پایگاههای آمریکا در فیلیپین

اولین قرارداد پایگاههای نظامی بین فیلیپین و ایالات متحده در سال 1947 منعقد شد که مدت آن 99 سال بود. متعاقباً در موافقتنامه «راموس ـ راسک» در سال 1967، مدت این قرارداد 25 سال تعیین شد که در 16 سپتامبر 1991 خاتمه می‏یابد. با توجه به انقضاء قرارداد پایگاهها، هیئتهای مذاکره‌کننده آمریکا و فیلیپین از سال 1990 هفت‌بار برای انعقاد قرارداد جدید مذاکره کرده‏اند.
دور ششم مذاکرات آمریکا و فیلیپین برای انعقاد قرارداد جدید پایگاههای نظامی
با ورود «ریچارد آرمیتاژ» مذاکره‌کننده ویژه ایالات متحده، به مانیل در تاریخ 9 اردیبهشت، 70 ( 29 آوریل 1991)، دور ششم مذاکرات بین طرفین آغاز شد. «آرمیتاژ» در بدو ورود خود گفت که ایالات متحده با پیشنهاد فیلیپین مبنی بر اینکه موافقتنامه جدید متضمن مکانیسمی برای خروج منظم نیروهای آمریکائی از پایگاههای نظامی باشد، موافقت نموده است و اینکه ایالات متحده به فیلیپین پیشنهاد نموده بطور کلی به حضور پایگاههای نظامی خاتمه دهد و یا درصدد رسیدن به محور مرضی الطرفین باشد ـ مانند توافقات اخیر آمریکا و سنگاپور.
دور ششم مذاکرات تا 13 اردیبهشت (3 مه 1991) بطول انجامید، ولی طرفین در خصوص مبلغ اجاره و مدت حضور پایگاههای نظامی به توافق نرسیدند. بطوریکه فیلیپین پیشنهاد سالانه 825 میلیون دلار برای مدت 7 سال را ارائه داد ولی «ریچارد آرمیتاژ» بر پرداخت سالانه 480 میلیون دلار برای مدت 10 سال اصرار داشت. شکاف بین دو مبلغ پیشنهادی و اختلاف در مورد مدت حضور پایگاهها باعث شدند تا دور ششم مذاکرات به شکست بیانجامد. بطوریکه «استانلی شراگر»، سخنگوی سفارت آمریکا در مانیل، پس از انجام مذاکرات گفت که فیلیپین می‏کوشد تا برای توسعه اقتصادی خود تا جای ممکن اجارۀ پایگاهها را بالا ببرد، ولی توانائی آمریکا نیز در قبال این نیازها با محدودیت مواجه است.
پس از اتمام دور ششم مذاکرات، طرفین مذاکره‌کننده هر کدام اقدام به صدور بیانیه‏ای نمودند. متن بیانیه‏های مذکور به شرح ذیل می‏باشد:
بیانیه مورخ 3 مه 1991 ـ «استانلی شراگر»، سخنگوی سفارت آمریکا در مانیل:
«آقای آرمیتاژ از من خواسته است تا از مردم فیلیپین و خصوصاً از آقای منگلاپوس، وزیر خارجه، در خصوص ترتیباتی که برای هفت دیدار ایشان از مانیل بعمل آمده، صمیمانه تشکر نمایم. حتی قبل از تقبل این مأموریت نیز، وی احساس میکرد که دوستان و همکاران بسیاری در این کشور دارد که در حال حاضر بیشتر هم شده‏اند. وی مایل است به کلیۀ دوستان خود اطمینان بدهد که بین آمریکائیها و فیلیپینی‏ها عواطف واقعی وجود دارد که از دید ایشان علقه‏هائی هستند که ورای مشکلات سیاسی که فعلاً با آن روبرو هستیم، مردم دو کشور را مثل برادر و خواهر بهم پیوند داده‏اند.
وقتی مذاکرات آغاز شد، دولت فیلیپین بوضوح مشخص نمود که قضیه پایگاههای نظامی بطریق نامناسبی در مرکز روابط فیلیپین و آمریکا قرار گرفته است. ایالات متحده تمایل آشکار دولت را جهت کاستن از اهمیت موضوع پایگاهها که بدین شکل اهمیت حیاتی یافته است، با توجه به ارزشهای صوری قضیه، قبول نمود.
