نفت و راهبرد جدید عربستان سعودی

عربستان سعودی در یک نگاه کوتاه
شبه جزیره عربستان در نیمکره شمالی و شرقی در جنوب غربی آسیا قرار گرفته است. این شبه‌جزیره از هفت واحد سیاسی متشکل از: عربستان سعودی، جمهوری یمن، عمان، امارات متحده عربی، قطر، بحرین و کویت تشکیل شده است.
عربستان سعودی با مساحت 690/149/2 کیلومتر مربع از شمال به اردن و عراق و از جنوب به جمهوری یمن و عمان و از شرق به کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی و خلیج‌فارس و از مغرب به دریای سرخ محدود می‌باشد. عربستان سعودی از نظر جغرافیایی با قرار گرفتن در منطقه‌ای از خاورمیانه که از یک طرف به خلیج‌فارس و از طرف دیگر به دریای سرخ منتهی می‌شود و نیز با دارا بودن 14 درصد ذخائر نفت جهان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
بر طبق آمار منتشره از سوی سازمان آمار کشور عربستان، جمعیت این کشور بالغ بر 18 میلیون نفر است که از این تعداد حدود 5/4 میلیون نفر خارجی می‌باشند. اداره حکومت به دست خاندان آل سعود بوده و دین این کشور اسلام و مذهب آن سنی می‌باشد. بخش‌های اقتصادی به طور مستقیم زیر نظر سلطان هدایت و اجرا می‌شوند. این کشور از درآمد نفتی خود به طور نسبی به بهترین وجه استفاده کرده است.
از نظر راهبردی عربستان سعودی یکی از کشورهای مهم جهان است که با دارا بودن ذخائر عظیم نفتی جهان و واقع شدن در منطقه حساس خلیج‌فارس در میان کشورهای اسلامی خاورمیانه نقش تعیین‌کننده و جهت‌دهنده‌ای را به عهده دارد. از نظر مسلمانان جهان، عربستان سعودی با وجود خانه خدا (کعبه) و امکان اجرای فرائض دینی سالیانه نظیر حج و زیارت مرقد مطهر پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در شهر مدینه، کشور دوم آنان محسوب می‌شود.
با اجرای بیش از پنج برنامه پنج ساله با هدف توسعه، شکل کلی عربستان سعودی با گذشته کاملاً متفاوت گردیده و این کشور با تغییرات بسیاری در جهت عمران منطقه فعالیت دارد. از نظر اقتصادی پیوند این کشور با دو سازمان اوپک و سازمان منطقه‌ای همکاری خلیج‌فارس از اهمیت فوق‌العاده برخوردار است. در مقاله حاضر که تحت عنوان راهبرد نفتی عربستان سعودی تهیه شده، گزارشی از وضعیت اقتصادی سعودی نیز ارائه گردیده است که می‌تواند در تعیین راهبرد جدید عربستان سعودی مفید واقع شود.
نگاهی به وضعیت فعلی اقتصادی عربستان سعودی
عربستان سعودی بر طبق آمار سال 1994، 18 میلیون نفر جمعیت و 5/5 میلیون نفر نیروی کار دارد. ذخائر نفت مکشوفه آن حدود 261 میلیارد بشکه نفت خام (در سال 1994)، با حداکثر تولید 9/9 میلیون بشکه در روز (در سال 1980) و قادر به تولید 13 - 12 میلیون بشکه نفت در روز (در سال 1999) و افزایش آن به حدود 15 میلیون بشکه در روز (در سال 2005) و 20 میلیون بشکه در روز (در سال 2020) می‌باشد.
تولید فعلی عربستان (در سال 1999) حدود 5/7 میلیون بشکه در روز است. این کشور با توانایی افزایش ذخائر نفتی خود به حدود 400 میلیارد بشکه نفت خام در سال 2020 از مهمترین کشورهای صادرکننده نفت در جهان می‌باشد. ترکیب تولید ناخالص داخلی آن 32 درصد نفت، 7 درصد کشاورزی، 30 درصد صنعت، و 41 درصد خدمات (در سال 1994) بوده است.
در میان کشورهای صادرکننده نفت، عربستان سعودی درآمدهای نفتی خود را در راه رشد و توسعه اقتصادی صرف کرده و در این راه بسیار موفق بوده است.
