ایران و ترکیه

ابوالقاسم ـ قاسم‌زاده
دیدار رسمی آقای عبدالله گل رئیس‌جمهور ترکیه با 260 هیأت همراه از ایران بار دیگر روابط دو کشور بزرگ منطقه را در صدر اخبار و گزارش‌های خبری قرار داده است.
سالهاست که روابط ایران و ترکیه براساس احترام متقابل، مسالمت‌ و دوستی ادامه دارد. این نکته را رئیس‌جمهور ترکیه در آستانه دیدارش از تهران و در مصاحبه مطبوعاتی چنین گفت «مرزهای مشترک دو کشور از سال 1639 میلادی تاکنون تغییر نیافته است و خود نمونه‌ای منحصر به فرد در جهان است. دو کشوری که همواره در صلح و دوستی با یکدیگر بوده و هستند. ایران و ترکیه دو کشوری هستند که با احترام متقابل با یکدیگر برخورد می‌کنند و عمق روابط آنها بر همگان آشکار است.»
در نگاه به ترکیه همواره موارد اقتصادی و سیاسی مورد نظر تحلیلگران در مطبوعات بوده است و کمتر به همگونی‌های فرهنگی میان دو ملت پرداخته شده است. واقعیت این است که مردم ایران و ترکیه بلحاظ دینی و تاریخی با یکدیگر پیوندی دیرینه دارند و در گذر ایام چه در رقابت‌ها یا رفاقت‌ها از بستر فرهنگی احساس نزدیکی و تفاهم داشته و دارند. این مسیر بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سی سال گذشته تجربه‌ای را برای هر دو کشور به ارمغان آورده است که امروز مسئولان دو کشور به صورت استراتژیکی پایه‌های همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را در روابط دوجانبه برنامه‌ریزی می‌کنند.
ترکیه امروز در سیاست خارجی خود دارای برنامه‌ریزی مستحکم است تا در سطح بین‌المللی از نفوذ و جایگاه خود در سطح منطقه‌ای بهره‌گیری لازم را داشته باشد.
آقای عبدالله گل رئیس‌جمهور ترکیه و آقای رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه سیاستی را در نگاه به منطقه خاورمیانه در پیش گرفته‌اند تا ترکیه را به محوری مهم مبدل سازند. ترکیه در سیاست خارجی خود از یکطرف چشم به پیوستن به اتحادیه اروپا دارد و خود را در شعاع یک کشور اروپایی تعریف می‌کند. از این مسیر با اروپا و آمریکا تنظیم روابط خود را محک می‌زند و از سوی دیگر در تعریف خاورمیانه‌ای با هویت کشوری مسلمان با کشورهای اسلامی از عرب و غیرعرب روابط خود را سامان می‌دهد. هنر سیاسی ترکیه در تنظیم این روابط دوگانه که برای بسیاری متضاد نیز می‌نماید چنان پیش می‌رود که اکنون محوریت ترکیه در مسایل خاورمیانه چشم‌گیر شده است.
ترکیه با اسرائیل روابط سیاسی دارد اما همواره اعتراض خود به روش‌های خصمانه صهیونیست‌ها علیه فلسطینیان را داشته و به صورت آشکار حمایت خود از جوامع اسلامی منطقه بیان و اجرا می‌کند. همین روش سیاسی و در کنار آن موفقیت‌های اقتصادی و تجاری دولت ترکیه در این سالها موجب شده است تا بسیاری در کشورهای خاورمیانه ترکیه را به صورت یک الگوی موفق ارزیابی کنند. در ترکیه سیاست خارجی در ذیل برنامه‌های کلان اقتصادی و برنامه‌های ملی اقتصادی کشور دیده می‌شود و نه برعکس آن.
روابط ترکیه با ایران در سطح اقتصادی به صورت عمده در روابط تجاری و اخیراً در سرمایه‌گذاری در بخش‌های خاص دیده می‌شود. روابط تجاری دو کشور از سقف 10 میلیارد دلاری ظرف 4 سال به رقم 20 میلیارد دلاری هدف‌گذاری شد و فعالان بخش خصوصی ایران و ترکیه در این مسیر دو دولت را به نتیجه‌ای سوق دادند که اکنون این میزان به 30 میلیارد دلار تا ده سال آینده افزایش و برای آن برنامه‌ریزی صورت می‌پذیرد.
260 نفر هیأت همراه آقای عبدالله گل رئیس‌جمهور ترکیه مرکب از مسئولان بلندپایه و شخصیت‌های بانفوذ از سیاستمداران، تجار و سرمایه‌داران بخش‌های خصوصی ترکیه، برنامه‌ریزان اقتصادی و فرهنگی، هستند. آنها در اتاق بازرگانی ایران با بخش‌های گوناگون فعالان بخش خصوصی دیدار خواهند داشت و توافق دو دولت علاوه بر گسترش روابط تجاری زمینه‌های مناسب سرمایه‌گذاری‌ها در ایران و ترکیه را فراهم می‌سازند. از سوی دیگر دولت ترکیه معتقد است آنچه مشکل برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران با غرب که موجب صدور قطعنامه‌های تحریم علیه ایران شده است از راه مذاکره و تفاهم قابل حل است و در این مسیر به صورت فعال در ایجاد بستر مناسب برای ادامه گفت‌وگوی ایران و گروه 1+5 تلاش می‌کند. غربی‌ها از این فعالیت‌های دولت ترکیه استقبال می‌کنند و ترکیه نیز از آن به صورت یک امتیاز سیاسی بهره می‌برد. دولت ترکیه سیاست آمریکا در باره ایران را خشن و غیرمعقول می‌داند.
اکنون با سقوط حسنی مبارک و مسیر جدیدی که مصر در آینده در پیش خواهد گرفت، ترکیه از تنظیم محوریت جدید با مشارکت ایران، ترکیه و مصر استقبال خواهد کرد. دولت ترکیه از عمق نفوذ و محبوبیت ایران اسلامی در جوامع عربی آگاه است بخصوص که در همسایگی عراق امروز و مشکلات این کشور با نوسانات سیاسی اقلیت‌های کرد ترکیه به همکاری و تدابیر جمهوری اسلامی ایران نیازمند است.
ترکیه با جوامع عربی از مسیر سوریه یا عراق دریچه همکاریها را گشوده است و آگاه است که این هر دو کشور عربی با جمهوری اسلامی ایران روابط عمیق و گسترده دارند.
ایران و ترکیه از نگاه تحلیلگران سیاسی غرب با یکدیگر همکاری نزدیک و رقابت سازنده دارند.
دیدار رئیس‌جمهور ترکیه و هیأت همراه از جمهوری اسلامی ایران در راستای گسترش همکاری و نقد رقابت‌ها در نگاه و تحلیل سیاسی از منطقه و مسائل بین‌المللی و بسط زمینه‌های مشترک فرهنگی میان دو ملت مسلمان برای هر دو کشور مفید و نوید آینده‌ای بهتر را دربر دارد.