در واقع، طی مراحل اولیه مذاکرات شواهد فراوانی حاکی از آن بودند که منظور اصلی دولت فیلیپین چه می‏باشد. ایالات متحده اخطاری مبنی بر انقضاء (موافقتنامه پایگاهها) دریافت نمود. از ایالات متحده خواسته شد تا جنگنده‏های هوائی خود را جمع کند. ایالات متحده با اعاده کمپ جان هی موافقت نموده و همچنین قبول کرد تا به استفاده انحصاری خود از پایگاه کلارک خاتمه دهد. ایالات متحده نظریه کاهش را که می‏تواند منجر به خروج کلیه نیروهایش از فیلیپین شود پذیرفت.
بدین شکل، مایه شگفتی است که در این زمان که از نظر تاریخی دیر است، ببینیم که قضیه پایگاهها بعنوان یک عنصر اصلی روابط دو کشور را تحت تأثیر قرار داده است. اگر این موضوع خواسته شده بود، ایالات متحده پیشنهاد نمی‌کرد تا فیلیپین روابط اقتصادی خود را در گرو حل مسئله پایگاهها قرار دهد. ما معتقدیم که موضوعاتی نظیر تجارت بر پایگاهها تفوق دارند ولی اگر دولت فیلیپین تمایل دارد تا موضوعات تجاری را با قضیه پایگاهها که در حال برچیده شدن هستند، خلط نماید، پس دارای هر حقی است تا تلاشی نماید چنین کاری انجام شود.
در خصوص جایگزینی موافقتنامه دیگری بجای موافقتنامه 1947 پایگاههای نظامی، دولت فیلیپین ضمن تماس با آمریکا درصدد ایجاد رویه‏هائی بود که بمرور زمان می‏تواند یکی از دو نتایج ذیل را داشته باشد: خروج کلیه نیروهای آمریکائی از پایگاههای نظامی مستقل فیلیپین و یا ترتیبات درازمدتی که شامل مابقی کادرهای پرسنل نظامی آمریکا در مقیاس کوچک می‏شود که با همکاری نیروهای مسلح فیلیپین، آموزشهای فعلی و فعالیتهای تعمیرات و نگهداری بسهولت بکار خود ادامه می‏دهند. تصمیم نهائی این موضوع تنها با دولت فیلیپین است. ایالات متحده قضاوتی در خصوص این تصمیم یعنی آینده پایگاههای نظامی نخواهد کرد. در واقع ما نمی‏توانیم به حدس قریب به یقین پیشگوئی کنیم که پایگاههای فیلیپین بخشی از نیازهای استرات‍‍‍‍‍‍ژیک ما در اواخر این دهه می‏باشند.
موضع فیلیپین در مذاکرات پایگاههای نظامی این بود که استفاده مداوم از پایگاهها توسط نیروهای آمریکائی، از بعضی جهات، موجب به تعویق افتادن توسعه اقتصادی فیلیپین شده، فلذا از دست رفتن این فرصتهای اقتصادی باید جبران شود.
هرچند برای طرف آمریکائی تصور اینکه اوضاع در عدم وجود نیروهای آمریکائی چگونه می‏باشد، امر مشکلی است ولی وجود این نیروها توسعه فیلیپین را سرعت می‏بخشد و نیز این کشور در عوض میزبانی نیروهای آمریکائی، مستحق برخورداری از حقوق و امتیازاتی می‏باشد. در زمانی که ریاست جمهوری و کنگره آمریکا مشترکاً برای تخصیص کمک امنیتی مشغول بکار هستند، کشورهای میزبان پایگاهها در واقع از اولویت بسیار بالائی برخوردار می‏شوند. در همین زمان، فیلیپین ملاحظاتی را خواهد داشت که از موضوع پایگاهها بالاتر است.
در مطبوعات مانیل گاه اخباری دیده می‏شود مبنی بر اینکه «آرمیتاژ» با پیشنهاد پرداخت 400 میلیون دلار نقد به فیلیپین موافقت خواهد کرد. واقعیت امر این است که کنگره آمریکا در سال مالی 1992، 566 میلیون دلار برای فیلیپین اختصاص داده است و واقعیت دیگر این است که «بوش» نیز همین مبلغ را برای سال مالی 1992 درخواست نموده است. همچنین، بخشی از این مبلغ برای برنامه‏هائی نظیر طرح کمک چند جانبه اختصاص داده شده است که ربطی به برنامه‏های اساسی ندارد.
