قرار می‌گیرد.

بی‌شک نزدیک‌ترین مواضع و دیدگاه‌های کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی از جمله مهم‌ترین اهداف برگزاری این نشست با عنایت به تحولات و شرایط خاص منطقه است.

* به نظر جنابعالی چرا کار کردهای اجلاس‌های این سازمان تنها در حد انتشار یک مانیفست باقی‌مانده و از رسیدن به جنبه‌های عملی باز می‌ماند؟

** سازمان کنفرانس اسلامی معمولا در نشست‌های وزرای خارجه و سران با صدور بیانیه که منعکس‌کننده مواضع کلان اعضا باشد، به کار خود پایان می‌دهد که در جریان آن نشست‌ها ده‌ها قطعنامه نیز به تصویب می‌رسد که جنبه‌ توصیه‌ای دارد و در چارچوب اجرایی قرار نمی‌گیرد. دبیرخانه سازمان نیز قدرت چندانی برای عملیاتی کردن مصوبات ندارد. بر این اساس اراده اعضا نیز در سطح سیاست‌های اعلامی تبلور می‌یابد. مروری بر مصوبات سازمان نشان می‌دهد که کارکردهای آن متناسب با نقش رئیس دوره‌ای و دبیرکل متفاوت است که این نشان‌دهنده محوریت شخص و کشور در پیشبرد اهداف سازمان نشان می‌دهد که کارکردهای آن متناسب با نقش رئیس دوره‌ای و دبیرکل متفاوت است که این نشان‌دهنده محوریت شخص و کشور در پیشبرد اهداف سازمان است، در حالی که سازمان‌های موفق در نظام بین‌الملل دارای وجه ساختار محور هستند تا شخص محور.

به عنوان مثال در هشتمین اجلاس سازمان، کمیته‌های کارشناسی تشکیل شد تا در خصوص حوادث و وقایع جهان اسلام به طور ویژه کار شود که با ریاست ایران همراه بود. اما در دوره ریاست قطر، سازمان دچار یک رکود بوده اما در حال حاضر مالزی به عنوان رئیس دوره‌ای سازمان توانسته تحرکی جدید به فعالیت‌ها ببخشد.

* چرا راهبردهای مشترک متخذه در درون اجلاس‌ها، در جریان رایزنی مقامات غربی با کشورهای عضو خصوصا کشورهای عربی با تغییرات جدی مواجه و دچار نوعی گسست می‌شود؟

** متاسفانه در سازمان کنفرانس اسلامی هنوز اولویت‌های ملی بر اولویت‌های سازمانی استیلا دارد که این امر باعث شده تا کشورها متناسب با مواضع خود به راحتی مصوبات سازمان کنفرانس اسلامی را زیر پا گذاشته و براساس ترجیحات ملی خود عمل کنند. چنین رویکردی را بیشتر در میان اعراب شاهد هستیم که با مصوبه تحریم کالاهای اسرائیلی و غربی برای تحت فشار قراردادن تل‌آویو و قطع روابط تجاری با این رژیم چندان همراهی نمی‌کنند و عملا مصوباتی از این دست به دلیل چنین رفتارهایی از اجرایی شدن باز می‌مانند.