مسکو در جهان سفره سلاح پهن می‌کند

روسیه و بازار تسلیحات
اگرچه در نگاه نخست، عمده‌‌‌ترین خریداران تجهیزات و تسلیحات روسی، کشورهایی هستند که از روابط چندان مطلوبی با واشنگتن برخوردار نیستند و عمدتاً از سوی ایالات متحده امریکا تحت تحریم قرار دارند، با این حال روسیه به سایر کشورهای جهان نیز تسلیحات و جنگ‌افزار صادر می‌کند. مطابق با برآوردها، روسیه حدوداً به 80 کشور جهان تسلیحات و جنگ‌افزار صادر می‌کند. به همین سبب نیز روسیه در کنار امریکا، آلمان، انگلیس و فرانسه، یکی از بزرگ‌‌ترین صادرکنندگان جنگ‌افزار در جهان به شمار می‌آید. بخش اعظم سهم صادرات تسلیحاتی روسیه به تجهیزات هوایی مربوط می‌شود. به عنوان مثال چین از سال 1999، حدود 100 فروند جنگنده «سوخوی30 ام کا» از روسیه خریداری کرده است. همچنین هند، ونزوئلا، الجزایر و مالزی نیز به ترتیب حدود 50، 24، 28 و 18 فروند از این جنگنده را دریافت کرده‌اند. علاوه بر این، چین و هند به ترتیب مجوز 100 و 50 مجموعه مونتاژ فنی برای تولید «سوخوی-‌30 ام کا» را نیز دریافت کرده‌اند. تسلیحات دریایی، ابزار دفاع ضد هوایی و زره‌پوش نیز از دیگر تسلیحات صادراتی عمده روسیه محسوب می‌شوند.بیش از 80 درصد از تسلیحات روسی توسط شرکت «روسوبورن ‌اکسپورت» ‌ صادر می‌شوند. شرکت دولتی روسوبورن‌اکسپورت» یک مؤسسه اقتصادی است که به طور انحصاری، واردات و صادرات محصولات، فناوری و خدمات نظامی روسیه را در دست دارد. این شرکت در 4 نوامبر 2000، با دستور مستقیم رئیس جمهور روسیه تأسیس شد. تمام محصولات و تجهیزات نظامی که توسط روسوبورن‌اکسپورت به کشورهای خارجی فروخته می‌شوند، توسط دولت روسیه مورد حمایت قرار می‌گیرند. در سال 2008 دولت جرج بوش تحریم‌های اقتصادی را علیه شرکت «روسوبورون‌اکسپرت» و چند شرکت دیگر در ارتباط با تکثیر سلاح‌های کشتار جمعی و تکنولوژی‌های حساس موشکی و فروش آن به ایران و کره شمالی و سوریه اعمال کرد. دانشگاه «تکنولوژی‌های شیمیایی مندلیف» و «مؤسسه علوم هوایی مسکو» نیز از سال 1999 به دلایل مشابه تحت تحریم امریکا قرار گرفتند.
با این حال در سال 2010، امریکا به منظور ترغیب روسیه برای حمایت از تحریم‌های پیشنهادی علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل، تحریم‌های خود علیه «روسوبورون‌اکسپرت» شرکت دولتی صادرکننده تسلیحات و دو دانشگاه دیگر که متهم به نقض رژیم منع تکثیر سلاح‌های هسته‌ای بودند را برداشت. مطابق با آمار منتشر شده از سوی کنسرن تسلیحاتی روسوبورن‌اکسپورت، صادرات جنگ‌افزارهای روسی در سال 2010 میلادی به ?? میلیارد دلار رسیده و نسبت به 10 سال قبل، دو برابر شده است. بر این اساس به رغم آنکه روسیه به دلیل تحریم‌های سازمان ملل یک معامله بزرگ با ایران را لغو کرد، با این حال درآمد کنسرن در سال‌جاری ??? میلیون یورو بیش از سال ???? بوده است. صادرات تسلیحات و جنگ‌افزارهای روسی در سال 2008، معادل 6 میلیارد دلار بود. مطابق با آمار مؤسسه «تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم» (SIPRI)، شرکت روسی «آلماز آنتیه» که سامانه‌های موشکی اس300 و اس400 را تولید می‌کند، رتبه اول را در میان شرکت‌های پرفروش تولید جنگ‌افزار روسی دارد. این شرکت که در رتبه بیستم 100 شرکت پرفروش تولید‌کننده جنگ‌افزار جهان قرار دارد، در سال 2008 معادل چهار میلیارد و 300 میلیون دلار فروش داشته است. در سال 2008 میلادی امریکا نزدیک به دو سوم سهم بازار تسلیحات جهان را در دست داشته و بیش‌‌ترین صادرات سلاح را به کشورهای در حال توسعه انجام داده است.در سال 2008، ایالات متحده مجموعاً 8/37 میلیارد دلار قرارداد فروش تسلیحات امضا کرد که معادل 4/68 درصد کل بازار جهانی فروش تسلیحات است. این در حالی ا‌ست که میزان قراردادهای فروش سلاح این کشور در سال 2007 میلادی جمعاً به 4/25 میلیارد دلار می‏رسید. کل فروش تسلیحات ایتالیا در سال 2008 میلادی تنها به 7/3 میلیارد دلار بالغ شد. روسیه نیز با فروش 5/3 میلیارد دلاری در رتبه سوم قرار گرفت که این مبلغ قرارداد نسبت به دوره مشابه سال قبل که جمعاً 8/10 میلیارد دلار بود، کاهش چشمگیری یافته بود. همچنین فروش سلاح به کشورهای در حال توسعه در سال 2008 به 2/42 میلیارد دلار رسید. روسیه با فروش تنها 3/3 میلیارد دلار تسلیحات به کشورهای در حال توسعه در سال 2008 میلادی، تنها معادل 8/7 درصد از کل چنین قراردادهایی را به خود اختصاص داد. این در حالی‌ بود که امریکا نه تنها بیشترین سهم را در بازار اسلحه داشت، بلکه در فروش سلاح به کشورهای در حال توسعه نیز با اختصاص دادن 1/70 درصد سهم بازار یعنی معادل 6/29 میلیارد دلار، بیش‌‌ترین سهم را از آن خود کرد.