واقعیت این است که طرح کمک چند جانبه یک برنامۀ فوق‌العاده است که صرفاً با توجه به نیازهای فیلیپین پی‌ریزی شده است و ربطی به پایگاههای نظامی ندارد که این یک نکته اساسی است. اصولاً ایالات متحده جهت تطبیق خود با دیگر کمک‌کنندگان اصلی طرح کمک چند جانبه، از طریق کمک خود طبق این طرح و خارج از مسائل پایگاهها، برنامه دیگری ندارد. از نظر عملی، تبیین این موضوع برای یک سناتور آمریکائی، بویژه سناتوری که خواهان برچیده شدن پایگاههاست (که چرا به بعضی‏ها اینچنین کمک می‏شود، در حالیکه برای بقیه روش معمولی اعمال میگردد) مشکل است.
بنابراین، بطور کلی این قضیه بستگی به روابط فیلیپین و آمریکا دارد. کمک برنامه‏ریزی نشده صدها میلیون دلار آمریکا به فیلیپین بدنبال انقلاب ادسا (EDSA) ناشی از مذاکرات پایگاهها نبود. این واقعیت که تجارت صنایع نساجی فیلیپین در آمریکا سالانه تقریباً به یک میلیارد بالغ می‏شود. و اینکه در سال گذشته فیلیپین یک میلیارد دلار مازاد تجاری با آمریکا داشته است، هیچکدام ناشی از مذاکرات پایگاهها نبوده است. در واقع، اگر تولیدکنندگان نساجی فیلیپین بخواهند سهمیه صادرات خود را به پایگاهها ربط دهند، آیا مایلند ببینند وقتی نیروهای آمریکائی فیلیپین را ترک می‏کنند، سهمیه‏های آنان نیز از بین می‏رود؟
موضع آمریکا این است که خروج نیروهای آمریکائی از پایگاههای فیلیپین ضرورتاً نباید موجب از بین رفتن دو جانبه اقتصادی گردد که هر سال میلیاردها دلار را به اقتصاد فیلیپین سرازیر می‏کند. بله آمریکا مایل است ـ بنا به درخواست فیلیپین ـ بعضی از فعالیتها و موارد اختصاص داده شده را به استفاده از پایگاهها ربط دهد. مطمئناً کمک مالی به نیروهای مسلح فیلیپین به میزان 200 میلیون دلار برای سال مالی 1992 در این مقوله می‏گنجد. آیا خاتمه حضور نیروهای آمریکائی بطور خودکار به معنای خاتمه کمک امنیتی آمریکا و یا خاتمه روابط دو جانبه تجاری است؟
ما امیدواریم که چنین نباشد. هنوز بنظر می‏رسد که روند افزایش هر چه بیشتر اقتصادی پویاتر، ورای پایگاههای نظامی (علی الخصوص به عنوان «پولهای غیر نقدی») با این نظریه مطابقت دارد که حتی اگر مسئله پایگاههای نظامی به تاریخ سپرده شود، دو کشور می‏توانند بطور مشترک و هماهنگ فعالیت متقابل داشته باشند.
بارها و بارها در مطبوعات آمده است که ایالات متحده در فرآیند مذاکرات در خصوص هزینه پرداختی، از خود انعطاف نشان داده است. ما میدانیم که سرزنش طرف مقابل بدلیل عدم انعطاف کافی در مذاکرات یک تاکتیک محدود زمانی است و زمانیکه این گفتگوها خاتمه یابد، احتمالاً طرفین آمادگی خواهند داشت اذعان کنند که ورای تاکتیکها، هریک از طرفین نهایت کوشش خود را بعمل آورده تا نیازهای طرف دیگر هم برآورده شود، بطوریکه هر یک از طرفین در مذاکرات حرکتی را نشان میدهد. سابقه نشان میدهد که تلاشهای هماهنگ بخشهای مختلف دولت آمریکا جهت تحکیم روابط دوجانبه حیاتی به طرق عدیده بعمل آمده است.
با اینحال، جای انکار نیست که بودجه ایالات متحده نیز شدیداً تحت فشار است. از آن زمان که رؤسای جمهور و اعضای کنگره برنامه‏های جدید عظیمی را پیشنهاد میکردند، مدتها است که گذشته است. جای تأسف است ولی واقعیت دارد که وخامت وضعیت اقتصادی و کسریهای عظیم بودجه، موجب تولید دلار جهت چرخش مجدد اقتصاد داخلی آمریکا نمی‏شود. اگر ما با توجه موارد تخصیص داده شده مالی مربوط به پایگاههای نظامی، نمی‏توانیم جوابگوی آمال طرف فیلیپینی باشیم این بدان معنی نیست که سوء نیت داریم.