سهم درآمد عربستان از هر بشکه نفت خام
نخست آنکه از درآمد حاصل از فروش نفت از هر دلار 20 سنت کشور تولید کننده و 75 سنت به عنوان مالیات بر درآمد از کشور مصرف‌کننده کسب خواهد شد. نکته دوم آنکه در حال حاضر عربستان سعودی، به درآمد حاصل از فروش نفت خام متکی می‌باشد، اما در آینده سعی دارد با صادرات دیگر اقلام سیاست متکی به فروش نفت خام را کاهش دهد.
در جهت افزایش درآمد تولید و صادرات نفت خام سعی بر آن دارد که از تناسبی بین حجم تولید و قیمت نفت خام استفاده نماید تا در فعالیت‌های نفتی داخل و خارج از کشور به یک ترکیب مناسب دست یابد.
چگونگی هزینه کردن درآمد نفت
کشورهای عضو سازمان اوپک را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد. یک گروه که درآمد حاصل از فروش نفت را در راه سازندگی کشور صرف کرده‌اند و گروهی دیگر که درآمد حاصل از فروش نفت موجب تخریب اقتصاد کشور آنان شده است (مانند نیجریه). عربستان سعودی با اجرای پنج برنامه پنج ساله به اهداف خود شامل دفاع از حاکمیت ملی، رشد، توسعه، ثبات اقتصادی و اجتماعی، افزایش سطح رفاه زندگی مردم، کاهش تدریجی اتکاء به فروش نفت و ساخت زیربنایی کشور دست یافته و در ردیف یکی از موفق‌ترین کشورهای خاورمیانه قرار دارد.
تمامی بخش‌های اقتصادی، صنعتی، فرهنگی و خدماتی تحت هدایت و حاکمیت خاندان آل سعود اداره می‌شود. به علت شدت کسالت ملک فهد، اداره حکومت به عهده ولیعهد آن کشور ملک عبدالله واگذار شده است. نظر کارشناسان بر این است که ولیعهد عربستان سعودی دارای عقاید ملی بوده و با سرمایه‌گذاری خارجیان در صنایع بالادستی نفت به شدت مخالف است.
درآمد حاصل از فروش نفت عربستان سعودی در 20 سال گذشته (94 - 1974) در حدود 930 میلیارد دلار بوده است. نصف این درآمد را طی دوره‌های بالا بودن قیمت نفت و نزدیک یک سوم آن را در سه سال (81 - 1979) به دست آورده است.
بیش از نیمی از درآمد ارزی عربستان سعودی در فعالیت‌های زیربنایی کشور از قبیل کشاورزی و توسعه صنایع، و بخشی دیگر در مدرنیزه کردن، توسعه مدارس و دانشگاه‌ها و بهداشت و سلامتی مردم صرف شده است.
طبق گزارش رسمی دولت سعودی حدود 900 میلیارد دلار از درآمد نفت صرف سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان، جاده‌سازی، تجهیز مدارس، ایجاد تأسیسات تولید برق، ایجاد فرودگاه‌ها و خطوط آهن و دیگر بخش‌های اقتصادی گردیده است و حدود 100 میلیارد دلار در 20 سال گذشته از محل درآمدهای دیگر در بخش پالایشگاه‌ها و پتروشیمی، صنایع ذوب و کارخانجات جدید در بخش معادن و فلزات هزینه شده است.
طرح‌های عمرانی سعودی در چارچوب چهار برنامه پنج ساله دولت به مدت 20 سال به طول انجامید. در بخش صنایع قبل از ایجاد واحدهای جدید تولیدی عملیات راه‌سازی، ارتباطات بین شهرک‌های صنعتی، آب، برق و گاز با قیمت نازل انجام شده با تشکیل یک بنیاد توسعه صنایع (SIDE) واحدهای جدید تولیدی شامل 1700 کارخانه ایجاد شد.
در بخش کشاورزی با وام‌های کم‌بهره و کمک‌های مالی و ماشین‌آلات کشاورزی و یارانه سوخت و برق تولیدات این بخش را جهت تأمین مصارف داخلی و صادرات، پشتیبانی نموده و در بخش تولیدات کشاورزی به خودکفایی رسیده است. عربستان در سال 1976 دو سازمان به نام‌های پترومین (شرکت‌های نفت و گاز و معدن) و در صنایع پتروشیمی در شهر (Ranbu) کنار دریای سرخ ایجاد نمود و بدین ترتیب درآمدهای حاصل از فروش نفت ارزان را صرف آبادانی و عمران کشور کرد.
