نسخه نظامى آمریکایى‌ها براى مصر

 علی موسوی‌خلخالی
دیپلماسی ایرانی: سرانجام انقلاب مصر به ثمر نشست و دیکتاتور از قدرت کنار رفت. حسنى مبارک به رغم پافشارى‌اش براى حفظ کرسى ریاست جمهورى که تا پنج‌شنبه ادامه داشت، سرانجام جمعه شب پذیرفت که از قدرت کنار رود و امور را به دست ارتشى‌هاى این کشور بدهد.
تا پیش از این صحبت از تسلیم قدرت به عمر سلیمان، معاون رئیس‌جمهورى مصر بود اما ناگهان ورق برگشت و قدرت به ارتشیان این کشور رسید. حال "حسین طنطاوى"، رئیس شوراى نیروهاى مسلح مصر عملا کار را به دست گرفته و با تفویض اختیاراتى که از سوى دیکتاتور به او شده مى‌تواند هر آنچه تشخیص مى‌دهد، انجام دهد. دایره این اختیارات تا بدانجا است که ارتش بر اساس قانون اساسى مصر مى‌تواند دستور به لغو قانون اساسى کشور دهد. این اتفاق ظاهرا نقشه‌هاى عمر سلیمان را که پیش از این نقشه‌هاى طول و درازى براى نشستن بر منصب ریاست جمهورى کشیده بود، بر باد داده است.
ارتش، نزد مردم مصر از جایگاه بسیار بالایى برخوردار است و ملت آن را افتخار خود مى‌دانند. در تظاهرات خیابانى مصر نیز ارتش در کنار مردم ایستاد و بر عکس پلیس و سازمان‌‌هاى امنیتى که برخوردهاى خشن‌شان به این زودى‌ها از اذهان مردم پاک نمى‌شود، از مطالبات مردم دفاع کرد و آن را به حق دانست.
ساعاتى پس از استعفاى مبارک شوراى عالى مصر بیانیه‌اى صادر و تلاش کرد که وجهه خود را نزد مردم همچنان حفظ کند. در بیانیه ارتش مصر آمده بود که هیچ بدیلى به جاى قانونى که مورد رضایت مردم باشد، وجود ندارد. در این بیانیه بر لزوم اصلاحاتى که رضایت مردم را جلب کند، تاکید شده است.
درباره نقش ارتش در تحولات اخیر مصر همین بس که بسیارى از تحلیلگران نقش ارتش در افزایش اعتراض‌هاى خیابانى علیه مبارک را بسیار پررنگ مى‌دانند. حتى روزنامه الحیات چاپ لندن به نقل از منابع آگاه خود نوشت که ارتش در روزهاى پنج‌شنبه و جمعه فشار بسیارى به مبارک آورد که از قدرت کنار برود و حتى تفویض اختیاراتش به ارتش نیز ماحصل همین فشارها بوده است.
حال این نگرانى به وجود آمده که ورود ارتش به سیاست باعث مصادره قدرت توسط نظامیان مصرى شود. عمرو موسى، دبیر کل اتحادیه عرب در گفتگو با الحیات در این باره مى‌گوید: "فراموش نکنید که این مردم بودند امور را به این نتیجه تاریخى رساندند. نباید به هیچ وجه نقش مردم را در این تحول فراموش کرد. آنچه مطلوب همه است این است که ارتش و مردم با یکدیگر ائتلاف کنند."
محمد البرادعى، نیز در صفحه فیس‌بوک خود ضمن تاریخى خواندن حرکت مردم مصر نوشت: "با ارتش همکارى خواهیم کرد تا به کمک آن، مرحله انتقالى کشور از وضعیت کنونى به زمان برگزارى انتخابات آزاد پارلمانى و ریاست جمهورى محقق شود."
براى کسى هنوز روشن نیست که آیا ارتش در زیر سایه تحرکات سیاسى دولت و عمر سلیمان به طور جداگانه با رهبران اپوزسیون تماس برقرار کرده و با آنها هماهنگ بوده که البرادعى این گونه با اطمینان صحبت از همکارى اپوزسیون با ارتش مى‌زند یا این که نقشه‌اى دیگر در انتظار مصر است که هنوز کسى از آن آگاه نیست؟
حضور ناگهانى حسین الطنطاوى، دقایقى پس از صدور بیانیه کناره‌گیرى مبارک از قدرت در میان مردم براى بسیارى این سئوال را به وجود آورد که آیا در فهرست گزینه‌هاى رهبرى آینده مصر چهره جدیدى وارد شده است؟
طنطاوى در حضور پرشور مردم به آنها قول داد که به تعهدات خود به عمل کند، اصلاحات را به طور دقیق که مورد رضایت مردم باشد به اجرا در آورد و خون شهیدانى را که در راه انقلاب خون دادند را پاس بدارد.