اگر ما بعضی جنبه‏های اقتصادی روابط دو جانبه را به سناریوی پایگاهها ربط میدهیم بدین معنا نیست که تجار فیلیپینی بازارهای آمریکائی خود را از دست خواهند داد یا نخواهند توانست تجارت را توسعه دهند. فرض کنیم که دولت فیلیپین در نهایت خواهان خروج نیروهای آمریکائی شود، در اینصورت، عکس موارد فوق صادق خواهد بود. بنظر می‏رسد که به نفع طرفین است ـ علی الخصوص بنفع فیلیپین ـ که روابط اقتصادی مربوط به پایگاهها را که در حال تنزل است، به حداقل برسانیم.
در خاتمه، طرف آمریکائی رضایت دارد که تحت شرایط جاری با توجه به هزینه پرداختها، حداکثر تلاش خود را بعمل آورد و در جهت رفع نیازهای فیلیپین از ماه ژانویه سال جاری (1991) که موضوع مطرح شده، گام قابل ملاحظه‏ای برداشته است.
هر چند هیچکس انکار نخواهد کرد که نیازهای این کشور برای توسعه، عظیم هستند. فیلیپین نهایت سعی خود را برای ملت فیلیپین انجام داده است، ولی توانائی ایالات متحده برای رفع این نیازمندیها با محدودیت مواجه می‌باشد. ایالات متحده در خصوص هزینۀ پرداختی برای پایگاههای نظامی با محدودیت روبرو است. موضع آمریکا شامل عناصر غیر پولی است که زمینه را برای روابط جدیدی که به نفع دو ملت می‏باشد تمهید می‏کنند. آخرین سؤالی که می‏توان مطرح کرد این نیست که آیا ایالات متحده مایل است دلار بیشتری را که وجود ندارد بدهد یا در خصوص پایگاهها مبادرت به فعالیتهای اقتصادی بی‌ربطی بکند که ظرف چند سال ممکن است دیگر وجود نداشته باشد. سؤال اصلی این است که آیا فیلیپین خواهان روابط جدید می‏باشد یا خیر؟»
بیانیه مورخ 6 مه 1991 «رائول منگلاپوس»، وزیر امور خارجه فیلیپین
هیئت مذاکره‌کننده فیلیپینی احساس می‏کند که با توجه به بیانیه طرف آمریکائی بمناسبت ورود «آرمیتاژ» در تاریخ 29 آوریل گذشته، باید پاسخ بدهد و عنداللزوم بعضی از نکات مندرج در بیانیه مورخ 3 مه سخنگوی سفارت آمریکا، «استانلی شراگر»، را اصلاح کند.
علیرغم اینکه بیانیۀ «شراگر» در ابتدا با حالتی صمیمانه و دوستانه آغاز می‏شود ولی حاوی بعضی نکاتی است که اگر مورد اغماض قرار نگیرند به تنهائی می‏توانند روابط فیلیپین و آمریکا را مخدوش کنند.
طی مذاکرات ماه مه 1990، هیئت مذاکره‌کننده فیلیپینی سه موضوع را مورد پیگیری قرار داده است: اولاً به ایالات متحده گوشزد نماید که موافقتنامه پایگاههای نظامی رو به اتمام است. ثانیاً، نظرات خود را با توجه به آنکه این موافقتنامه در 16 سپتامبر 1991 خاتمه می‏یابد ارائه نماید و ثالثاً، به ایالات متحده یادآوری کند که مفاد موافقتنامه فعلی پایگاههای نظامی کاملاً اجرا نشده است.
آخرین مورد در خصوص بعضی از مفاد اجرائی موافقتنامه «منگلاپوس ـ شولتز» بود که کاملاً اجرا نشده بود. هیئت مذاکره‌کننده فیلیپینی موضوع را بدلیل مسائل پولی ـ آنطور که آمریکائیها در تلاش بودند آن را نشان بدهند ـ مطرح نکرد، بلکه این یک موضوع اصولی است که مبین آن است که وعده‏ها و تعهدات آمریکا که ممکن است از تمایلشان در تداوم بعضی امتیازات به فیلیپین ناشی می‏شود، چقدر ارزشمند است.
عکس‌العمل آمریکا در خصوص اجرای کامل بعضی مفاد این بود که فیلیپین بوضوح تعهدات آمریکا را در نیافته و با مطرح نمودن کمک توسعه آمریکا به فیلیپین، خارج از چهارچوب موافقتنامه پایگاهها، بر عدم اجرای کامل مفاد آن موافقتنامه سرپوش گذاشته است. البته، ما از کمکهائی که به حکومت «آکینو» شده قدردانی می‏کنیم ولی بیاد کمکهای آمریکا به حکومت نظامی «فردیناند مارکوس» نیز هستیم که نشانگر آن است که کمک توسعه نیز بعنوان ابزار سیاست خارجی است و ضرورتاً بر نیازهای کشور کمک‌گیرنده متمرکز نمی‏باشد. کشور کمک‌کننده خود کشور کمک‌گیرنده را انتخاب می‏کند و اهدافی را در نظر دارد.