انتظار می‌رود در آغاز سومین برنامه پنج ساله جمهوری اسلامی ایران، تحولات بسیار سریعی در صنعت نفت جهان روی دهد. در بین کشورهای مهم تولیدکننده و صادرکننده نفت جهان عربستان سعودی پیشاپیش و زودتر از همه راهبرد جدید نفتی را تهیه و تنظیم و آن را به طول مفصل با بیانی صریح و روشن توسط شاهزاده عبدالله ولیعهد عربستان و علی‌النجمی وزیر نفت عربستان تشریح کرده است.
عربستان سعودی بدین ترتیب خود را برای اجلاس سران آینده اوپک در کاراکاس در سال آینده آماده کرده است. همچنین در صحنه بین‌الملل تقاضای خود را مبنی بر حضور در اجلاس سازمان تجارت جهانی عنوان کرده و به تدریج آمادگی خود را برای عضویت در این سازمان و وارد کردن کالای نفت و دیگر کالاها با رعایت قوانین این سازمان اعلام کرده است. از طرف دیگر جهت شرکت در بازار بورس بین‌المللی سنگاپور که به عنوان بازار آینده مطرح می‌باشد، تربیت گروه کارشناسان خود را شروع کرده است.
نقش صنعت نفت در اقتصاد ملی عربستان سعودی
بخش نفت در حال حاضر حدود 35 درصد تولید ناخالص داخلی و درآمد نفت حدود 75 درصد کل درآمدهای دولت را تشکیل می‌دهد. 80 درصد ارزش کل صادرات عربستان سعودی از نفت است. دولت سعودی سعی دارد اتکای اقتصاد ملی کشور را به درآمد نفت کمتر کند. از این رو در آینده در نظر دارد با توسعه دیگر فعالیت‌های اقتصادی از قبیل تولید پنبه و کالاهای نساجی، استخراج طلا و تولید گندم، کشور را از یک اقتصاد تک محصولی به اقتصاد چند محصولی هدایت کند.
قدرت عربستان سعودی در صنعت نفت موجب تثبیت نظام سیاسی و اقتصادی این کشور شده و طی 70 سال اخیر با داشتن ثبات نسبی در منطقه توانسته از تمام توان خود برای فعالیت در بخش‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی استفاده کند.
عربستان سعودی در بخش اقتصاد از اقتصاد آزاد و رشد و توسعه بخش خصوصی حمایت می‌کند. از دیگر کوشش‌های این کشور برای رفع مسائل اجتماعی جامعه، تحصیلات و بهداشت مجانی است که کل هزینه آن را دولت به عهده دارد. به تازگی با ایجاد یک کمیسیون عالی اقتصادی، تجدیدنظر در قوانین سرمایه‌گذاری خارجیان و نیز تهیه قوانین خصوصی‌سازی در این کشور در سرلوحه برنامه‌های کشور قرار گرفته است.
فرصت‌های سرمایه‌گذاری در عربستان سعودی
در سال 1975 برای اولین بار موافقت ملک فیصل با سرمایه‌گذاری شرکت‌هایی از قبیل ستوران، مب، تکزاکو، شل، توتال، فینا و بوسل در بخش گاز و پتروشیمی صادر گردید.
از دیگر برنامه‌های این کشور سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در صنایع پایین‌دستی است، تاکنون در این رابطه دو قرارداد سرمایه‌گذاری مشترک با شرکت‌های معروف نفتی موبیل و شل منعقد شده است. مشارکت با شرکت‌های بین‌المللی در تأسیس و ارائه خدمات صنایع پالایشگاه‌های نفتی نیز از جمله برنامه‌های این کشور می‌باشد.
شاهزاده عبدالله به رغم منافع دوجانبه سرمایه‌گذاری خارجی در بخش بالادستی (اکتشاف، استخراج و تولید) و امکان کشف تعداد زیادی میدان نفتی جدید با ظرفیت تولید بالا علاقه چندانی به سرمایه‌گذاری در این بخش ندارد. هم اکنون پیشنهادهای زیادی به عربستان سعودی ارائه شده است که مشغول بررسی آنها می‌باشد. در این رابطه تمامی شرکت‌ها بدون هیچگونه قضاوت قبلی دارای شرایط مساوی بوده و مذاکرات آنها و مقامات عربستان تا انتخاب نهایی کاملاً محرمانه خواهد بود.
