وضعیت گذشته و حال مهاجران یهودی (بخش پنجم)

«کمتر از 4 هزار یهودی در آوریل 1991 از مجموعه کشورهای مستقل وارد اسرائیل شدند که این رقم کمتر از نصف تعداد مهاجران در آوریل 1990 است. تعداد مهاجران یهودی در پایان ماه آوریل 1992، به 15 هزار تن رسید و این بدین معناست که تعداد کل مهاجران در سال 1992 به رقمی در حدود 60 هزار تن می‌رسد، در حالی که در سالهای 1990، 1991 به ترتیب 185 هزار و 145 هزار مهاجر وارد اسرائیل شدند.»
اسرائیل امیدوار بود که مهاجران یهودی شوروی، جمعیت اسرائیل را در نیمه دهه 90، به میزان یک پنجم افزایش دهند. جاردون، در آوریل 1992، اسحاق شامیر، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، را متهم کرد که به دلیل عدم مبارزه با بیکاری، دهها هزار یهودی علاقه‌مند به مهاجرت را به وحشت انداخته است.72
سازمان جهانی یهودیان در دسامبر 1991، پیش‌بینی کرده بود که تعداد مهاجران یهودی کشورهای تازه استقلال یافته شوروی در 1991 به 120 تا 150 هزار نفر می‌رسد. این سازمان اعلام کرده بود که حدود 50 هزار مهاجر از کشورهای تازه استقلال یافته اجازه خروج گرفته بودند، اما گزارشهای مربوط به مشکلات مهاجران یهودی در اسرائیل باعث شد که آنها مهاجرت خود را به حال تعلیق درآوردند.73 طبق اعلام مراکز کاریابی اسرائیل، تعداد بیکاران یهودی در بین مهاجران جدید در نوامبر 1991، به حدود 40 هزار نفر رسید. این رقم از زمان شروع مهاجرت یهودیان شوروی بی‌سابق بوده است.
مناخیم بورش، معاون وزیر کار اسرائیل، طی نامه‌ای برای اسحاق شامیر، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، که در آن زمان عهده‌دار پست وزارت کار و امور اجتماعی نیز بود، با اشاره به این آمار از او خواست تا زودتر به وضعیت نابسامان کار رسیدگی کند. همچنین طبق آمار رسمی وزارت کار اسرائیل، تعداد بیکاران در نوامبر 1991 به حدود 10 هزار نفر رسید که برای آنها اجازه استفاده از تسهیلات دوره بیکاری صادر شد. در پایان همان ماه، تعداد بیکارانی که از تسهیلات دوره بیکاری استفاده می‌کردند به 77 هزار نفر رسید که در مقایسه با اکتبر همان سال (68 هزار نفر بیکار) افزایشی حدود 5/15 درصد را نشان می‌داد.74
در گزارش سالانه مرکز آمار اسرائیل ذکر شده که تعداد مهاجران یهودی به اسرائیل 20 درصد کاهش یافته و تعداد کل آنها در 1990، به 200، 185 مهاجر و در 1991 به 148 هزار نفر رسیده است.
خانم دبورالیتسون، سخنگوی کانون صهیونیستی یهودیان شوروی، می‌گوید: «یهودیان شوروی [سابق] برای انتخاب مهاجرت، تحت فشار نیستند... شیطان شناخته شده بهتر از شیطان ناشناس است.» دبورا لیتسون اضافه کرد: «یهودیان شوروی [سابق] مانند دو سال قبل از فعالیتهای ملی‌گرایان متعصب و مخالفت یهودیان به اوج رسید، نگران جان و مال خود نیستند.»75
بعلاوه، عوامل متعددی بر روند مهاجرت یهودیان به اسرائیل تاثیر منفی گذاشت، از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1ـ اوضاع داخلی اسرائیل، بحران اقتصادی، بیکاری و ناسازگاری مهاجران جدید با واقعیتهای موجود، مهاجرت یهودیان شوروی در حالی آغاز شد که مراکز جدید اقتصادی در اسرائیل در جذب نیروی کاری بیشتر ناتوان بودند. در واقع، حدود 200 هزار نفر (11 درصد) از مجموع نیروی کار اسرائیل بیکار هستند. همچنین نیمی از نیروی کار مهاجران جدید که تعداد آنها به 400 هزار نفر می‌رسد، موفق به یافتن کار نشده‌اند. در نتیجه، بسیاری از علاقه‌مندان به مهاجرت تصمیم گرفتند سفر خود را به تعویق اندازند و یا لغو کنند.