ما نمی‏توانیم تعیین کنیم که چگونه دولتی رعایت مسائل را می‏کند ولی مطمئناً از طرف مقابل خود انتظار داریم که به تعهدات خود طی یک موافقتنامه امضاء شده پایبند باشد. علیرغم مشکلات مردم، ما وامهائی را که مارکوس گرفته بازپرداخت می‏کنیم. آنها از ما انتظار دارند که این قروض تعهدات قراردادی تلقی شوند.
عکس‌العمل آمریکا نسبت به اعلام انقضاء موافقتنامه پایگاههای نظامی مبین یک مشکل ادراکی است که روابط را پیچیده می‏کند. متأسفانه عبارت «اعلام انقضاء» سوء تفاهم ایجاد کرده و تصور شده است که فیلیپین خواستار آن است که آمریکائیها پایگاه‏ها را ترک کنند.
در واقع، موافقتنامه پایگاهها از نظر زمانی محدود بوده است و طبق قانون اساسی از 17 سپتامبر 1991 به اینطرف، آمریکائیها مزایای حاصله از حق استعماری خود را از دست می‏دهند و رای اعلام انقضاء مدت 25 ساله، فیلیپین اجباری نداشت تا کاری بکند این واقعه اتفاق بیافتد. لذا در ماه مه 1990، فیلیپین اعلام کرد که موافقتنامه رو به انقضاء است و مذاکرات برای موافقتنامه جدیدی آغاز شد.
«آرمیتاژ» و«شراگر» می‏کوشند تا در بیانیه‏های خود مطرح کنند که آنان خواهان توافق هستند ولی فیلیپینی‏ها سختگیری می‏کنند، لیکن، واقعیت این است که در خصوص مذاکرات ما تحت تاثیر طرح آمریکا هستیم.
بنظر می‏رسد که ریشه مشکلات از ناتوانی یا عدم تمایل آمریکا برای به رسمیت شناختن انقضاء موافقتنامه نشأت میگیرد. در این مورد فیلیپین و آمریکا می‏توانند در خصوص منافع حیاتی و نگرانیها، روابط جدیدی را پایه‏ریزی کنند.
اگر آمریکا واقعاً طی گفتگوها آمال فیلیپینی‏ها را برای روابط جدید در نظر داشت، نیازی نبود که «آرمیتاژ» در بیانیه خود اشاره‏ای به امتیازات نماید و ذکری از باصطلاح «پافشاری» فیلیپینی‏ها بعمل آید. هیأت مذاکره‌کننده فیلیپینی مؤکداً بر تغییرات در ساختارهای جدید اصرار می‏ورزد. بیرون بردن جنگنده‏های هوائی از پایگاه کلارک و بازگرداندن تسهیلات جان هی (John Hay) پس از انقضاء موافقتنامه، عمداً توسط آمریکائیها انجام شد. ظاهراً یکی از دلایل آن کاهش هزینه‏ها بوده است. ولی ناظرین معتقدند که بازگرداندن سریع این تسهیلات که دیگر مورد نیاز آمریکائیها نمی‏باشد، برای در فشار گذاشتن دولت فیلیپین بوده است.
آمریکائیها پس از سپتامبر 1991، حقوقی نخواهند داشت. این واقعیتی است که موجب انجام مذاکرات شده است و این فیلیپین است که به آمریکا اجازه میدهد تا از پایگاهها استفاده نماید.
فیلیپین از آمریکا نمی‏خواهد تا پس از موافقتنامه پایگاهها، مایملک نظامی خود را در فیلیپین نگهدارد. اما ضمن شناسائی منافع ملی آمریکا، مایل است پیشنهادات آمریکا را برای امتیازات جدید بپذیرد. فیلیپین تنها از آمریکا می‏خواهد تا این کشور نیز منافع ملی فیلیپین را لحاظ نماید.
در بادی امر مشکلات ما اقتصادی می‏باشند و متأسفانه موضوع اجاره‏ها مطرح می‏شوند. ما موضعمان را از این نظر برای طرف آمریکائی مشخص کرده‏ایم. ما در دور ششم مذاکرات با هیئت آمریکائی موضوعی را مطرح نکرده‌ایم که اساساً با مواضع ما در ماه فوریه تفاوت داشته باشد. علیرغم یادآوریهای مکرر، در خصوص مبلغ اجاره، تا اواخر آوریل، پاسخی دریافت نکرده‏ایم.
