تحولات مصر در آیینه نقد محافل سیاسی (بخش ششم)
اشاره:
پیروزی مردم شجاع مصر در انقلابی که مظهر آن میدان «تحریر» قاهره است، نتیجه ایثار، فداکاری و مقاومت برای سرنگونکردن رژیمی دیکتاتور بود که در سه دهه گذشته بیش از آنکه به منافع ملت و کشور خود بیندیشد، برای تأمین و تضمین منافع منطقهای آمریکا و رژیم صهیونیستی کوشید. مبارک رفت، اما پیامدهای سقوط او و مواجهه جهانی با ولادت مصر جدید که همواره تأثیر عمیقی بر تحولات جهان عرب داشته، حکایتی است که سالها نقل محافل سیاسی و رسانهای جهان خواهد بود. در این بخش از مقاله، مروری بر لحظات تاریخی سرنگونی مبارک و نخستین واکنشها در قبال آن خواهیم داشت.
وی اظهار داشت: تغییرات در مصر و دیگر کشورهای عربی آغاز شده و نمیتوان این روند را متوقف کرد، توازن قوا به هم خورده و مردم در حال قدرت گرفتن هستند، بنابراین چارهای جز توجه به خواستهای مخالفان وجود ندارد و هر مذاکرهای برای تشکیل دولت آینده مصر، باید بهطور واقعی گروههای مخالف را نیز دربر بگیرد.
این کارشناس مسائل خاورمیانه درباره پیشبینی خود از تحولات جهان عرب گفت: آینده تحولات، به عوامل متعددی بستگی دارد که از جمله آنها شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هر یک از کشورهای عربی و میزان اعمال نفوذ و تأثیرگذاری قدرتهای منطقهای و خارج از منطقه است.
خانم پارایپان افزود: رژیمهای مستبد جهان عرب طی دهههای گذشته تلاش زیادی را انجام دادهاند تا تمامی قدرت سیاسی و اقتصادی را در دست خود بگیرند و به همین دلیل دولتهای عرب، فاقد شفافیت، صداقت و درنهایت مشروعیت مردمی بودهاند. سیاستهای یکطرفه دولتها همچنین باعث شکل نگرفتن جامعه مدنی و اصلاحات سیاسی و اقتصادی در این کشورها شده است.
مردم در جهان عرب چیز زیادی نمیخواهند،آنها به دنبال خواستهای طبیعی و حداقلی خود در زمینه حقوق بشر، آزادی بیان و حسابکشی سیاسی و اقتصادی از حاکمان هستند که سالها سرکوب شده و محقق نشده است.
این کارشناس مسائل خاورمیانه با انتقاد از واکنش ضعیف و مبهم کشورهای غربی از جمله آمریکا و انگلیس به تحولات جاری مصر گفت: منافع درازمدت غرب در این است که تلاش کند رژیمهای فعلی یا دستکم ساختارهای فعلی را حفظ کند، ولی این راهبرد که طی دهههای گذشته جواب داده بود، مطمئناً با تحولات اخیر دیگر پاسخگو نخواهد بود.
وی اظهار داشت: گزینه عاقلانه برای کشورهای غربی در شرایط فعلی این است که بهطور واقعی به حرف مردم منطقه گوش دهند و انجام اصلاحات زیربنایی را در بخشهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشورها تشویق کنند.
خانم پارایپان تأکید کرد: غرب باید کمکهای خود به کشورهای عربی را به انجام اصلاحات ملموس مشروط و تا دیر نشده به آنها اعلام کند که اگر شفافیت لازم در روندهای سیاسی و اقتصادی برقرار نشود و اجازه فعالیت به گروههای مخالف داده نشود، خبری از کمکهای اقتصادی و نظامی نخواهد بود.
بهطور طبیعی هر کشوری در جهان به دنبال تأمین منافع ملی خود است، ولی مشکلات وقتی بروز میکند که حرف و عمل کشورها به ویژه کشورهای غربی، در برخورد با مسائل جهان عرب، با هم همخوانی ندارد.
