احتکار؛ آفت اقتصاد (بخش اول)

حسین ابرندآبادی
این روزها در محاوره تعدادی از تولید‌کنندگان، بخشی از مصرف‌کنندگان و گروهی از توزیع‌کنندگان کالا این صحبت به وفور شنیده می‌شود که «فلان کالا را باید انبار کرد یا بروید این کالا را بخرید و انبار کنید تا پس از افزایش قیمت آن را به فروش رسانید و از این رهگذر سودی عاید خود سازید». کالاهای مورد نظر نیز از قبیل مواد غذایی، لوازم – و خلاصه مواردی است که در زندگی روزمره مردم به آنها نیاز دارند. کسانی که به این اقدام دست می‌زنند در واقع با «احتکار کالا» نوعی کمبود مصنوعی ایجاد کرده یا به کمبود موجود دامن می‌زنند.
معنای لغوی «احتکار» عبارتست از حبس‌کردن چیزی که مورد نیاز مردم است تا اینکه پس از افزایش قیمت، آن را به فروش رسانده و نفعی عاید خود سازد. (1) واژه «احتکار» نسبت به حبس و انبار کردن هر کالایی که مورد نیاز مردم است صدق می‌کند و اختصاص به انبار کردن مواد غذایی مورد نیاز مردم ندارد. (2) هر چند با توجه به برخی روایات وارده، قدر متقین آن مواد غذایی است.
روایات زیادی در مورد زشتی عمل احتکار و مورد نفرت بودن احتکارکننده وارد شده است که اغلب آنها ظهور و برخی صراحت در «حرام بودن» احتکار دارد. (3) برخی از این روایات عبارتند از:
- قال رسول‌الله (ص): «المحتکر ملعون» (4) یعنی احتکارکننده مورد لعنت قرار می‌گیرد.
- قال علی(ع): «المحتکر آثم عاص» (5) احتکارکننده گناهکار و متخلف و عاصی است.
- قال علی(ع): «فامنع من الاحتکار فان رسول‌الله منع منه» (6) یعنی یا مالک! از احتکار جلوگیری کن چون رسول خدا از آن جلوگیری کرد.