روابط نفتی بین عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران
از سال 1979 میلادی با پیروزی انقلاب اسلامی روابط ایران و عربستان دچار وقفه شد. با وقوع جنگ تحمیلی عراق و جمهوری اسلامی ایران به علت کمک‌های نظامی عربستان در تهیه ادوات جنگی به صدام حسین این روابط تیره‌تر و بعد از کشتار حدود 400 حاجی ایرانی در مکه معظمه این روابط به سردی گرائید. بعد از انتخاب آقای خاتمی به سمت رئیس‌جمهور در ماه مه 1997 و شرکت ولیعهد عربستان در کنفرانس سران سازمان کشورهای اسلامی در ماه دسامبر 1997 در تهران، فصل جدیدی از روابط ایران و عربستان آغاز شد.
بعد از کاهش شدید قمت نفت، برای جلوگیری از کاهش بیشتر قیمت‌ها و تثبیت قیمت آن، بین مقامات عالی دو کشور ایران و عربستان ملاقات‌هایی انجام شد. طی این مذاکرات جمهوری اسلامی ایران برای جلوگیری از کاهش بیشتر قیمت نفت پیشنهاد کاهش تولید را به مسئولان عربستان عنوان کرد و عربستان با این امر موافقت نمود. در تاریخ روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در چارچوب فعالیت‌های سازمان اوپک، این برای اولین بار است که این دو کشور در یک راهبرد معین و مشخص به توافق رسیده‌اند.
خوشبختانه توافق اخیر باعث افزایش قیمت نفت شد. از یک ماه پس از اجلاس ماه مارس 1999، قیمت نفت خام با 5 درصد افزایش به حدود 16 دلار برای هر بشکه رسید و با اشاره به توافق‌نامه اخیر انتظار می‌رود روند صعودی قیمت نفت ادامه یابد.
عربستان سعودی بهترین قیمت نفت خام را 18 - 17 دلار در هر بشکه اعلام نموده که برای ایجاد چنین بازاری نیاز به ایجاد یک رابطه دوستانه با جمهوری اسلامی ایران دارد.
جمهوری اسلامی ایران از سه طریق قادر به توسعه و بهبود روابط خود با عربستان است:
- روابط اقتصادی خود را در سازمان اوپک گسترش دهد.
- روابط سیاسی خود را به طور مشخص و معین در سازمان کنفرانس اسلامی توسعه بخشد.
- با همکاری شورای همکاری کشورهای حوزه خلیج‌فارس در حفظ محیط زیست منطقه مساعدت‌های لازم را به عمل آورد.
گمان می‌رود توافقات اخیر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران با چندین کشور عربی به ویژه عربستان سعودی نتایج مثبتی را در بر داشته باشد و از این توافق‌ها تمامی کشورهای منطقه بهره‌مند گردند.
آمادگی عربستان سعودی در دومین اجلاس سران اوپک در شهر کاراکاس (ونزوئلا)
عربستان سعودی با اعلام راهبرد جدید نفتی خود قبل از دومین اجلاس سران اوپک در کاراکاس، مواضع خود را به طور مفصل تشریح نمود و در این اجلاس با توجه به ذخائر عظیم نفتی و میزان تولید، مصرف و همچنین ثبات اقتصادی و تغییر مناسب تدریجی در سیاست‌های خارجی و داخلی خود در انتقال قدرت از شاه فهد به شاهزاده بن‌عبدالعزیز، رهبری کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت جهان را به عهده خواهد گرفت.
از سوی دیگر با روابط خوبی که این کشور با شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان عمده نفتی جهان دارد در پی ایجاد یک بازار باثبات بین‌المللی هم تولیدکنندگان و هم مصرف‌کنندگان می‌باشد و لذا پیشنهادهای خود را در قالب یک اساسنامه و شرح وظایف تنظیم و به اجلاس ارائه کرده است.