این کارشناس رومانیایی مؤسسه مطالعات سیاسی و اقتصادی خاورمیانه در پاسخ به سؤالی درباره احتمال تأثیر دومینووار تحولات اخیر تونس و مصر بر کشورهای دیگر و تشابه آن با وضع اروپای شرقی در اواخر دهه 1980 میلادی گفت: درباره میزان تاثیرات این حوادث بر کشورهای دیگر، باید شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هریک را جداگانه بررسی کرد، هرچند که بهطور عمومی تحولات تونس و مصر الهام بخش بسیاری از مردم در جهان عرب شده است.
وی افزود: در مورد تشابهات میان تحولات جاری در جهان عرب با تحولات اروپای شرقی در دو دهه پیش، نباید زیاد اغراق کرد، چون اختلافات زیادی بین این دو منطقه وجود دارد.
البته مردم در هر دو منطقه به حاکمیت طولانی استبداد و بیعدالتی نظاممند اعتراض داشتهاند و فارغ از نوع ایدئولوژیهای حاکم بر این کشورها، مخالفت با چنین رژیمهایی در مناطق مختلف جهان دارای شباهتهای زیادی است.
شادی ملتهای عرب
انتشار خبر کنارهگیری حسنی مبارک از ریاست جمهوری مصر که روز جمعه 22 بهمن پس از 18 روز اعتراضات خیابانی مردم این کشور صورت گرفت، موجی از شادی را در خیابانهای شهرهای عربی، از غزه گرفته تا بیروت به راه انداخت و نشان داد مردم تمامی کشورهایی که تحت سلطه رژیمهایی چون حکومت مبارک هستند، انتظار چنین روزی را میکشند.
پس از انتشار بیانیه مربوط به کنارهگیری مبارک از قدرت، مساجد شهرهای عرب در خاورمیانه و شمال آفریقا، مردم را به ابراز شادی و خوشحالی فراخواندند.
در سراسر لبنان، در حالی که مراسم نورافشانی برگزار شده بود، رانندگان خودروها برای نشان دادن شادی خود از سقوط مبارک، پرچمهای مصر را به اهتزاز و بوقها را به صدا درآوردند.
هزاران لبنانی برای گرامیداشت پیروزی تاریخی مردم مصر در جشنهای خیابانهای حومه جنوبی بیروت حاضر شدند.
از سوی دیگر، جنبش فلسطینی حماس نیز از کنارهگیری مبارک استقبال کرد و فلسطینیان نوار غزه به طور گسترده در مراسم جشن و شادی در سراسر این منطقه شرکت کردند.
با وجودی که حکومت خودگردان فلسطین واکنشی جدی به سقوط مبارک نشان نداد، صدها فلسطینی از طیفهای سنی متفاوت، در مرکز شهر رام الله به جشن و ابراز شادی پرداختند و پرچمهای مصر را به اهتزاز در آوردند.
«سعید کارازون» فعال فلسطینی در رام الله به فرانس پرس گفت: «آنچه در مصر اتفاق افتاد، فقط برای ملت این کشور نیست، بلکه رخدادی برای تمامی عربهاست و تمامی جهان عرب به زودی تغییر خواهد کرد. »
موج شادیها به تونس نیز سرایت کرد؛ کشوری که الهام بخش اعتراضات در مصر بود و تظاهرات در آن موجب اخراج زین العابدین بن علی از رأس حکومت شد.
نورالدین، دانشجوی بیست و سه ساله تونسی که در شادیهای خیابانی هم وطنانش در شهر تونس شرکت کرده بود، گفت: «سقوط دو دیکتاتور در کمتر از یک ماه، بسیار جالب است».
تونسیها همچنین از مردم الجزایر خواستند که در نظاهرات خود برای تحقق مطالباتشان ایستادگی کنند.
از سوی دیگر، هزاران یمنی برای ابزار شادی خود از کنارهگیری مبارک، به خیابانهای صنعا ریختند و با تکان دادن پرچمهای مصر، پارچه نوشتههایی را حمل میکردند که پیروزی ملت مصر را در آن تبریک گفته بودند.
شماری از تظاهرکنندگان یمنی همچنین فریاد زدند: «دیروز تونس، امروز مصر و فردا یمنیها زنجیرها را درهم میشکنند».
در این حال، نیروهای پرشمار پلیس یمن مانع از نزدیک شدن جمعیت به سفارت مصر شدند.
