فراسوی صفها(بخش پانزدهم)

از: دکتر محمدباقر صدری
در نوشتار پیشین، آموزش را یکی از عوامل مهم توسعه نامیدیم و اضافه کردیم که هم‌اکنون در نظریه‌های توسعه «منابع انسانی» حتی موثرتر از منابع مالی و فنی نامیده می‌شود لذا دانشگاه‌ها باید به رسالت بس مهم خود در روند پیشرفت و شکوفایی آگاه گردند و آنرا جامه عمل بپوشانند «منابع انسانی» در فرضیه‌های توسعه به همه انسانهای آموزش دیده اطلاق می‌شود. در بحث جمعیت که کنفرانس آن در قاهره به پایان آمد و خوشبختانه کشور ما با نظریات سازنده و پیشنهادات مهم در کنار دیگر کشورهای مسلمان از جمله پاکستان در آن شرکت نمود در بحث تنظیم خانواده «آموزش» به عنوان یک عامل اساسی تلقی گشت. «جنوب» به سرپرستی کشورهای اسلامی در کنفرانس قاهره خوش درخشید. سخنرانی خانم بوتو نخست وزیر پاکستان در پاسخ به سخنان نخست وزیر نروژ ایراد شد، نشان داد که ما نمی‌توانیم به بهانه «تنظیم خانواده» کرامت و شرافت خانواده‌ها و عزت و احترام آنان و از همه مهمتر تعالیم مبارکه قرآن به حرمت‌شکنی و معنویت بر باددهی تن دهیم»، نماینده کشور ما ضمن دفاع از سخنان خانم «بوتو» ما موضع‌گیریهایی اصولی «و منطقی» خود و با تکیه بر فقه پویای شیعه نه تنها تحسین بسیاری را برانگیخت بلکه با این روش آب پاکی بر دست مبلغان که انگ «بنیادگرایی» را در کارخانجات خود آماده دارند ریخت. بارها نگارنده اشاره داشته است که نیات غرب از به کاربری «بنیادگرایی» القا این شبهه است که مسلمانان خواهان بازگشت به ریشه‌اند و چون ریشه در اندرون زمین و در تاریکی است لذا آنان رجعت به «ظلمت و تاریکی» را خواستارند. اتهامی که صفحات تاریخ و پیشرفت علم و دانش از یکسو و سلم و سلامتی و بهروزی مسلمانان آشکار آنرا نفی می‌کند.
آن روزی که «غرب» در بخش اعظم سرزمین‌های خود به ستیز علم و دانش رفته و دانشمندانی چون کپرنیک و گالیله و... را به محاکمه می‌کشید آن روز در بغداد ـ قاهره و غرناطبه مسلمانان بر پیشرفت علم و دانش پای می‌فشردند. آن روز که غیرمسیحیان را در جهان مسیحیت توان زیست نبود آن روز در سرزمین‌های پهناور اسلامی، غیرمسلمانان در کنار مسلمانان همزیستی زیبا داشتند به گونه‌ای که پس از اخراج مسلمانان از آندلس، یهودیان (که در حاکمیت مسلمانان در صلح و صفا می‌زیستند) از آندلس کوچیدند و در سال 1492 اسپانیا را ترک و در سرزمین‌های اسلامی آفریقا (مراکش، تونس، لیبی، موریتانی) و آسیا (استانبول) سکونت اختیار کردند.
لذا حضور در کنفرانس قاهره و اتحاد مواضع روشن آشکارا نفی همان اتهامات غرب بود. قبل از کنفرانس قاهره موضوع «تنظیم خانواده» در کشور ما مورد تائید قرار گرفته و عملاً دولت برنامه‌های خاصی را در رابطه با آن اجرا می‌کرد. آنچه گفتنی است این می‌باشد که «تعلیم و تربیت» که این همه مورد توجه اسلام است نقش سازنده در همه مراحل توسعه و پیشرفت از جمله کاهش رشد جمعیت دارد.
آموزش قرآنی درباره جلوگیری از «اسراف» تدبیر و تقدیر در معیشت، و عدم توسل به خست «لم سیر فورلم یقتروا» (اسراف نکنید و خسیس نباشید) به مفهوم استفاده بهینه از منابع و میانه‌روی در آن است رشد زیاد جمعیت بخشی از رشد و شکوفایی را بر باد می‌دهد و از زیست توأم با کرامت می‌کاهد و به فقر و تنگدستی می‌افزاید.
تعادل و میانه‌روی در همه آموزشهای اسلامی به وضوح دیده می‌شود. آیات فراوان، حدیث، روایات انسانهای مسلمان را به «گزینش» «حدی وسط» در کلیه امور دعوت می‌کند. تعدیل پیشنهادات افراطی در کنفرانس قاهره که نوعی دهن‌کجی به معنویت و کرامت‌های انسانی بود مدیون حضور فعال کشورهای اسلامی از جمله ایران و پاکستان بود. گفتار خانم بوتو به عنوان یک مادر مسلمان، قاطع، محکم و صمیمی بود که بر دل‌ها نشست.