عضویت عربستان سعودی در سازمان تجارت جهانی
ولیعهد عربستان طی نطقی علاقمندی خود به عضویت در سازمان تجارت جهانی را اعلام کرده است. وی خواستار شرکت در جلسه این سازمان در شهر سیاتل بود. به گفته کارشناسان این سازمان و مقامات رسمی: کشورهایی مانند عربستان سعودی ضمن آنکه از نظر اقتصادی و سیاسی آمادگی لازم برای عضویت در این سازمان را ندارند با ورود آنها به این سازمان وضعیت اوپک نامشخص خواهد شد. زیرا قیمت کالاهای غیرنفتی را عرضه و تقاضا مشخص می‌نماید ولی قیمت نفت خام را بازار تعیین می‌کند.
به عقیده برخی از کارشناسان وضعیت سیاست‌های نفتی و صنایع مربوط به آن بعد از مذاکرات بین عربستان سعودی و سازمان تجارت جهانی در مورد عضویت عربستان در این سازمان که از سال گذشته آغاز شده مشخص خواهد شد. در هر صورت گمان می‌رود در سال 2000 چهره و شکل عربستان سعودی تغییر کرده و جهان با عربستان سعودی کاملاً متفاوت روبرو شود.
راهبرد کشورهای دیگر نفتی
ونزوئلا: از دیگر کشورهایی که راهبرد جدید نفتی خود را همراه با اولین سال سوم هزاره میلادی در سال 2000 آماده کرده است ونزوئلا می‌باشد. این کشور با ابراز طرفداری خود از بازارهای نفت منطقه‌ای و محدودیت صادرات نفت به کشورهای دور از مناطق مصرف، نظرات خود را ابراز داشته و علاقمند است که سهم بیشتری در بازار واردات آمریکا به خود اختصاص دهد.
از طرف دیگر با دارا بودن حجم عظیم از ذخائر نفت سنگین در نظر دارد که خارج از برنامه‌های کشورهای صادرکننده نفت عضو اوپک به توسعه و رشد صنعت نفت خود براساس برنامه‌ای که طراحی کرده است بپردازد و بدین ترتیب امکان فروش 203 میلیون بشکه نفت سنگین را با فن‌آوری پیشرفته به مصرف‌کنندگان به صورت نفت معمولی خواهد داشت.
امارات متحده عربی: کشور امارات متحده عربی کشوری با جمعیت بسیار کم و درآمد سرانه بسیار بالا با ذخایر نفت مکشوفه و ثابت شده به میزان 98 میلیارد بشکه نفت خام و تولید روزانه حدود 2 میلیون بشکه نفت در منطقه خلیج‌فارس است. این کشور مایل است که نقش مهمی را در سازمان اوپک به عهده گیرد. از این رو سازمان را تشویق به ارائه یک سیاست جدید به نفع کشورهای نفتی حاشیه خلیج‌فارس کرده است.
برای این منظور برای جلب نظر کشورهای غربی مدعی همکاری با کشورهای عمده مصرف‌کننده نفت می‌باشد. لذا از دادن یک راهبرد بلندمدت که در آینده قیمت نفت و آینده سازمان اوپک تأثیر خواهد گذاشت خودداری می‌کند و با این ادعا برخلاف سیاستهای تنش‌زدایی جمهوری اسلامی ایران باعث ایجاد تفرقه و تنش در بین کشورهای خلیج‌فارس خواهد شد.
دیگر کشورهای عضو سازمان اوپک با ذخایر کمتر که قابل مقایسه با کشورهای فوق نمی‌باشد به ادامه سیاست‌های نفتی خود یعنی سیاست فروش با حداکثر قیمت در مدت زمان کوتاه ادامه می‌دهند.
بازار نفت در خارج از حیطه سازمان اوپک نیز شاهد تحولات جدیدی در سال 2000 خواهد بود. از جمله تحولات، عال شدن کشورهای اطراف دریای خزر در اکتشاف، استخراج و تولید نفت خام در این منطقه از جهان می‌باشد که در سال‌های آینده با توجه به ذخایر محدود و قابل استخراج می‌تواند رقیبی برای دریای شمال باشد ولی رقیبی برای نفت و گاز خاورمیانه نخواهد بود.
ضمن آنکه مطمئناً در عرضه و تقاضای نفت در بازار جهانی مؤثر است. از جمله کشورهای دیگری که در سال 2000 وارد بازار جهانی نفت خواهند شد منطقه برون ساحلی غرب آفریقا است که به رغم عمق آب می‌تواند یک دریای شمال دیگر باشد.