در اردن نیز که چندین بار شاهد برپایی تظاهرات علیه دولت این کشور بوده است، بیش از 3000 تن در برابر سفارت مصر گرد آمدند، به توزیع شیرینی و گل پرداختند و نورافشانی کردند.
تجمعکنندگان با حمل پرچمهای اردن و مصر شعار دادند: «مردم مبارک را سرنگون کردند، نفر آتی کیست؟»
در دوحه قطر هم هزاران نفر به خیابانها آمدند و با مصریها در شادی پیروزی شان همدلی کردند.
قطریها با حمل پرچمهای مصر، سرود ملی این کشور و شعارهای «زنده باد مصر» و «مصر آزاد است، سارقان رفتهاند» را سر دادند.
هنوز 20ساعت از سخنرانی حسنی مبارک که طی آن گفته بود قدرت را ترک نمیکند، نگذشته بود که او از مقام خود استعفا داد و حکومت را به دست شورای عالی نظامی به ریاست وزیر دفاع، ژنرال «محمدحسین طنطاوی» سپرد و خود به شرم الشیخ رفت.
مردم مصر همچنان به دنبال دیگر خواستههای به حق خود هستند و میگویند برای تحقق اهدافشان در خیابانها و میادین شهرهای مصر به مقاومت خواهند پرداخت.
با اعلام استعفای حسنی مبارک، شورای عالی نظامی مصر اعلام کرد که درصدد استقرار ثبات و آرامش در کشور است و ژنرال محمد حسین طنطاوی با در خواست همکاری و حفظ آرامش از سوی مردم گفت در آینده نزدیک و با انتخابات آزاد، به خواست مردم خواهد پرداخت و نمایندگان واقعی مردم، اداره امور را به دست خواهند گرفت، این بخشی از چیزی است که مردم مصر به دنبال آن هستند.
پس از کنارهگیری مبارک از سمت خود، سیاستمداران و چهرههای سیاسی با اظهارنظرهای مختلف، موضع خودرا در قبال تحولات مصراعلام کردند.
رئیسجمهوری آمریکا در این خصوص گفت: مردم مصر به خواسته خود رسیدند و در آینده نزیک با انتخاباتی آزاد، آینده سیاسی کشورشان را تعیین خواهند کرد.
بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل نیز خواهان انتقال قدرت به طور مسالمتآمیز شد و از مردم و ارتش مصر خواست به دور از هر نوع خشونت در روند انتقال قدرت همکاری کنند.
دولت امارات هم به شورای عالی نظامی مصر که هم اکنون قدرت را در این کشور بدست دارد، گفت: ما به شورای عالی نظامی مصر که قدرت را بدست گرفته است، اطمینان داریم.
حزب الله لبنان هم از پیروزی مردم بر حکومت دیکتاتوری مصربه عنوان یک پیروزی تاریخی یاد کرد و آن را به مردم مقاوم و سرفراز مصر تبریک گفت.
صدراعظم آلمان و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز از برکناری حسنی مبارک استقبال کردند.
عملکرد ارتش مصر
ارتش مصر بیش از پیش در بحران سیاسی که ناشی از کشمکش بین حسنی مبارک و مردم بود، فرو رفته است.
ارتش مصر در بیانیه شماره دو خود، امتیازهای سیاسی زیادی را وعده داد، اما تصمیمی مبنی بر پایان دادن به عمر رژیم سی ساله مبارک (با وجود استعفای وی) اتخاذ نکرد. ارتش در بیانیه خود مناقشات و آشوبهای پس از کنارهگیری مبارک از قدرت، در واقع میزان وفاداری نیروهای مسلح به رژیم و حزب وی را محک میزند.
ارتش مصر در بیانیه دوم خود اعلام کرد که برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آزاد و عادلانه را تضمین میکند و به محض پایان تظاهرات، حالت فوقالعاده در کشور را که از مدتها پیش برای سرکوب صدای مخالفان به کار میرفت، لغو خواهد کرد.
تظاهرکنندگان واکنش تندی به بیانیه ارتش و وعده آن نشان دادند. یکی از معترضان در میدان تحریر در این رابطه گفت: این خواسته ما نیست. ما فقط یک چیز میخواهیم و آن محاکمه مبارک است.