حضور در کنفرانس قاهره نشانگر آن است که می‌توان با حفظ اصول و مواضع اسلامی و انقلابی هم نظریاتی را در کنفرانس‌ها بیان کرد و هم آنرا به کرسی نشاند. توسعه و شکوفایی کشور که می‌بایستی در برنامه دوم سرعت بیشتری به خود گیرد، کشور ما را در تلاطم کنونی که پس از فروپاشی شوروی رخ داده است به وزنه‌ای مهم مبدل ساخته که می‌تواند در کنار کشورهای بزرگی چون پاکستان و تا حدی هندوستان، چین و اندونزی در شرق، ترکیه و آذربایجان، قفقاز و روسیه در غرب «تبادل و توازن» بهم خورده بین‌المللی را باز گرداند. آنچه که ریاست محترم جمهوری در مصاحبه خود با «فیگارو» در رابطه با «امت وسط» بیان کردند. درست در همین رابطه است. ردیف کردن اتهامات و به رخ کشیدن آن در یک مصاحبه کار سهل ولی پاسخ هوشیارانه دادن که «طرف» نتواند تکیه‌گاهی برای اثبات اتهامات بیابد که سخت و زیرکانه است که خوشبختانه ریاست محترم جمهور از عهده آن به خوبی برآمد.
مدیریت‌های جامعه ما باید بدانند که هر توسعه و پیشرفت در یک بستر به دور از تنش و بحران امکان‌پذیر است. دشمن سعی دارد که با ترفندهای فراوان و تنیش‌های ملی و بین‌المللی را بر میهن ما تحمیل کند. لذا تدبیر و هوشیاری لازم است. گفتار و کردارهای ما باید حساب شده و منطقی باشد. «فیگارو» در سئوالات خود سعی داشت که کشور ما را تنش‌آفرین جلوه دهد. ریاست محترم جمهور کوشید که اینگونه «انگ‌ها» و «کیدها» را باز گرداند و اثبات کند که میهن ما خواستار زندگی در صلح آشتی است تا بتواند به آرمانهای مردم و انقلاب جامه عمل پوشاند.
آنان که به هر بهانه‌ای دست به کردار زده و یا گفتاری را بیان می‌کنند که دشمن از آن به نفع خود سود می‌جوید آنان راه خطا می‌پیمایند. غرب به دنبال دشمن فرضی است تا اتفاقات جهانی را بنام او تنظیم کند. تدبیر و درایت، میهن‌دوستی و انقلاب‌خواهی حکم می‌کند که این بهانه و یا هر بهانه‌ای دیگر از غرب باز ستانده شود.
مذاکرات صلح تاجیکستان در تهران، پیشگامی در صلح قره‌باغ تلاش در فیصله عادلانه مساله کشمیر از یکسو و محکوم کردن خشونت در الجزایر و درخواست احترام به رای مردم آن کشور از سوی دیگر، تیشه زدن به ریشه بهانه‌هاست، غرب در الجزایر خطای بزرگی را مرتکب شد که پس از سه سال غلطاندن آن کشور در خشونت، سعی دارد که آب رفته را به جوی باز گرداند، آزادی رهبران جبهه نجات اسلامی‌بخش از این تلاشهاست.
آنچه در آب‌های کارائیب اتفاق افتاد، مردم‌گریزان از کوبا و نشسته بر قایق‌های شکسته که خواهان مهاجرت بودند نهایتاً کوبا و آمریکا را به مذاکره کشاند. این تجربه که پس از سی سال جنگ و دندان نشان دادن اتفاق افتاد نشانگر آن است که تدبیر و درایت از موضع قدرت و برخورد منطقی کارساز است. بلم‌نشینان کوبا صفحه‌ای بر صفحات مذاکرات دیپلوماتیک افزودند. کاسترو که پس از فروپاشی شوروی سختیهای فراوان را تحمل کرده، نشان داد که به عنوان یک انقلابی از منش و درایت برخوردار است. انقلاب ایران ریشه‌های ژرف و گسترده‌ای دارد که کمتر انقلابی این چنین است. لذا دقت و ظرافت و لطافت از یکسو و پای فشردن بر مواضع از سوی دیگر می‌تواند بر نارسائیها غالب آید. مسئولان بازرگانی کشور باید در تنظیم نرخها و مهار آن سریع باشند تا مردم استوار و محکم زیر فشار تورم نرنجند، برنامه دوم توسعه نیازمند فضایی است که مردم را از آلام برهاند و رفاه نسبی را نصیب آنان گرداند. در این باره باز با عنایت و هدایت خداوند سبحان سخن خواهیم گفت. انشاءالله