برنامه نفت در مقابل غذا: عراق از جمله کشورهایی است که با وجود وضعیت جنگی سعی دارد از طریق سازمان ملل متحد به تحریم‌ها و محدودیت‌های فروش نفت خود پایان دهد و بدون توجه به مسائل فنی و برداشت صحیح از وضعیت چاه‌های نفت و مسایل زیست محیطی بسیار سریع تولید خود را افزایش داده، تولید و صادرات و فروش نفت خود را به هر قیمت ممکن به سطح بالاتر از 5 میلیون بشکه در روز برساند تا پیش از گرفتن بازار اقدام به تدوین راهبرد جدید نفتی خود نماید.
ایران: جمهوری اسلامی ایران نیز حضور خود را در بازار و تجارت جهانی نفت در سال 2000 به صورت جدی و با تعبیر جدیدی از ساختار و تشکیلات سازمان شرکت ملی نفت ایران و واردات نفت و جدا کردن عملیات بازرگانی و تجاری از فعالیت‌های فنی، اکتشاف، استخراج و تولید اعلام کرده است. براساس بعضی از نظرات مقامات رسمی وزارت نفت جمهوری اسلامی، ایران قصد دارد ظرفیت تولید خود را به سطح 8 - 7 میلیون بشکه در روز در سومین برنامه پنج ساله افزایش دهد.
اندونزی: یکی دیگر از کشورهای صادرکننده نفت اندونزی است که با ذخایر مکشوفه و ثابت شده 10 میلیارد بشکه نفت خام به علت تحولات سیاسی و انتخابات ریاست جمهوری پس از حدود 30 سال حکومت نظامی نقش بیشتری را در انتخاب مدیریت سازمان اوپک در سال‌های گذشته داشته و توانسته است سیاست و خط‌مشی‌های جدیدی را به سازمان اوپک ارائه دهد.
کویت: بالاخره کویت که با ذخیره نفتی حدود 5/96 میلیارد بشکه نفت خام می‌تواند نقش بسیار مهمی در بازار نفت قرن آینده داشته باشد ولی به علت ادامه برنامه بازسازی و نوسازی و توجه کلی دولت به مرمت آثار جنگی که هنوز تمام نشده است قادر به ارائه راهبرد جدید نفتی نمی‌باشد.
استراتژی جدید نفتی عربستان سعودی
علی النعیمی وزیر نفت و معادن عربستان سعودی به منظور شرکت در همایش بین‌المللی گاز به ایران سفر کرد. در این دیدار علاوه بر سخنرانی در کنفرانس و ملاقات با مقامات ایرانی پیرامون همکاری‌های نفتی ایران و عربستان سعودی نیز گفتگو شد. روابط عربستان سعودی و ایران طی دو سال گذشته به علت مسائل نفتی به یکدیگر بسیار نزدیک شدند که حاصل آن افزایش قیمت نفت خام به میزان دو برابر بوده است.
از آنجا که انتظار می‌رود با آغاز قرن جدید از اول سال 2000 میلادی تحولات بسیار سریع در بازار جهانی نفت روی دهد لذا کشورهای صادرکننده نفت از هم‌اکنون با تهیه و تدوین راهبرد و سیاست‌های نفتی جدید آمادگی رویارویی با این تحولات را خواهند داشت. کشور عربستان سعودی در یک حرکت بی‌سابقه در 40 سال اخیر با بیانی صریح، کامل و مفصل راهبرد جدید نفتی عربستان را در بخش‌های مختلف در صنعت نفت اعلام کرده است.
شاهزاده عبدالله‌ابن‌عزیز ولیعهد عربستان که در محافل خبری و سیاسی از او به عنوان یک سیاستمدار ملی نام برده شده است به اتفاق علی‌النعیمی در کنفرانس 19 اکتبر در شهر هوستون (آمریکا) فرصت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت نفت عربستان سعودی و خط‌مشی‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان مدت و بلندمدت صنعت نفت این کشور را برای مقامات نفتی شرکت‌های آمریکایی تشریح کردند.