در حالیکه هیئت مذاکره‌کننده آمریکائی دفع‌الوقت میکرد، ما درصدد یافتن راههائی بودیم تا اجارۀ پایگاهها را طوری برآورد کنیم که آمریکائیها بسهولت آن را بپردازند. ما به دستیابی به فرصتهای تجاری تاکید کردیم، نه تنها بدلیل کمی، بلکه تصمیم داریم تا روابط فیلیپین و آمریکا را تحکیم نمائیم. ما با هیئت مذاکره‌کننده آمریکا موافقیم که «تجارت بر پایگاهها تفوق دارد»، لذا معتقدیم که باید از طریق مقوله پایگاهها تجارت را به پیش ببریم و بدین شکل حتی پس از برچیده شدن پایگاهها، شانس مبادلات تجاری کماکان بقوت خود باقی میمانند.
در بیانیه آمریکا ذکر شده است که طرح کمک چند جانبه ( Multi lateral Adulnitiative MAl) ربطی به موافقتنامه پایگاههای نظامی ندارد ولی «شراگر» طرح کمک چند جانبه را بعنوان بخشی از مبلغ پیشنهادی آمریکا مطرح نموده است. پافشاری آمریکا بر موضعش به ما این فرصت را میدهد تا مذاکرات را سریعتر به انجام برسانیم. ما از مشکلاتی که هیئت مذاکره‌کننده آمریکائی ممکن است با قانونگذاران خود بیابند آگاهیم. ما نیز با مشکلات قانونگذاری خود مواجه هستیم. تغییرات در موضوعات مورد مذاکره راهگشا نیست، بلکه مسائل بیشتری را بوجود می‏آورد.
با توجه به مذاکراتی که با آمریکائیها داشتیم. دستیابی به میزان اجاره درخواستی ما بوضوح ممکن می‏باشد. فاصله بین مبالغ پیشنهادی کم است. به اعتقاد ما حدود 30 میلیون دلار می‏باشد. 172 میلیون دلار از طریق تجارت اضافی حاصل می‏شود. به اعتقاد ما موضوعی که موجب شده تا مذاکرات به بن‌بست نرسند، مدت زمان حضور پایگاههای نظامی است در این مورد موضع فیلیپین جوابگوی نیازهای طرفین می‏باشند ولی آمریکا خواهان مدت زمانی بیش از هفت سال می‏باشد. برای فیلیپینی‏ها موضوع اجاره اهمیت مالی دارد ولی موضوع مدت حضور پایگاهها یک مسئله اصولی است.
«شراگر» در خاتمه بیانیه خود سؤالی را مطرح کرده مبنی بر اینکه آیا فیلیپین خواهان روابط جدید با آمریکا می‏باشد یا خیر. ما به طرق مختلف این موضوع را روشن کرده‏ایم که فیلیپین خواهان روابط جدید با آمریکا می‏باشد، روابط مستحکمی که بر پایه احترام متقابل و ملاحظه منافع ملی یکدیگر است. ما نمی‏توانیم امیدوار باشیم تا روابط جدیدی ایجاد کنیم که فیلیپین بر آن اساس تحت اصول جبری تسلیم شود».
پس از صدور بیانیه فوق الاشاره، طرف مذاکره‌کننده فیلیپینی در تاریخ 25 اردیبهشت 70 (15 ماه مه 1991) اعلام کرد که دولت «آکینو» فعلاً آمادگی ندارد فوراً پایگاههای کلارک و سوبیک را تحویل بگیرد. «منگلاپوس» در این مورد گفته است:
«مطالعات نشان می‏دهد که خروج تدریجی بهتر است زیرا ما آمادگی آن را خواهیم داشت تا با توجه به منافع اقتصادی و جمعیت کشور، این تسهیلات را تحویل بگیریم. لذا برای حضور آمریکائیها نیاز به قرارداد است و بدون قرارداد آنها نمی‏توانند بمانند. تحویل گرفتن پایگاههای نظامی نیازمند زمان است»
«فیدل راموس»، وزیر دفاع فیلیپین در 29 اردیبهشت طی یک کنفرانس مطبوعاتی در خصوص کمکهای غیر نقدی آمریکا، خواهان ضمانت بیشتری شد تا بدینوسیله در فعالیتهای اقتصادی دولت و مدرنیزاسیون نیروهای مسلح کشور تسریع بعمل آید. وی اظهار خوشبینی کرد که قرارداد جدید پایگاهها بزودی منعقد شود و تاکید نمود که شکاف بین مبالغ پیشنهادی طرفین بسیار ناچیز است. وی از سال 1988 پیشنهاد نموده است تا پایگاههای نظامی بمدت 10 سال باقی بمانند.