این براى نخستین بار بود که طنطاوى خود را در برابر مردم نشان مى‌داد. به گفته برخى منابع مصرى حضور طنطاوى در میان مردم حتى باعث نگرانى عمر سلیمان نیز شد. در چنین فضایى احمد شفیق، نخست‌وزیر جدید دولت مصر نیز خود را در سر در گمى مطلق مى‌بیند. وى به خبرنگاران گفته که امیدوار است ارتش مطالبات خود را از طریق دولتى که او ریاستش را بر عهده دارد، پیگیرى و اصلاحات را اجرا کند. براى شفیق هنوز قابل هضم نیست کسى که تا دیروز وزیر دفاع کابینه‌اش بوده اکنون همه کاره کشور شده است.
در این میان نگاه ایالات متحده به تحولات مصر بسیار حائز اهمیت است. منابع خبرى گزارش مى‌دهند که امریکا تمام توان خود را بر این متمرکز کرده که ارتش به واسطه محبوبیت بالایى که نزد مردم دارد، نقشى محورى و اساسى در تحولات مصر ایفا کند. از این رو حمایت غیر علنى خود را از ارتش مصر اعلام کرده است. ایالات متحده امیدوار است که با این حمایت جلوى نفوذ تندروها و جریان‌هاى مخالف خود را به کانون قدرت در دوره انتقالى مصر بگیرد و همچنین در عین حال مانعى نیز براى نفوذ ایران در تحولات مصر ایجاد کند.
گرایش امریکا به نظامیان را در اظهارات اوباما به وضوح مى‌توان دید. منابع آگاه مى‌گویند که اوباما در دیدارهاى اخیرش با مقامات مختلف امریکایى تاکید کرده است که نمونه اندونزى براى مصر مى‌تواند بسیار مناسب باشد. اوباما در توضیح این اظهارات خود گفته است که در اندونزى نیز نهاد ارتش نقشى پررنگ در قدرت سیاسى کشور دارد ولى در عین حال کشور کاملا دموکراتیک اداره مى‌شود، اعتدال اسلامى در آن کاملا نمایان است و احزاب دینى و دموکراتیک در کنار هم زندگى بسیار مسالمت‌آمیزى دارند.
با این حال نگرش امریکایى‌ها نسبت به طنطاوى مختلف است. امریکایى‌ها در توصیف او در خفا و در صحبت‌هاى در گوشى‌شان مى‌گویند وى به این که جنگ دیگرى با اسرائیل در نگیرد کاملا پایبند است و از این بابت مى‌توان به او کاملا اطمینان داشت ولى آن چه مایه نگرانى است این است که وى در برابر اصلاحات سیاسى و اقتصادى کشور مقاومت مى‌کند. طنطاوى معتقد است اجراى اصلاحات اقتصادى قدرت حاکمیت مرکزى را تضعیف مى‌کند.
طنطاوى بر خلاف دیگر مقامات مصرى و امریکایى در طول بحران‌هاى اخیر مصر دائما با رابرت گیتس، همتاى امریکایى‌اش در تماس دائم بود. حتى قبل از آن که به میان مردم بیاید و چهره مردمى به خود بگیرد، با وى تلفنى صبحت کرده بود و درباره آخرین تحولات کشور رایزنى‌هاى گسترده‌اى با او انجام داده بود.
منابع نظامى امریکایى از اعلام محتواى گفتگوهاى تلفنى گیتس و طنطاوى اجتناب کردند ولى تاکید مى‌کردند که گیتس بر قدرت ارتش بر حفظ ثبات در کشور و نقش مثبتش بر انتقال صحیح قدرت پافشارى مى‌کند. گیتس روز سه‌شنبه هفته گذشته نیز گفته بود: "ارتش مصر سهمى بزرگ در تحولات دموکراتیک این کشور دارد."