ذخایر عظیم نفت
ذخایر قابل استخراج و ثابت شده فعلی عربستان حدود 261 میلیارد بشکه است که معادل یک چهارم کل ذخائر نفت جهان برآورد شده است. این ذخایر در مدت بیست سال آینده به حدود 400 میلیارد بشکه افزایش می‌یابد. عربستان سعودی به ازای هر سه بشکه نفت که کشف می‌کند یک بشکه تولید می‌نماید و بدین ترتیب عربستان سعودی بیشتر از هر کشور دیگری در جهان، نفت کشف خواهد کرد.
هزینه پایین
عربستان سعودی علاوه بر ذخایر عظیم نفت در ردیف یکی از تولیدکنندگان نفت با هزینه بسیار کم در جهان است. هزینه تولید نفت خام در عربستان سعودی حدود 5/1 دلار برای هر بشکه می‌باشد. در صورتی که هزینه متوسط هر بشکه نفت خام در جهان حدود 5 دلار برای هر بشکه و در بعضی دیگر از مناطق نفت‌خیز این هزینه به 10 دلار در هر بشکه می‌رسد. مزیت دیگر آن این است که هر بشکه نفت خام جدید حدود 10 سنت هزینه در بر خواهد داشت. در حالی که در دیگر نقاط جهان متوسط حدود 4 دلار برای هر بشکه محاسبه شده است.
براساس برآوردهای انجام شده کل هزینه‌های ثابت شامل هزینه‌های زیربنایی، تولید و حمل و نقل برای اضافه کردن یک بشکه در کشور عربستان سعودی حدود 5000 دلار است که با دیگر نقاط جهان در حدود 000/20 - 000/10 دلار تخمین زده شده است. بالاخره توسعه و افزایش تولید نیز از هزینه‌های کمتری برخوردار خواهد شد. عربستان کلیه عملیات زیربنایی میادین نفتی را که برای افزایش ظرفیت تولید نیاز دارد به اتمام رسانده است و آماده افزایش ظرفیت تولید است.
در حال حاضر ظرفیت اضافی جهت انتقال برای صادرات نفت خام موجود است. خط لوله انتقال نفت خام از غرب به شرق با ظرفیت روزانه 5 میلیون بشکه جهت انتقال نفت به دریای سرخ که در حال حاضر با نصف ظرفیت کار می‌کند وجود دارد. همچنین ترمینال نفتی در خلیج‌فارس دارای ظرفیت روزانه 14 میلیون بشکه نفت می‌باشد که در حال حاضر با ظرفیت نصف آن کار می‌کند بنابراین ظرفیت اضافی در تمامی قسمت‌های صنعت نفت کشور موجود است.
حساسیت بازار نفت
همانطوری که ذکر شده سیاست و هدف اصلی عربستان در صنعت نفت، ثبات قیمت در بازار بین‌المللی است. عربستان معتقد است تغییرات با دامنه‌های وسیع به نفع تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نمی‌باشد. بدین لحاظ تا میزان 10 درصد نوسان را در ثبات بازار برای بخش خصوصی و عمومی مناسب می‌داند. به هر حال منظور از ثبات در بازار نفت این است که بخش‌های عمومی و خصوصی و تولیدکنندگان خصوصی درآمد مناسبی حاصل نمایند.
قیمت مناسب نفت
کارشناسان نفت هنوز نتوانسته‌اند قیمت مناسب نفت را تعریف کنند و آن را به طور مشخص تعیین کنند زیرا بین آنها در مورد قیمت نفت توافق نظر وجود ندارد و هرکسی نظر خود را دارد. در سال گذشته وقتی قیمت نفت به زیر 10 دلار در هر بشکه سقوط کرد همه معتقد بودند که این نمی‌تواند قیمت حقیقی نفت باشد.
در صورتی که شرایط به منوال سال گذشته باقی می‌ماند و قیمت‌ها پائین نگاه داشته می‌شد جریان سرمایه و سرمایه‌گذاری در بخش نفت مورد مخاطره قرار می‌گرفت و نفت با خطرات زیادی در آینده مواجه می‌شد. به طوری که در همین زمان میزان سرمایه‌گذاری در صنعت نفت حدود 20-10 درصد کاهش پیدا کرد.