شمار زیادی از مردم مصر دیگر نمیتوانند به وعدهها اعتماد کنند، حتی اگر این وعدهها از جانب ارتش باشد، به ویژه این که ارتش قریب به شش دهه نزدیک به مرکز قدرت در مصر بود.
«حسین جوهر» یک دکتر چهل و شش ساله و از معترضان حاضر در میدان تحریر گفت: من نمیتوانم بفهمم ارتش مصر بر چه اساسی میگوید مردم مصر را به خواستههایشان میرساند؟ با دردست گرفتن قدرت یا با اعمال فشار بر دولت آینده برای عملی ساختن این وعدهها؟ این راه رو به سوی تاریکی دارد. چرا ما باید به وعدههای ارتش اعتماد کنیم؟
نیروهای مسلح، اکنون هم محافظت از کاخهای رئیس جمهوری مخلوع را بر عهده دارند و هم نقاط کلیدی مانند میدان تحریر را محاصره کردهاند، اما تاکنون به سوی معترضان تیراندازی نکردهاند.
محمد البرادعی، رئیس سابق آژانس انرژی اتمی در مصاحبه با روزنامه اتریشی دی پرسه گفت: ارتش تا کنون بیطرف بوده است اما اکنون ناچار است خود را با مردم همسو کند.
وی افزود: در مدت انتقال قدرت در مصر، ما نیازمند این هستیم که ارتش از اولین مراحل شکلگیری دمکراسی، از کشور حراست کند.
ارتش مصر با یک کودتا در سال 1952میلادی به حکومت سلطنتی این کشور که مورد حمایت انگلستان بود، پایان داد. از آن پس، هر چهار رئیسجمهوری مصر، از ارتش به این مقام دست پیدا کردند.
ارتش مصر با استقرار نیروهای خود در خیابانهای مصر به دنبال اعتراضات اخیر، اتحاد و نیروی خود را به رخ کشید، اما اهداف سیاسی آن همچنان مبهم و نامشخص است.
«برایان کاتولیس» مشاور غیررسمی کاخ سفید و از کارکنان «مرکز پیشرفت آمریکایی» مستقر در واشنگتن در این رابطه گف ارتش مصر که سالانه حدود 1میلیارد و 300میلیون دلار از آمریکا کمک دریافت میکند. از سالهای دهه 70میلادی، نفوذ سیاسی خود را در کشور کاهش داد.
شرایط کنونی پس از استعفای مبارک، میتواند ارتش را دوباره در کانون توجهات در مصر قرار دهد «آنتونی کوردزمن» از مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی واشنگتن نیز در این باره گفت: ارتش مصر با وجودی که در شرایط بحرانی واسطه اصلی برای جابجایی قدرت است، اما در عین حال یک نیروی مسلح محسوب میشود و مانند ارتش الجزایر، دولت مخفی کشور به شمار نمیرود.
وی افزود: ارتش مصر بر حکومت مدنی و امور اقتصادی کشور حکمرانی نمیکند و مانند بسیاری از گروههای دیگر مصری، در رژیم مبارک، تحت نظارت شدید سازمانهای جاسوسی کشور قرار داشت.
بسیاری از افسران با درجه نظامی متوسط در میدان تحریر سلاح خود را بر زمین گذاشته و به جمع معترضان پیوستند.
«احمدعلی شومان» یک ارتشی که در میدان تحریر به سخنرانی پرداخته بود، میگوید: همبستگی و اتحاد نیروهای مسلح، با جنبش مردم مصر آغاز شد.
شرایط مشابه
در چنین شرایطی، پایگاه خبری «نیو آمریکن مدیا» در مقالهای با تشبیه وضع رئیسجمهوری مخلوع مصر به برخی از سران رژیمهای گذشته از جمله شاه معدوم ایران و صدام حسین، حسنی مبارک را شخصیتی تحت حمایت آمریکا و انگلیس معرفی کرد که تاریخ مصرف وی تمام شده و چارهای جز کناره گیری از قدرت نداشت. در این مقاله آمده است: بار دیگر یکی از حاکمان خودکامه تحت حمایت آمریکا و انگلیس سقوط کرد. ادامه دارد...
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
