اتحاد استراتژیک ترکیه و اسرائیل (بخش بیستم)

سیدرضا میرطاهر
د. پیامدهای اتحاد استراتژیک ترکیه و اسرائیل
1. یکی از مهم‌ترین پیامدهای اتحاد استراتژیک ترکیه و اسرائیل، تأثیر آن بر امنیت ملی ایران و سوریه و عراق است، زیرا براساس قراردادهای منعقده میان طرفین هواپیماهای اسرائیلی می‌توانند در فضای ترکیه و در کنار مرزهای ایران، سوریه و عراق به پرواز درآیند و به عملیات مختلف از جمله اکتشافی و تجسسی بپردازند.
به علاوه، اسرائیل می‌تواند با این پیمان، کمربندی جهت حفاظت خود ایجاد کند، بحران را از مرزهای خود به مناطق دیگر منتقل کند و میزان تأثیرگذاری خود را بر امنیت و آسیب‌پذیری کشورهای هدف بالا برد.⁸⁰
یکی از کارشناسان مسائل استراتژیک در این باره می‌گوید: به همین لحاظ از هنگامی که آثار کامل این «اتحاد شبح‌گونه» در حال آشکار شدن است، چندین کشور عرب و ایران حملات دیپلماتیک و تبلیغاتی علیه این اتحاد به راه انداخته و آن را به عنوان تهدیدی علیه اعراب و مسلمانان و بخشی از یک تلاش توسط ایالات متحده برای ایجاد حایلی پس از جنگ سرد در قبال بنیادگرایی اسلامی و نیروهای تندرو عرب تقبیح نمودند. به نظر می‌رسد که توافقنامه همکاری نظامی ترکیه و اسرائیل بر هراس اعراب در این باره که «حتی در صورتی که اسرائیل به توافق صلح جامعی با همسایگان عربش برسد، این توافق نه بر پایه تساوی و عدم دشمنی، بلکه مبتنی ‌بر تداوم تفوق نظامی اسرائیل با پشتیبانی ایالات متحده و ترکیه خواهد بود،» صحّه می‌گذارد.
بر همین اساس روزنامه «تشرین» طی مقاله‌ای در هفتم آوریل 1996، اعلام کرد که: «این پیمان علیه ملت عرب و منافع آن، و همچنین علیه کشورهای اسلامی جهت‌گیری شده است. پیمان مذکور سابقه بسیار خطرناکی را تشکیل داده... و عاملی جهت تنش و بی‌ثباتی بیشتر در منطقه خواهد بود.»
برخی تحلیل‌گران بر این عقیده هستند که موضع تهاجمی و پرخاشگرانه ترکیه علیه سوریه در جریان بحران سال 1998 بین دو کشور بر سر قطع حمایت سوریه از «پ.ک.ک» و حل و فصل مسالمت‌آمیز نهایی آن، نتیجه مستقیم اتحاد استراتژیک ترکیه و اسرائیل بوده است، زیرا سوریه قادر نبود تا سربازان خود را از خطوط مرزی در ارتفاعات جولان که در مقابل ارتش اسرائیل صف‌آرائی کرده‌اند عقب کشیده و آنان را به مرز مشترک یک هزار کیلومتری خود با ترکیه گسیل دارد.
در همین راستا، یکی از تحلیل‌گران اسرائیلی اظهار می‌دارد: «این امر دلیل واقعی واکنش فوری حافظ اسد به تقاضای ترکیه در مورد اخراج «عبدالله اوجالان» (رهبر پ.ک.ک) از دمشق بود، زیرا تهدید ترکیه امری واقعی بود.»
به هر روی، هم سوریه و هم ایران، اتحاد بین ترکیه و اسرائیل را به عنوان تهدیدی جدی و چرخشی مهم در موازنه ژئوپولیتیکی در منطقه می‌نگرند. سوریه احساس می‌کند که توسط متحدین کلیدی ایالات متحده در منطقه به محاصره درآمده و مجبور است تا امتیازاتی در مذاکرات با صلح اسرائیل که از مدت‌ها پیش به بن‌بست رسیده است، بدهد. در عین حال، چشم‌انداز پیوستن اردن به اتحادیه مذکور، موضع استراتژیک سوریه را بیش از پیش آن هم در زمان انتقال قدرت از حافظ اسد به جانشین وی یعنی پسرش «بشار اسد» هرچه بیشتر تضعیف می‌کند.         ادامه دارد...