تاثیر آتش‌فشان کوه پیناتوبو بر آینده پایگاههای نظامی
در تاریخ 14 خرداد 1370(4 ژوئن 91) یعنی پنج روز پیش از فعالیت آتش‌فشان پیناتوبو، ایالات متحده آخرین جنگنده‏های خود را از فیلیپین خارج نمود. بطوریکه با خروج سه جنگنده اف‌ـ4 از پایگاه کلارک، خروج دو اسکادران جنگنده‏های هوائی تکمیل شد و اعلام گردید که خروج این جنگنده‏ها از فیلیپین بخشی از برنامه کاهش نظامی آمریکا در سطح جهان می‏باشد. سئوالی که در ذهن متبادر می‏شود این است که آمریکائیها از قبل از فعالیت این آتش‌فشان و خسارات احتمالی آن خبر داشته‏اند یا خیر؟
حتی در این رابطه خانم «آکینو» به سناتورهای کشور هشدار داد که اگر اجاره قرارداد پایگاههای نظامی تجدید نشود، کشور با مشکلات اقتصادی شدیدی مواجه خواهد شد. وی افزود: «اگر قرارداد جدید پایگاهها منعقد نشود، سرمایه‌گذاریهای تایوان، ژاپن و دیگر کشورهای اروپائی به تعویق می‏افتد و ممکن است از کمک و وام خبری نباشد».
شایان ذکر است که تصویب قرارداد جدید پایگاهها نیازمند به دو سوم آراء اعضای سنای فیلیپین می‏باشد. در این مورد، 12 سناتور گفته‏اند که رأی مخالف خواهند داد.
با شروع فعالیت آتش‌فشان پیناتوبو در 19 خردادماه سال جاری (9 ژوئن 91) به پایگاه کلارک خسارات زیادی وارد شد. حتی روزنامه گاردین اعلام کرد که در این پایگاه آماده‌باش هسته‏ای اعلام شده بود. متعاقب این موضوع، سناتور «شاهانی» از ریاست جمهوری کشور خواست تا راجع به انبار سلاحهای هسته‏ای در پایگاه کلارک تحقیق بعمل آورد. لازم به ذکر است که پایگاه کلارک در 16 کیلومتری کوه پیناتوبو واقع شده است. بعد از انفجارات آتش‌فشانی، بعضی از مناطق این پایگاه به عمق 30 سانتیمتر توسط خاکستر آتش‌فشان پوشانیده شدند و ذرات ناشی از انفجارات مذکور به ضخامت 10 سانتیمتر سطح باند فرودگاه این پایگاه را پوشاند، حدود 30 ساختمان را از بین برد و حداقل 300 میلیون دلار به این پایگاه خسارت وارد شد.
چهارهزار و پانصد نفر از 7000 پرسنل هوائی آمریکا و 23000 نفر وابستگان آنان از فیلیپین به آمریکا بازگشتند. «استانلی شراگر» در تاریخ 4 تیرماه (25 ژوئن 91) اعلام کرد که علیرغم خسارات وارده به این پایگاه، ایالات متحده این پایگاه را ترک نخواهد کرد.
«منگلاپوس»، وزیر خارجه فیلیپین، در تاریخ 3 تیرماه گفته است که فیلیپین خواستار 825 میلیون دلار بابت اجارۀ سالانه پایگاهها برای مدت 7 سال می‏باشد. وی افزود: «خسارات ناشی از آتش‌فشان به فیلیپین خیلی خیلی بیشتر از خسارات وارده به پایگاههای نظامی آمریکاست.» تخمین زده می‏شود که پنج میلیارد پزو به اقتصاد فیلیپین خسارات وارد شده، در حالیکه خسارات وارده بر پایگاه کلارک 300 میلیون دلار است.
در خصوص اینکه آمریکا بدلیل خسارات وارده و هزینه بازسازی آن ممکن است اجارۀ کمتری را برای پایگاهها پیشنهاد کند، خانم «آکینو» گفت: «باید تأکید کنم که زمانی که ما با آمریکائیها مذاکره می‏کنیم، بهترین منافع برای کشور مدنظر می‏باشد.»
«فیدل راموس»، وزیر دفاع کشور، نیز خبر مبنی بر ملاقات با «دیک چنی»، همتای آمریکائی خود، در گوآم را تکذیب کرد و گفت: «من در گوام چکار می‏توانم بکنم. موضوع اصلی اینجاست، در پنیاتوبو.»