2ـ آمادگی کشورهای غربی، بویژه آمریکا، برای جذب مهاجران یهودی
3ـ عامل امنیتی، به گفته هرتزل، ایجاد «پناهگاه امن» برای یهودیان، از جمله هدفهای بزرگ جنبش صهیونیستی است. اگر تمام آرزوهای هرتزل تحقق یافته باشد، این یک آرزو هنوز برآورد نشده است، زیرا «پناهگاه امن»، برخلاف نظر هرتزل که معتقد بود با پیدایش دولت جدید، «وطن امن یهودیان» ایجاد خواهد شد، پدید نیامد. هم‌اکنون اسرائیل از جمله مناطقی است که به دلیل مناقشه اعراب و اسرائیل و نیز مبارزه پردامنه جنبش مقاومت فلسطین و انتفاضه، فاقد امنیت می‌باشد.76
یک مسئول بلندپایه در امور مهاجرت یهودیان، روز 31 اوت 1992 اظهار داشت که بسیاری از مهاجران یهودی شوروی به دلیل فقدان شرایط مناسب کار، ترجیح می‌دهند که به جای اسرائیل به آمریکا یا آلمان مهاجرت کنند. سیمحا دنیتس نیز طی مصاحبه‌ای با رادیو اسرائیل گفت که 37 هزار یهودی مهاجر در نیمه اول 1992 به آمریکا و آلمان مهاجرت کردند و 30 هزار تن از آنان به اسرائیل سفر نمودند. او نیز شرایط نامساعد کار را دلیل این نوع مهاجرتها دانست. همچنین تعداد مهاجران یهودی در اوایل 1992 به حدود 3 هزار تن رسید که هرچند این رقم در آگوست سال مزبور به 5 هزار نفر افزایش یافت، اما در واقع، این کمتر از نصف مهاجرانی بود که اسرائیل می‌توانست جذب کند. همچنین تعداد 933، 4 تن از مهاجران کشورهای استقلال یافته، در اوت همان سال وارد اسرائیل شدند و با این رقم تعداد مهاجران از ابتدای 1992 به 135، 37 نفر رسید که در مقایسه با 1191 (834، 106 مهاجر)، 66 درصد کاهش داشت. یادآوری این نکته ضروری است که بودجه 1992 اسرائیل بر پایه جذب 200 هزار مهاجر یهودی تنظیم شده بود.77
آثار اقتصادی مهاجرت یهودیان
در اسرائیل، مسأله هزینه‌های جذب یهودیان و تأثیر آن بر اقتصاد این کشور که از مشکلات فراوانی رنج می‌برد، با کشمکش حادی مواجه است. مهاجرت یهودیان موجب شده که بحران اقتصادی اسرائیل تشدید شود، و این در حالی است که تخصیص بودجۀ کلان برای امور نظامی همچنان ادامه دارد. در این چارچوب، نشانه‌های زیر به چشم می‌خورد:
1ـ تراکم کسری موازنه بازرگانی و هزینه‌ها
2ـ افزایش رکود اقتصادی، به عنوان مثال، اگر داده‌های مربوط به شاخصهای اقتصادی ـ روند رشد تولید ناخالص ملی ـ را مورد توجه قرار دهیم، در ظاهر به نظر می‌رسد که اسرائیل مرحله رکود اقتصادی را پشت سر گذاشته است. طبق اطلاعات مرکز آمار اسرائیل، روند رشد تولید ناخالص ملی طی سالهای اخیر به شکل زیر بوده است:
اما واقعیت در پیشرفت کیفی، چیز دیگری است، زیرا افزایش رشد تولید ناخالص ملی از نتایج حصول بهبود در سه زمینه است:
الف) حصول پیشرفت افقی در بخش ساختهای اقتصادی (برق، راهها و غیره) که در اسرائیل و سرزمینهای اشغالی بر اثر افزایش سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش بوده است.78
ب) افزایش مصرف فردی و اجتماعی بر اثر توسعه بازارهای محلی و مهاجرت وسیع یهودیان به اسرائیل.79
ج) انتقال به مرحله جدید، امروزی کردن صنعت نظامی و افزایش نظامی‌گری مدرن پس از جنگ خلیج‌فارس.
در مقابل، بخشهای تولید صنعتی و کشاورزی با بحران فزاینده‌ای مواجه شد و میزان بیکاری افزایش یافت. به عنوان مثال در 1990، تولید صنعتی حدود 4 درصد کاهش یافت و در 1991، تولید صادرات صنعتی با 6 درصد کاهش مواجه شد. جدول زیر برخی از پیشرفتها را در زمینه زیر ساختهای اقتصادی در مقابل افزایش میزان بیکاری و غیره نشان می‌دهد:
(در چارچوب مهاجرت 400 هزار مهاجر یهودی به اسرائیل)80
3ـ افزایش کسری بودجه، کسری بودجه اسرائیل از 2/3 درصد ناخالص ملی، در 1988، به بیش از 7 درصد، در 1991، رسید. این باعث شد که تورم مالی به گونه‌ای فزاینده تشدید شود. به عنوان مثال، می‌توان به افزایش تورم در 1991 به صورت زیر اشاره کرد.81
4ـ بی‌ثباتی مالی و کاهش ارزش پول اسرائیل، متوسط کاهش ارزش برابری «شیکل» از زمان شروع مهاجرت وسیع مهاجران، در مقایسه به سبد ارزهای خارجی وابسته به آن، به حدود 20 تا 25 درصد در سال رسید.⁸² در نتیجه، نرخ بهره بانکی و بهای اوراق بهادار بورس دچار تزلزل شدیدی شد.