چالش‌ها و محدودیت‌های روسیه
روسیه در سال 2010 با فرانسه به توافق رسید که چهار فروند ناو جنگی «میسترال» را از این کشور خریداری کند. ناو جنگی میسترال این قابلیت را دارد که نیروهای نظامی را به صحنه عملیات‌ها منتقل کند و علاوه بر این می‌تواند بالگرد‌ها را نیز در خود جای داده و از جایی به جای دیگر انتقال دهد. ناو جنگی میسترال دومین ناو جنگی مهم و بزرگ فرانسه پس از ناو شارل دوگل است و این امکان را برای نیروی دریایی روسیه فراهم می‌کند که مأموریت خود را به جای 24 ساعت، ظرف مدت 40 دقیقه انجام دهند. این معامله نشان می‌دهد که روسیه تنها فروشنده تسلیحات نیست و خود نیز ‌گاهی ناچار می‌شود تجهیزات نظامی مورد نیاز را از سایر کشورها تهیه کند. این امر به چند دلیل مهم مرتبط می‌شود که عبارتند از:
1- نیاز به سرمایه‌گذاری کلان: مجموعه‌های صنایع نظامی روسیه در حال حاضر با حداکثر توان خود کار می‌کنند و بدون توسعه توان تولیدی که نیازمند سرمایه‌گذاری‌های تکمیلی است، افزایش سبد معاملاتی سفارشات نظامی به دشواری امکان‌پذیر خواهد بود. بنابراین روسیه برای حفظ جایگاه خود در بازار تسلیحات نیازمند سرمایه‌گذاری‌های کلان است.
2- نیاز به فناوری نوین: بسیاری از تسلیحاتی که هم‌اکنون روسیه صادر می‌کند، به زمان اتحاد جماهیر شوروی بازمی‌گردد و از آنجایی که این تسلیحات قدیمی شده، بنابراین روسیه در آینده به بخش کاملاً ابتدایی بازار تسلیحات جهانی تبدیل خواهد شد.به همین سبب روس‌ها برای حفظ جایگاه خود در بازارهای جهانی، نیازمند دستیابی به فناوری‌های نوین در زمینه طراحی و ساخت جنگ‌افزارهای پیشرفته هستند. در واقع روسیه باید جنگ‌افزارهای عهد اتحاد شوروی و همچنین جنگ‌افزارهای اخیر خود را مدرنیزه کند؛ زیرا در غیر این صورت، توان رقابت با تسلیحات پیشرفته امریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان را نخواهد داشت.
3- نیاز به صادرات مداوم: در حالی‌که صنایع تسلیحات‌سازی در ایالات‌متحده و اتحادیه اروپا اتکای به مراتب کمتری بر صادرات دارند، صنایع مشابه در روسیه به‌دلیل بازار محدود داخلی، تا حدود زیادی متکی به صادرات هستند.همین مسئله موجب شده حتی جدید‌‌ترین دستاوردهای این صنایع به خارج صادر شوند تا امکان ادامه حیات واحدهای مختلف دست‌اندرکار تولید سلاح و بودجه مورد نیاز برای تولید سلاح‌های جدید و اکتساب فناوری‌های نوین فراهم‌ آید. در مجموع، محدودیت‌های فوق موجب شده که علیرغم تمایل روسیه به افزایش صادرات انواع تسلیحات و جنگ‌افزار، با این حال انعطاف‌پذیری آنها در این زمینه به‌شدت کاهش پیدا کند.