در حال حاضر کارشناسان نفت دیگر معتقد نیستند که جهان با کمبود عرضه نفت در کوتاه‌مدت مواجه خواهد شد. در صورتی که قیمت نفت پایین بماند سرمایه‌گذاری در این بخش به شدت کاهش پیدا خواهد کرد. مطمئناً عربستان سعودی دیگر هیچگاه با قیمت پائین نفت موافقت نخواهد کرد. این کشور سیاست عمومی خود را بر مبنای قیمت مناسب پایه‌ریزی کرده است. لذا کشورهای عضو اوپک و تولیدکنندگان غیر اوپک با همکاری یکدیگر باید به یک بازار باثبات با قیمت مناسب نفت دست یابند.
نظریه کارشناسی
عربستان سعودی با موقعیت خاصی که دارد علاقمند است رهبری کشورهای تولیدکننده نفت جهان را به عهده گیرد. از سوی دیگر عربستان با امکان تولید 20 میلیون بشکه نفت در روز و امکان بالا بردن ظرفیت پالایشگاه‌ها برای 400 میلیارد ذخایر نفتی جدید مایل است که با کشورهای مصرف‌کننده عمده نفت روابط گسترده‌تری در زمینه‌های اقتصادی و سیاسی ایجاد کند که این مسأله به نوبه خود به رشد سیاسی و اقتصادی مطلوب آن کشورها نیز بستگی زیادی دارد.
عربستان در سال گذشته، با مشکلات زیادی از قبیل کسری بودجه به میزان 3/12 میلیارد دلار روبرو گردید. در حالی که تولید ناخالص سرانه عربستان در سال 1981 برابر با آمریکا و معادل 28000 دلار بوده است در سال گذشته این میزان با تفاوت بسیار از حدود 32000 دلار در آمریکا به 6300 دلار در عربستان کاهش پیدا کرد.
عربستان خواستار یک سیاست بلندمدت و باثبات با قبمت متعادل و حقیقی برای نفت خام می‌باشد و قیمت فعلی را یک قیمت روانی (psychologically) می‌داند که عادلانه و مناسب نیست. به رغم ظرفیت اضافی محدود 3 میلیون بشکه نفت را مقرون به صرفه نمی‌داند اما از سرمایه‌گذاری خارجیان برای مدرنیزه کردن صنعت نفت این کشور استقبال می‌کند.
بالاخره وضعیت بازار نفت از نظر عربستان سعودی در حال حاضر بی‌ثبات می‌باشد. این کشور در اجرای سیاست‌های کوتاه‌مدت خود از سرمایه‌گذاران بانفوذ برای ایجاد ثبات اقتصادی و سیاسی خود کمک و حمایت می‌طلبد. وزیر نفت عربستان سعودی در سال گذشته اظهار داشت که ما به چه نیازمندیم؟
ما به تولید و فروش بیشتر نفت یا گاز نیازی نداریم بلکه به اجرای طرح‌هایی با ارزش افزوده بالاتر از قبیل صنایع شیمیایی، تولید برق، آب‌رسانی و یا دستگاه‌های تصفیه و شیرین کننده آب نیازمندیم.
با توجه به مطالب فوق مشخص است عربستان سعودی بعد از 40 سال فعالیت‌های نفتی به وضوح به تغییر سیاست و خط‌مشی‌های نفتی خود دست زده‌ است. از جمله این اقدامات ایجاد یک ارتباط عالی با ایران است که چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی مخالف آن بود.
اما در یک اقدام بحث‌انگیز به رفع تنش‌های موجود پرداخته و ملاقات‌های متعددی را در سطوح عالی دو کشور انجام داده است. در سال جدید میلادی و برگزاری همایش نفت سازمان اوپک در ماه مارس عربستان خود را برای فعالیت‌های متعددی به شرح زیر آماده می‌نماید:
- شرکت در دومین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان اوپک؛
- تقاضای حضور در اجلاس سازمان تجارت جهانی؛
- تشویق سرمایه‌گذاری خارجی در صنایع نفت کشور؛
- اجرای مصوبات کنفرانس کیوتو در مورد حفظ محیط زیست.
بدین‌ترتیب ملاحظه می‌شود که با آغاز قرن جدید سیاست‌های نفتی و راهبردی عربستان سعودی با تغییرات زیادی مواجه خواهد شد. خوشبختانه جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به این تحولات از مدتی قبل با تشکیل گروه‌های کارشناسی در وزارتخانه‌های نفت و امور خارجه پیشنهادهایی را برای تدوین و ارائه یکسری خدمات متفاوت آماده کرده است.