سخنگوی سفارت آمریکا گفته است که تا ماه ژوئیه «آرمیتاژ» تقریباً از خسارات وارده بر پایگاهها کلارک اطلاع حاصل خواهد کرد و در خصوص مدت بیشتر حضور پایگاههای نظامی در فیلیپین گفت که ایالات متحده پیشنهاد فیلیپین را مبنی بر اینکه مدت حضور پایگاهها 7 سال می‏باشد و سپس یک سال هم برای تخلیه پایگاهها منظور شود، پیشنهاد مشکلی تلقی می‏کند.
همچنین «پیت ویلیامز» (Pete Williams) سخنگوی پنتاگون، در 4 تیرماه (25 ژوئن 91) اعلام کرد که گفتگوهای آمریکا و فیلیپین در خصوص آینده پایگاههای نظامی آمریکا در ماه بعد از سرگرفته می‏شود. قرار بود «ریچارد آرمیتاژ» در اواسط ماه ژوئیه سال جاری به مانیل سفر نماید. وی ابتدا خسارات وارده بر پایگاهها بر اثر آتش‌فشان پنیاتوبو را مورد بحث قرار داد و سپس دور دیگر (دور هفتم) مذاکرات آغاز شد. این در حالی است که در اوائل ماه ژوئن سال جاری اعلام شده بود که تا ارزیابی کامل از خسارات وارده به پایگاههای نظامی، گفتگوها به حال تعلیق در می‏آید.
ملاحظه:
ایالات متحده پیشنهاد کرد، تا حضور پایگاهها بمدت 10 تا 12 سال و اجاره پایگاهها در سال 360 میلیون دلار باشد، ولی پس از آنکه فیلیپین طی دور ششم مذاکرات بر مبلغ 825 میلیون دلار در سال بابت اجاره پایگاهها اصرار نمود، مذاکرات به بن‌بست رسید. مذاکره‌کنندگان فیلیپینی پیشنهاد کرده‏اند تا از مبلغ 825 میلیون دلار، نیمی به شکل نقدی و نیمی دیگر امتیازات تجاری و کاهش قروض خارجی باشد و مدت حضور پایگاهها نیز 7 سال باشد. ولی در زمانیکه آتش‌فشان پنیاتوبو در 19 خردادماه سال جاری فعالیت خود را آغاز کرد، بنظر می‏رسد که فیلیپین موضع خود را تعدیل نموده باشد و اختلافات بین مبالغ پیشنهادی طرفین به 30 میلیون دلار رسید.
نکتۀ دیگری که در این میان حائز اهمیت است بازسازی یا مدرنیزاسیون نیروهای مسلح فیلیپین می‏باشد که در طی مذاکرات نیز مطرح بوده است. فیلچیانو گاسیس (Feliciano Gacis)، معاون وزیر دفاع فیلیپین، در این مورد گفته بود که در مذاکرات دور ششم بین هیأتهای مذاکره‌کننده، آمریکا موافقت نموده تا فیلیپین را بعنوان، «متحد عمده خارج از ناتو» به رسمیت بشناسد. وی اضافه نمود که این شناسائی این استحقاق را به فیلیپین میدهد تا به میزان قابل ملاحظه‏ای سلاحهای دفاعی و حتی جنگنده و کشتیهای جنگی به حداقل قیمت یا بدون هیچ هزینه‏ای دریافت نماید.
بنظر می‏رسد که این سلاحها مشکلات بین مبالغ پیشنهادی طرفین مذاکره‌کننده را پر کند. همچنین به احتمال قوی در دور دیگر مذاکرات طرفین قرارداد جدید پایگاهها را منعقد خواهند کرد، زیرا ورای قروض خارجی 29 میلیارد دلار، اقتصاد فیلیپین از فجایع طبیعی (زلزله، طوفان، خشکسالی و حالا آتش‌فشان) محتمل خسارات زیادی شده است. این در حالی است که شورشیان کمونیست نیز کماکان به فعالیت خود ادامه می‏دهند.
این مسائل باعث می‏شوند تا فیلیپین آمادگی تحویل گرفتن پایگاههای نظامی را نداشته باشد. در خاتمه ذکر این نکته نیز ضروری است که «ریچارد گوردون»، شهردار اول نگاپو، گفته است، 80000 فیلیپینی در پایگاههای نظامی آمریکا مشغول بکار می‏باشند. که مبین بخشی از وابستگی فیلیپین به این پایگاههاست.